mini|300p|Romi u Transilvaniji, 19. vijek Romi su indoarijska etnička grupa porijeklom iz Indije koja je tradicionalno živjela nomadskim putujućim načinom života. Lingvistički i genetski dokazi otkrivaju da Romi potiču iz Južne Azije, vjerovatno iz regija današnjeg Punjaba, Rajasthana i Sinda.l Njihova migracija prema zapadu odvijala se u talasima, a vjeruje se da se prvi talas dogodio negdje između 5. i 11. vijeka. Vjeruje se da su prvi put stigli u Evropu negdje između 7. i 14. vijeka. Iako su široko rasprostranjeni, vjeruje se da su njihove najkoncentriranije populacije u Bugarskoj, Mađarskoj, Rumuniji, Srbiji i Slovačkoj.
U sjeverozapadnoj Indiji ima jezika kojima je romski jezik srodan. Romski jezik je indoarijski jezik sa jakim balkanskim uticajem. Podijeljen je na nekoliko dijalekata, za koje se procjenjuje da zajedno imaju preko 2 miliona govornika. Budući da je jezik tradicionalno bio usmeni, mnogi Romi su izvorni govornici domina.
Tri su glavne etničke zajednice na koje su se Romi podijelili svojom ekspanzijom, to su: Gitani (Gitanes), Kalderaši (Kalderash) i Manuši (Manush). Fizički su tamnoputi i nižeg rasta, kose crne. Kod tamnoputijih bosanskih Roma javlja se u 80% slučajeva dolihokefalnost čiji indeks lobanje iznosi 74,4, dok se kod svjetlijih češće javlja brahikefalnost s indeksom 79,8. Himna im se naziva Đelem, đelem.
Međunarodni dan Roma se obilježava od 1971, kada je 8. aprila u Londonu održan prvi svjetski kongres Roma. Obilježavanje tog dana je ustanovljeno kako bi se ukazalo na težak položaj Roma i da bi se podstakle države u kojima žive da obrate posebnu pažnju unapređenju njihovog položaja.Povodom Svjetskog dana Roma
Pregled Romi su putujući narod indijskog porijekla raširen širom svijeta, pretežno u Evropi. Izvori ih spominju u Bizantu od 11. vijeka. Procjene o broju pripadnika krajem 20. vijeka kreću se od 3 do 8 i više miliona. Najviše ih živi u državama Istočne i Jugoistočne Evrope te u Španiji. Romske organizacije zalažu se za priznanje da su Romi zaseban neteritorijalni narod s vlastitom historijom, jezikom i kulturom. Karakteristični su po jeziku, nomadizmu, ali i po zanimanjima: mala trgovina, sitni popravci, skupljanje i prodaja otpadnih materijala, građevinski radovi, muzika, zabava, gatanje itd.
Etimologija Uobičajeni naziv za Rome (rom ili manuš = čovjek) je Cigani koji je porijeklom iz grčkog 'Athinganos', otuda ona ulazi u evropske jezike u raznim varijantama. Nijemci su iskovali ime Zigeuner (izg. Cigojner); mađarski: Cigány; Litvanski: Cigonas; italijanski Zingaro; arbanaški: Cingi. Porijeklo ciganskog imena tražilo se i kod indijskog plemena Čangar, gdje bi možda mogla biti i njihova prapostojbina.
Postoji još nekoliko naziva za ovaj narod, a razlog je taj što se mislilo da su Cigani porijeklom iz Egipta, otuda španski naziv Gitanos i engleski Gypsies, i u Crnoj Gori i Dalmaciji razvio se naziv Jeđupi ili Jeđupci, pa naziv Đupci u Makedoniji. Kod Turaka Osmanlija i Arapa, isto prema Egiptu, nastao je naziv Fir'aun kawmy ('faraonov narod'), on se u Mađarskoj pretvorio u 'pharao nepe', a preko Turaka je u Bosnu ušao kao Firauni, otuda i hipokoristik firko. Francuzi su nadalje za njih napravili i naziv Bohémiens (od Bohemija, Češka). Cigane ili Rome poznaju i skandinavski narodi koji ih prozvaše Tatern i Heiden (=pogani').
Običaji Društvena zajednica Romi su narod bez domovine i vlastite političke organizacije. Kod njih nema ni tradicije o državi ni nacionalizma. Međusobno veoma složni i nikada nisu vodili osvajački rat. Zajednice Roma biraju svoga kneza koji pred vlastima zastupa svoje pleme. On se lijepo oblači a simbol njegove časti je kneževska sjekirica na štapu. Knez je odgovoran za postupke svoje vlastite zajednice i stoga poznaje svaku porodicu. Uz njega se nalazi i ciganska majka koja čuva i gaji ciganske običaje i daje savjete. Nju se veoma poštuje.
Porodica Od mjesta do mjesta, romska porodica može biti patrijarhalna ili matrijarhalna. Značajno im je svima da se žene veoma mladi, a na vjenčanju je prisutan i ciganski knez. Porodice su im velike, s mnogo djece.
Religija mini|Zastava romskog naroda Religija Roma je magija, a u pravilu prihvaćaju vjeru zemlje u kojoj žive, tako su u Grčkoj grkoistočne vjere a u Turskoj muslimanske. Kod njih se očuvalo vjerovanje u dobre i zle duhove i u uroke. U mjesecu maju dolaze na hodočašće grupe Roma katolika i sakupljaju se na jugu Francuske u gradu Saintes-Maries-de-la-Mer.
Muzika Romi su skloni muzici i u mnogim su zemljama poznati kao profesionalni muzičari. Njihovi orkestri sviraju pod vodstvom primaš-a, koji improvizira melodije dodajući ih iznova, orkestar ga prati. Instrumentima kojima se služe su prvenstveno violina, pa violončelo, kontrabas i cimbala. Veoma su po ovoj muzici poznati Romi u Mađarskoj.
Jezik
Jezik Roma (e Romani čhib) pripada indo-arijanskoj grani jezika u koji je ipak tokom njihovog skitalačkog i selilačkog života prodro golem broj stranih riječi, pa je najveću promjenu doživio sam rječnik. Jezik im većinom ima iste glasove kao bosanski, osim nekih grlenih glasova, postoje dva roda (muški i ženski) a imenica ima osam padeža. Pozajmice iz drugih jezika imaju posebnu deklinaciju; glagola ima tri vrste.
Reference
Izvori
Dodatna literatura Bereznay, András. Historical Atlas of the Gypsies: Romani History in Maps (Budapest: Méry Ratio, 2021) see online review of this book
.
Sancar Seckiner's comprehensible book South (Güney), 2013, consists of 12 article and essays. One of them, Ikiçeşmelik, highlights Turkish Romani life. Ref. . Sancar Seckiner' s new book Thilda's House (Thilda'nın Evi), 2017, underlines the struggle of the Romani in Istanbul who have been swept away from nearby Kadikoy. Ref. .
Vanjski linkovi
Kategorija:Indoiranski narodi