Gu Yanwu (, Gù Yánwǔ; 15. juli 1613 – 15. februar 1682) bio je kineski filozof, historičar, filolog, geograf i pjesnik iz vremena prijelaza između dinastija Ming i Qing. Smatra se jednim od začetnika škole dokaznog istraživanja, čiji su predstavnici tumačenje klasičnih tekstova zasnivali na filološkoj analizi, historijskim izvorima i provjerljivim činjenicama. Protivio se apstraktnim raspravama kasnog neokonfucijanizma i zagovarao učenje koje bi bilo neposredno povezano s upravljanjem državom, ekonomijom i svakodnevnim životom.
Rođen je kao Gu Jiang (顧絳), a kasnije je uzeo ime Yanwu i učeno ime Ningren. Poznat je i kao Gu Tinglin, prema imenu Tinglin kojim je potpisivao dio svojih radova.
Život Potjecao je iz učene porodice iz Kunshana u današnjoj pokrajini Jiangsu. Od mladosti je proučavao cjelovita izdanja historijskih djela umjesto sažetaka pripremanih za carske ispite, što je utjecalo na njegov kasniji kritički odnos prema obrazovnom sistemu i načinu proučavanja klasičnih tekstova.
Tokom posljednjih godina dinastije Ming bio je povezan s krugovima učenjaka koji su zahtijevali političke i obrazovne reforme. Nakon što su Mandžurci osvojili Peking 1644. i uspostavili vlast dinastije Qing, učestvovao je u otporu novoj vlasti. Odbijao je prihvatiti službu u administraciji Qinga i veći dio kasnijeg života proveo je putujući sjevernom Kinom, prikupljajući historijske, geografske i ekonomske podatke.
Putovanja su mu omogućila neposredno proučavanje lokalne uprave, zemljišta, saobraćajnih pravaca, odbrambenih položaja i ekonomskih prilika. Ta zapažanja povezivao je s podacima iz klasičnih i historijskih izvora, nastojeći objasniti političke i društvene uzroke propasti dinastije Ming. Umro je 1682. u Quwou, na području današnje pokrajine Shanxi.
Misao i naučni rad Gu je smatrao da se konfucijansko učenje mora vratiti pažljivom proučavanju izvornih klasika. Tvrdio je da je proučavanje načela nerazdvojivo od proučavanja klasičnih tekstova, čime je odbacivao spekulativnu metafiziku koja je obilježavala dio neokonfucijanske tradicije. Znanje za njega nije imalo svrhu samo po sebi: moralo je pomoći razumijevanju prošlosti, popravljanju uprave i očuvanju moralnog poretka.
Njegova metoda počivala je na poređenju rukopisa, provjeri citata, analizi izgovora i značenja riječi te korištenju epigrafskih, geografskih i historijskih podataka. Takav pristup postao je jedan od temelja škole kaozheng, koja je tokom 18. stoljeća imala velik utjecaj na kinesku filologiju i historiografiju.
U političkoj misli razlikovao je propast vladajuće dinastije od propasti šireg društvenog i moralnog poretka. Smatrao je da promjena dinastije prvenstveno pogađa vladarsku kuću, dok je odbrana društva i civilizacijskih vrijednosti odgovornost svih ljudi. Kasniji autori saželi su ovu ideju izrekom da je "svaki čovjek odgovoran za uspon i pad svijeta", iako taj oblik nije doslovan navod iz njegovih djela.
Kritizirao je pretjeranu centralizaciju i smatrao da lokalnim vlastima treba dati više prostora za rješavanje praktičnih pitanja. Nije zagovarao potpuno ukidanje centralne uprave, nego povezivanje jedinstvene državne vlasti s većom odgovornošću i samostalnošću lokalnih zajednica.
Djela Najpoznatije mu je djelo Rizhilu (日知錄, "Zapisi svakodnevnog znanja"), zbirka bilježaka o klasičnim tekstovima, historiji, politici, ekonomiji, jeziku, običajima i književnosti. Tekst je dopunjavao tokom većeg dijela života, a prošireno izdanje u 32 sveska objavljeno je nakon njegove smrti.
U djelu Tianxia junguo libing shu (天下郡國利病書, "O koristima i nedostacima lokalne uprave Carstva") prikupio je građu o geografiji, ekonomiji, upravi i odbrani različitih dijelova Kine. Djelo je nastalo na osnovu pisanih izvora i podataka koje je prikupio tokom putovanja.
Yinxue wushu (音學五書, "Pet knjiga o proučavanju glasova") posvetio je historijskoj fonologiji kineskog jezika. Proučavanjem rime i ranijih oblika izgovora nastojao je utvrditi pouzdanije čitanje klasičnih tekstova, a djelo je postalo jedan od metodoloških uzora kasnijim predstavnicima dokaznog istraživanja.
Među ostalim radovima nalaze se geografski spis Zhaoyu zhi, zbirka o historiji lokalnih upravnih jedinica Lidai zhaoyu tu te pjesme, pisma i eseji koji su nakon njegove smrti sabrani u više zbirki.
Naslijeđe Zajedno s Huangom Zongxijem i Wangom Fuzhijem ubraja se među vodeće kineske mislioce 17. stoljeća. Njegovo povezivanje filologije, historije i praktičnih pitanja upravljanja utjecalo je na razvoj kineske nauke tokom dinastije Qing. Posebno je značajan za razvoj tekstualne kritike, historijske fonologije i empirijskog pristupa proučavanju klasične književnosti.
Reference
Kategorija:Rođeni 1613. Kategorija:Umrli 1682. Kategorija:Kineski filozofi Kategorija:Kineski historičari Kategorija:Kineski filolozi Kategorija:Kineski geografi Kategorija:Kineski pjesnici Kategorija:Konfucijanisti Kategorija:Biografije, Jiangsu