Romi su četvrta najveća etnička grupa u Srbiji, sa 131.936 (1,98%) prema popisu iz 2022. Međutim, zbog naslijeđa loše registracije rođenja i nekih drugih faktora, ovaj zvanični broj je vjerovatno potcijenjen. Između 46.000 i 97.000 Roma su izbjeglice sa Kosova nakon 1999.

Drugi naziv koji se koristi za zajednicu je Cigani, iako se taj izraz danas smatra pežorativnim i zvanično se ne koristi u javnim dokumentima. Podijeljeni su u brojne podgrupe, s različitim, iako srodnim, romskim dijalektima i historijom.

Podgrupe Kako postoje poteškoće u prikupljanju podataka, historizaciji, kao i uz upitnu upoznatost srpskih naučnika sa životom i kulturom Roma i značajnim demografskim promenama i migracijama romske populacije, teško je uspostaviti jednu definitivnu podjelu unutar romske zajednice. Prema studiji naučnika Tihomira Đorđevića (1868–1944), glavne podgrupe su "Turski Cigani", "Bijeli Cigani", "Vlaški Cigani" i "Mađarski Cigani".

Vlaški romi - migrirali iz Rumunije, preko Banata. Prešli su na pravoslavlje i uglavnom tečno govore srpski. Oni su u srodstvu sa turskim Romima. T. Đorđević je naveo nekoliko podgrupa. Turski Romi, takođe poznati kao Arlija, migrirali iz Turske. Početkom 19. vijeka turski Romi su živjeli uglavnom u jugoistočnoj Srbiji, u niškom sandžaku. Srpska vlada je pokušala da im nametne pravoslavlje nakon osvajanja sandžaka (1878), ali bez posebnog uspjeha. Oni su uglavnom muslimani. T. Đorđević je primjetio unutrašnju podjelu između starih doseljenika i novih doseljenika, koji su imali različite tradicije, govor, organizaciju porodice i zanimanja. "Bijeli romi", stigli su kasnije od ostalih romskih grupa, krajem 19. vijeka, iz Bosne i Hercegovine. Trajno su nastanjeni uglavnom u gradovima, govore srpski, podgrupa su turskih Roma. T. Đorđević je naveo da žive u Podrinju i Mačvi, da su muslimani i da su izgubili jezik. Mađarski Romi.

Historija

Istraživanja o migracijama Roma su oskudna. Romi su često živjeli na marginama i njihovo prisustvo često nije bilo evidentirano u dokumentima, tako da je teško tvrditi bilo kakav određeni historijski put Roma. Po nekima, Romi su u Srbiju stigli u nekoliko talasa. Prvo pominjanje Roma u Srbiji nalazi se u dokumentu iz 1348, u kojem je srpski car Stefan Uroš IV Dušan poklonio neke romske robove jednom manastiru u Prizrenu.Djordjević , T.R. (1924). Iz Srbije Kneza Milosa. Stanovnistvo—naselja. Beograd: Geca Kon. U 15. vijeku spominju se migracije Roma iz Mađarske.

Godine 1927. osnovana je srpsko-romska humanitarna organizacija. Godine 1928. u Nišu je osnovano romsko pjevačko društvo. Godine 1932. osnovan je romski fudbalski klub. Beogradski student je 1935. osnovao prvi romski časopis "Romani Lil", a iste godine je osnovano i beogradsko romsko udruženje. Godine 1938. osnovana je prosvjetna organizacija jugoslavenskih Roma.

Kultura Romi u Centralnoj Srbiji su pretežno pravoslavci, ali postoji manjina Roma muslimana (posebno nedavne izbjeglice sa Kosova), uglavnom u južnim dijelovima Srbije. Romi u multietničkoj Vojvodini su integrisani sa drugim etničkim grupama, posebno sa Srbima, Rumunima i Mađarima. Iz tog razloga, u zavisnosti od grupe sa kojom su integrisani, Romi se obično nazivaju srpskim romima, rumunskim romima, mađarskim romima, itd.

