Haseki sultanija (, Hāṣekī Sulṭān]) bila je titula koja se koristila za miljenicu osmanskog sultana. Stvorena je za Sultaniju Hurem, zakonitu suprugu Sulejmana Veličanstvenog.Peirce (1993) str. 91 Titula je izgubila svoju ekskluzivnost pod Ibrahimom, koji ju je istovremeno dodijelio osam žena, ali se nastavila koristiti sve do 17. stoljeća, kada je kadun postala najviša titula za carske konkubine.
Termin Riječ haseki (خاصکي-خاصگی) dolazi od arapske riječi khassa (خاصه), koja ima sufiks perzijski gi (گی) i znači "pripisati nešto isključivo". Haseki je, dakle, ona koja pripada isključivo vladaru.Davis (1986)
Sultan (سلطان) je arapska riječ koja označava "autoritet" ili "vladavinu". Počevši od 16. stoljeća, ovu titulu nosili su i muškarci i žene, zamijenivši tako druge titule po kojima su bili poznati istaknuti članovi carske porodice (posebno hatun za žene i beg za muškarce). Formalna titula osmanskog vladara sastojala se od sultan zajedno sa han (npr. Sultan Sulejman Han). U formalnom obraćanju, sultanova djeca su također imala pravo na titulu sultana, pri čemu su carski prinčevi (šehzade) nosili titulu prije svog imena (npr. Šehzade Sultan Mehmed), a carske princeze nakon (npr. Mihrimah sultanija). Poput carskih princeza, žive majke i glavne supruge vladajućeg sultana nosile su titulu nakon svojih imena (npr. Hafsa sultanija i Hurem sultanija). Razvoj upotrebe titule sultanija odražava promjene moći među carskim ženama, posebno tokom Sultanata žena.
Iako Osmansko Carstvo nikada nije imalo zvaničnu caricu suprugu, kada je Sulejman prekršio tradiciju oslobađajući Hurem, svoju omiljenu konkubinu, iz ropstva i legalno se njome oženivši, ona je uzdignuta na izvanredan položaj; stoga se titula haseki sultanije koja je stvorena za nju može smatrati ekvivalentom tituli carice supruge.Kal'a, Ahmet (1997). Vakıf on defterleri: Hatt-ı Hümâyûn, 1577–1804. İstanbul Araştırmaları Merkezi. p. 57. ISBN 978-9-758-21504-1.
Iako je nekoliko drugih žena nosilo titulu nakon Hurem, to nije nužno proizašlo iz legalnih brakova, i nijedna nije uživala isto poštovanje ili autoritet tokom svojih mandata.
Ipak, titula haseki sultanije, koja se nastavila koristiti više od jednog stoljeća nakon Huremine smrti, prenosi veliku moć koju su imale konkubine koje su stigle na osmanski dvor kao robinje, uzdižući njihov status iznad carskih princeza i čineći ih ravnopravnim sa suprugama evropskih vladara.
Kako je položaj glavne supruge opadao tokom 17. vijeka, titula haseki sultanije zamijenjena je manje prestižnom i neekskluzivnom titulom kadun, srodnom ranijoj tituli hatun. Od tada je sultanova majka bila jedina žena necarske krvi koja je nosila titulu sultanije.
Titula sultanije se često prevodi kao "sultana" kada se odnosi na ženske članice carske porodice kako bi se razlikovale od muškog vladara.
Upotreba Titulu haseki sultanije nosila je glavna supruga sultana. Imala je poseban položaj u palati, budući da je bila druga najmoćnija žena u carskom haremu nakon valide sultanije i obično je imala odaje blizu sultanovih odaja.
Kada bi pozicija Valide sultanije bila upražnjena, haseki je mogla preuzeti tu ulogu, što je značilo pristup značajnim ekonomskim resursima, postati šef carskog harema, savjetovati sultana u državnim pitanjima, pa čak i imati utjecaj na međunarodne odnose. To se događalo u različitim mjerama tokom ere Hurem sultanije, Nurbanu sultanije, Safijee sultanije, Kösem sultanije i Gülnuş sultanije.
Hurem, prva konkubina koja je postala haseki sultanija, dobila je nekoliko izuzetnih prava tokom svog mandata, posebno nakon smrti Sulejmanove majke, Hafse sultanije, prve valide sultanije, 1534. Hurem je bilo dozvoljeno da rodi više od jednog sina, što je bilo oštro kršenje starog principa carskog harema "jedna konkubina-majka - jedan sin", koji je imao za cilj spriječiti i utjecaj majke na sultana i svađe braće oko prijestolja. Godine 1534. Sulejman se oženio Hurem na veličanstvenoj formalnoj ceremoniji, čime je postao prvi osmanski sultan koji se oženio još od Mehmeda II (vladao 1451–1481), i prekršio običaj osmanske dinastije prema kojem sultani nisu smjeli ženiti svoje konkubine (Mehmedova zakonita supruga bila je slobodna plemkinja, Siti Mukrime hatun). Kasnije je Hurem postala prva majka princa koja je ostala na sultanovom dvoru do kraja svog života; Prema tradiciji, majka princa trebala je ostati u haremu samo dok njen sin ne postane punoljetan (oko 16. ili 17. godine), kada bi ga pratila dok je napuštao glavni grad kako bi upravljao dalekom provincijom. Hurem je postala Sulejmanova partnerica ne samo u domaćinstvu, već i u vladinim poslovima. Zahvaljujući svojoj inteligenciji, djelovala je kao Sulejmanova glavna savjetnica i čini se da je imala utjecaj na vanjsku politiku.
