Rat u Hrvatskoj (ili Domovinski rat) bio je rat za nezavisnost i cjelovitost hrvatske države protiv agresije udruženih srpskih snaga u Hrvatskoj, JNA te Srbije i Crne Gore. Ratu u Hrvatskoj prethodila je pobuna dijela srpskog stanovništva u Hrvatskoj, koja je izbila u augustu 1990. Na strateškom nivou Domovinski rat sastojao se od tri etape. U prvoj etapi, do januara 1992, izvršena je agresija na Hrvatsku, koja je bila prisiljena na odbranu. Oružani sukobi počeli su izbijati u aprilu 1991, a uz postepeno priklanjanje JNA srpskim pobunjenicima, od augustu 1991, prerasli su u direktnu agresiju iz Srbije. U drugoj etapi, od januara 1992. do maja 1995, došlo je do zastoja u agresiji i do razmještaja mirovnih snaga UN-a duž linije prekida vatre. Za Hrvatsku je to bila etapa diplomatskih nastojanja i pregovora te strpljivog jačanja snaga uz provođenje operacija taktičkog nivoa u kojima su oslobođeni manji dijelovi teritorije. U trećoj etapi, u maju i augustu 1995., bile su izvedene oslobodilačke operacije u kojim je oslobođen najveći dio okupiranog područja u Posavini i zapadnoj Slavoniji te na Banovini, Kordunu, Lici i sjevernoj Dalmaciji. Preostalo okupirano područje u hrvatskom Podunavlju reintegrirano je uz pomoć prelazne međunarodne uprave (1996-98).
Politička situacija i uzroci rata Period između 1945. i 1980. godine U tada još centraliziranoj zemlji, i državno upravljanoj ekonomiji, takvom konceptu usprotivili su se pobornici postojeće, Treće Jugoslavije, u prvom redu politička elita SR Srbije pod vodstvom Aleksandra Rankovića, tada jednako uticajnog kao i Kardelj. Ranković je u toj borbi i politički eliminiran, te je pobijedila Kardeljeva koncepcija.
Usprkos događajima Hrvatskog proljeća 1971, gdje se radilo o zahtjevima za više samostalnosti SR Hrvatske u odnosu za federaciju, Kardeljev koncept tzv. Četvrte Jugoslavije, kulminirao je donošenjem Ustava iz 1974. godine.
Ustav iz 1974. omogučio je pojedinim republikama samoodređenje, što će se kasnije pokazati ključnim.
Tim ustavom uspostavljene su Organizacije Udruženog rada (OUR), kao temeljne društvene zajednice u opreci s državnim aparatom, kroz koje su radnici trebali ostvariti svoja demokratska i proizvođačka prava.
Međutim, taj sistem je doveo do posvemašnje birokratizacije, decentralizacija je dovela do gotovo potpuno samostalnog djelovanja republika, a ono što je bio temeljni problem je odvajanje dviju Socijalističkih autonomnih pokrajina (SAP), Vojvodine i Kosova, iz okvira SR Srbije. Ustav iz 1974. oslabio je državni aparat Jugoslavije do krajnjih granica, pogotovo nakon smrti Kardelja (1979) i Tita (1980), tako da su na kraju Jugoslavije postojali samo odvojeni i suprotstavljeni republički državni aparati, bez dovoljno jakog centralnog državnog aparata koji bi proveo mirnu dezintegraciju Jugoslavije (što se naprimjer dogodilo u Čehoslovačkoj).
Period poslije 1980. godine Poslije smrti Josipa Broza Tita postepeno su do izražaja došle razlike između jugoslavenskih republika oko organizacije i opstanka federacije. U Srbiji se širilo nezadovoljstvo Ustavom iz 1974. zbog statusa autonomnih pokrajina Vojvodine i Kosova. Postupno se oblikovalo stajalište o njenom neravnopravnom položaju i zakinutosti. Ono je prvobitno iznešeno u akademskim krugovima (Memorandum SANU.) odakle se proširilo u javnost. Oživljeni su i tradicionalni nacionalistički mitovi te postavljeni zahtjevi za ujedinjenjem svih Srba u teritorijalnu cjelinu. U tom kontekstu Hrvati su opetovano bivali optuživani za genocid nad Srbima u 2. svjetskom ratu te za diskriminaciju nad Srbima u Hrvatskoj, koja se navodno nastavila i pod komunističkim režimom.