Većina Roma su kršćani, a manjina muslimani. Govore uglavnom romski i srpski. Neki govore i drugim jezicima: rumunskim, mađarskim ili albanskim. Đurđevdan (ili Ederlezi) je tradicionalna slava Roma u Srbiji. U oktobru 2005. prvi tekst o gramatici romskog jezika u Srbiji objavio je lingvista Rajko Đurić, pod nazivom Gramatika e Rromane čhibaki - Gramatika romskog jezika.

Demografija U Srbiji živi 131.936 Roma. Između 23.000-100.000 srpskih Roma su izbjeglice sa Kosova.

Popis Broj stanovnika Bilješke 1866. 24.607 1895. 46.000 1921. 34.919 Analiza popisa (uključujući SR Srbiju i SR Makedoniju). 1948. 52.181 1953. 58.800 1961. 9.826 1971. 49.894 1981. 110.959 1991. 94.492 2002. 108.193 2011. 147.604 2022. 131.936

Diskriminacija Veliki broj srpskih Roma živi u segregiranim područjima, često u sirotinjskim četvrtima sa kućama različitog kvaliteta, neki u takozvanim "kartonskim gradovima" bez struje, vode ili javnih usluga. Dana 3. aprila 2009, po nalogu gradonačelnika Beograda iseljena je grupa Roma koji su živjeli u nezakonitom naselju u Novom Beogradu. Prema pisanju štampe, buldožeri u pratnji policajaca stigli su da raščiste lokaciju rano ujutro prije nego što je zvanična obavijest o deložaciji predstavljena zajednici. Improvizirane nastambe su bile razbijene dok su njihovi bivši stanari gledali. Lokacija je očišćena kako bi se otvorio pristupni put do mjesta održavanja Studentskih igara 2009. koje su se održale u Beogradu kasnije te godine. Privremeni alternativni smještaj u vidu kontejnera je, po svemu sudeći, obezbjedio gradonačelnik Beograda, ali je oko 50 stanovnika prigradskog naselja u kome su se nalazili pokušalo da zapali tri kontejnera. Mnogi od iseljenih Roma proveli su pet noći spavajući na otvorenom u nedostatku bilo kakvog alternativnog smještaja. Bilo je huliganskih incidenata i napada huligana FK Rad na Rome, što je za posljeicu imalo smrt trinaestogodišnjeg Dušana Jovanovića (1997), kao i smrt glumca Dragana Maksimovića, za kojeg se pretpostavljalo da je Rom (2001).

Zbog evidencije diskriminacije, mehanizmi izveštavanja o ljudskim pravima dosljedno su skrenuli pažnju na tretman Roma u Srbiji. Ujedinjene nacije su prijavile upornu diskriminaciju i društvenu isključenost kao zabrinutost, posebno zbog loše registracije rođenja i lične dokumentacije za građane, te neravnopravnog pristupa obrazovanju, stanovanju, zapošljavanju i pravnoj zaštiti. UN su izrazile zabrinutost da država Srbija nije uspjela da obezbjedi mjere odgovornosti koje kontinuirano prate i primjenjuju ova prava.

Ovi uporni izazovi dovode do toga da mnogi Romi bježe iz Srbije i drugih balkanskih zemalja u zemlje EU. Postoje slučajevi da su djeca iz Srbije dobila status izbeglice u Irskoj zbog progona zbog romskog identiteta. Međutim, sa sve strožijim mjerama azila u EU, zemlje poput Njemačke sve više etiketiraju Srbiju i druge balkanske zemlje kao "sigurne zemlje porjekla" uprkos nedostatku mjerljivog poboljšanja sposobnosti romskih grupa da ostvare ljudska prava u ovim zemljama.

Bilješke

Reference

Izvori

Dodatna literatura

Srbija Kategorija:Etničke grupe Srbije *