Politička uloga majke tradicionalno je počinjala stvaranjem zasebnog domaćinstva za njenog sina. Uspostavljanje njenog javnog identiteta podrazumijevalo je njeno odvajanje od sultana i njegovog dvora. Čini se da se ova vrsta funkcionalne podjele dogodila s Nurbanu sultanijom, uprkos činjenici da ni ona nikada nije napustila sultanov dvor; promjena u njenom položaju, odnosno njeno otvoreno preuzimanje političke uloge kao haseki, mogla se poklopiti s preuzimanjem provincijske dužnosti njenog sina.
Titula haseki sultanije nije korištena tokom vladavine Mehmeda III, što je vjerovatno bilo zbog istaknute uloge koju je igrala njegova majka, Safije sultanija.
Titula je ponovo korištena tokom vladavine Mehmedovog sina, Ahmeda I, koji je izabrao svoju drugu suprugu, Kösem, za haseki sultaniju. Njeno naslijeđe je slično Hureminom u jednom važnom aspektu. Poput Hurem, Kösem je optužena da je djelovala kako bi sačuvala vlastitu moć, a ne moć sultana ili dinastije. Možda je Kösemin najveći trijumf bila značajna promjena u obrascu nasljeđivanja sa sistema prvorođenja na onaj zasnovan na agnatskom senioritetu. Morala je shvatiti ličnu korist koja bi mogla proizaći iz ove promjene, jer bi i dalje imala sina "na čekanju" iako više nije haseki. Prema riječima mletačkog ambasadora, Kösem je "lobirala da poštedi Mustafu sudbine bratoubistva sa skrivenim ciljem da spasi vlastitog sina/sinove od iste sudbine".Piterberg (2003) str.14 Ovaj novi sistem je rezultirao time da su svi nasljednici bili izolovani u kafeima prije nego što su stupili na prijestolje, otuda starost ili mentalni problemi određenih sultana nakon njihovog ustoličenja; Zbog toga su prinčevi izgubili priliku da upravljaju osmanskom provincijom, što je prvobitno bio bitan dio njihove obuke da postanu dostojni vladari.
Pad hasekija sultanija Osman II je možda imao konkubinu s rangom hasekija, ali sve što se o njoj može utvrditi jeste da se zvala Ajše.
Kao i kod Osmana, vrlo malo se zna o konkubinama njegovog mlađeg polubrata, Murata IV. Tajni registri pokazuju prisustvo jedne hasekija, Ajše, do samog kraja Muratove sedamnaestogodišnje vladavine, kada se pojavljuje druga neimenovana haseki sultanija. Moguće je da je Murat imao samo jednu konkubinu do pojave druge, ili da je imao više konkubina i izdvojio dvije od njih kao hasekije.
Ibrahim je imao osam hasekija, od kojih su prve tri - Turhan, Saliha Dilaşub i Muazzez - imale po jednog sina koji je kasnije postao sultan.
Prisustvo više od jedne haseki sultanije bila je značajna promjena u vladavinama Murata IV i Ibrahima, signalizirajući da se doba hasekija bliži kraju. S obzirom na snažan utjecaj Kösem kao valide sultanije, titulu haseki sultanije koju je istovremeno nosilo osam žena i prestanak imenovanja prinčeva na provincijske položaje, titula haseki je izgubila svoj poseban status. U ovom periodu, njeno značenje se počelo mijenjati od "glavne supruge" i "jedine favoritkinje" do nečeg općenitijeg poput "carske supruge", slično ranijem nazivu hatun.
Gülnuş Sultanija bila je posljednja utjecajna haseki sultanija. Imala je snažnu ličnost i bila je vrlo uključena u politiku, uspjevši nagovoriti Mehmeda IV da smijeni i pogubi svog velikog vezira Kara Mustafu-pašu 1683. Njen autoritet je prethodno smanjen tokom vezirata Fazil Ahmed-paše (1661. do 1676), ali se ponovo povećao nakon pogubljenja Mustafe-paše i trajao je do svrgavanja Mehmeda IV 1687.A Queen Mother and the Ottoman Imperial Harem: Rabia Gülnuş Emetullah Valide Sultan (1640-1715) str.210
Krajem 17. stoljeća kadun je postala titula najvišeg ranga za carske konkubine. Posljednja žena u osmanskoj historiji koja je koristila titulu haseki sultanija je Rabija sultanija, jedna od dvije poznate konkubine Ahmeda II.
Bilješke
Reference
Izvori
Kategorija:Konkubinat u Osmanskom Carstvu Kategorija:Supruge Osmanlijskih vladara Kategorija:Spiskovi vezani za Osmansko Carstvo Kategorija:Sultanat žena Kategorija:Haseki sultanije