Slobodan Milošević dolazi na vlast God. 1987. na čelo SK Srbije došao je Slobodan Milošević i ubrzo se stavio na čelo svesrpskoga pokreta Uz pomoć vojnih grupa, od ljeta 1988. počeo je organizovati masovne mitinge po svim većim gradovima u Srbiji, na kojima se zahtjevalo preuređenje Jugoslavije po mjeri Srbije (tzv. antibirokratska revolucija). Pošto je pritiscima ishodila ukidanje autonomije Kosova i Vojvodine i u Crnoj Gori postavila prosrpsko vodstvo, te na taj način osigurala potporu te republike u saveznim institucijama, Srbija je svoja stajališta pokušala nametnuti i ostalim republikama. Na udaru srbijanske propagande najprije su se našle Slovenija i Hrvatska, koje su zagovarale preuređenje Jugoslavije na konfederalnom principu. Već prije demokratskih izbora 1990., iz Beograda je bilo poticano protivhrvatsko raspoloženje kod Srba u Hrvatskoj. Nakon izbora, pod optužbom da je na djelu obnova ustaštva, u augustu 1990. uslijedila je i njihova pobuna (tzv. balvan-revolucija), podignuta saglasnošću sa srpskim rukovodstvom iz Beograda i uz logističku podršku srpskog dijela JNA. U svojim nastojanjima Srbija se najviše oslanjala na saveznu vojsku, u kojoj su Srbi tradicionalno bili nadprosječno zastupljeni. Postepeni preobražaj JNA u srpsku vojsku započeo je prije višestranačkih izbora 1990. Vojni vrh bio je krajnje nepovjerljiv prema sve očitijim znacima promjena u Evropi krajem 1980-ih, jenjavanjem hladnog rata između SAD i SSSR, padom Berlinskog zida kao i raspadom istočnog bloka. Vremenski podudarno s otvorenim srbijanskim zahtjevima za preuređenje federacije, JNA je provela i vlastito preuređenje. Krajem 1988. dotadašnje vojno uređenje, koji je odražavao federalno uređenje države, zamijenjeno je novim. Umjesto armijskih oblasti, koje su se poklapale s republičkim granicama, uvedena su vojišta i korpusi koji su teritorijalnim obuhvatom potpuno zanemarili republičke granice. Povrh toga, JNA je 1990. u vrijeme održavanja višestranačkih izbora oduzela oružje namijenjeno teritorijalnoj odbrani (TO), posebnoj dijelu odbrambenoga sistema koja je bila u isključivoj nadležnosti republika. Hrvatskoj je na taj način oduzeto oružje kojim je TO mogla naoružati 200.000 ljudi. Tako je Hrvatska, bez obzira na visok moral ljudstva, bila suočena s nedostatkom ratne tehnike i sredstava za odbranu. Protivnik je raspolagao nadmoćnom ratnom tehnikom, no rasutom po skladištima i kasarnama, dijelom i na hrvatskom teritoriju. I vojni i oficirski kadar bio je još višenacionalan, a u provođenju srpskih planova JNA je mogla računati samo na pripadnike srpske nacionalnosti. Zbog toga je vojni vrh dvojio kojoj se od dviju mogućih varijanata prikloniti:
vojnom protiv svih republika i uspostavi unitarne Jugoslavije pod čvrstom rukom ili pak ostvarenju Velike Srbije, s teritorijem manjim od Jugoslavije, koja će obuhvatiti sva područja u kojima živi srpsko stanovništvo, dakle i znatne dijelove Hrvatske.
Čini se da su sve do sredine 1991. obje varijante bile otvorene. Kada pristaše vojnog udara nisu dočekali ostvarenje sličnih planova u Sovjetskom Savezu i očekivanu potporu Moskve, prevladala je nacionalistička srpska varijanta. JNA je sve otvorenije pristajala uz srpske pobunjenike u Hrvatskoj, pristupila je izvlačenju ljudstva i tehnike iz otpisane Slovenije i »nepodobnih« dijelova Hrvatske i njihovu premještanju u "sigurna" područja Hrvatske i BiH.
Dolazak HDZ-a na vlast u Hrvatskoj Nakon raspada Saveza komunista, u januaru 1990. godine, u aprilu iste godine održani su prvi parlamentarni višestranački izbori u Hrvatskoj. Najviše zastupničkih mjesta - 205 (58 posto) osvojio je HDZ, a poslije njih najviše mandata SKH-SDP - 69, tako da je 30. maja konstituisan Hrvatski sabor, te je HDZ mirnim putem preuzeo vlast. HDZ se zalagao za Hrvatsku, kao državu isključivo hrvatskog naroda, što su zagovornici politike Velike Srbije, iznosili kao krunski dokaz, o ponovnom buđenju Ustaškog pokreta. Hrvati su kontinuirano optuživani da su počinili genocid u Drugom svjetskom ratu nad Srbima, te da ga namjeravaju "dovršiti". Do tada minorna stranka SDS Hrvatske, uz punu podršku JNA, organizuje pobunu u augustu 1990. godine, poznatu pod nazivom „balvan revolucija“, protiv hrvatske vlasti. U Srbiji Vuk Drašković i Vojislav Šešelj otvoreno podržavaju ideju o formiranju Srpske Krajine, dok Slobodan Milošević pobunu predstavlja kao legitimnu borbu srpskog naroda. Dana 30. septembra 1990. Nacionalno vijeće srpskog naroda Krajine proglasilo je Autonomiju srpskog naroda na osnovu etničkih i historijskih granica u kojim živi unutar granica Republike Hrvatske kao federalne jedinice Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije. 18. 8. 1990. Srbi u Gračacu, Obrovcu, Benkovcu, Korenici i drugdje napadaju policijske stanice, što se može računati kao kao službeni početak pobune, pa i rata u Hrvatskoj.
Hrvatski sabor je 22. decembra 1990. godine, proglasio novi Ustav Republike Hrvatske, po kome su Srbi izgubili status konstitutivnog naroda, te su proglašeni nacionalnom manjinom. Dan prije proglašena je samozvana SAO Krajina, kao "garant opstanka" srpskog naroda u Hrvatskoj.
Početkom 1991. godine međunacionalne tenzije sve se više pojačavaju, tako da već 27. februara 1991. godine je objavljena Deklaracija o izdvajajanju SAO Krajine iz Hrvatske, a 1. aprila 1991. godine SAO Krajina je proglasila svoj ostanak u Jugoslaviji. Što je i potvrđeno na nelegalnom referendumu, održanom 12. maja 1991. godine. U međuvremenu su osnovane još dvije Srpske autonomne oblasti Zapadna Slavonija te Istočna Slavonija, Baranja i Zapadni Srem. Nakon neuspjelih pregovora, o reformi jugoslavenske federacije, hrvatska vlada proglasila je razdruživanje od Jugoslavije 25. juna 1991. godine. Međutim pod pritiskom međunarodne zajednice, na tu odluku je stavljen tromjesečni moratorij. Hrvatsku je JNA pokušala prisilno zadržati u SFRJ okupacijom što je dovelo do eskalacije sukoba u augustu 1991. godine. gradovi, pogotovo Vukovar i Dubrovnik, našli su se na udaru srpskih snaga. Hrvatski sabor je nakon isteka moratorija, prekinuo sve preostale veze s Jugoslavijom 8. oktobra iste godine "Odlukom o raskidu državnopravnih veza s ostalim republikama i pokrajinama SFRJ". Tom odlukom do tada ograničeni sukob, prerastao je u naoaf JNA i srpskih paravojnih jedinica na Hrvatsku. Nakon odluke o proglašenju nezavisnosti Republike Hrvatske, Nacionalno vijeće srpskog naroda Krajine proglasilo je nezavisnost i Ustav Republike Srpske Krajine 19. decembra 1991. godine.
Međunarodna zajednica Međunarodna zajednica nije uzrokovala rat, ali je do 1991. godine stav skoro svih međunarodnih faktora bio da Jugoslaviju treba očuvati.
S druge strane, mnogi smatraju da je jednostrano priznanje hrvatske nazevisnosti, od strane Njemačke samo pogoršalo jugoslavensku krizu, podsjetivši Srbe na fašističko raspsrčvanje Kraljevine Jugoslavije 1941. godine. 400p|Plan JNA za napad na Hrvatsku
Oružana agresija