Cette liste donne les lieux de passage le long de la Via Militaris, également appelée Via Singidunum, ou encore Via Diagonalis : villes, villages, étapes, carrefours, rivières ou traversées de rivières.
Initialement une voie romaine dans les Balkans, qui assurait la liaison entre l'Europe et l'Asie mineure, elle a rempli son rôle stratégique jusqu'à la fin du Moyen Âge. Cette voie a été principalement utilisée pour les mouvements de troupes, mais aussi pour le transport et les échanges culturels.
Tableau des lieux nom antique (et formes secondaires)nom modernesitué sur (fleuve)province romaine Poetovio ou Pectovium Ptuj en Slovénie Drave (en latin Dravus) Pannonia superior Carrodunum (Cardonum)Dans la Géographie de Ptolémée (II,11,29) : Carrodunum (Καρρόδουνον). Cependant, ce nom de lieu a également été identifié à Cracovie (Carrodunum) ; selon l’Anonyme de Bordeaux: mutatio cardono ; identité de nom avec Carrodunum (Germanie) – entre Augsbourg et Passau ; la forme Carro-dunum est celte et signifie « retranchement fait de chariots ». probablement Gradina (Virovitica-Podravina) Antonio Sciarretta's Toponymy Ancient Toponymy Pannonia (consulté le février 2013).( à l’est de Virovitica ; dans le comitat de Virovitica-Podravina) ; ou : Šandrovac (Croatie) Johann Georg Theodor Grässe, ORBIS LATINUS (réédition de 1909, sur le site de l'université Columbia, consulté le février 2013) ; disponible également sur Google Books, site consulté le février 2013. Carrodunum Tabula Europa IIII, in Germania Magna, Sebastian Münster, 1555, (aujourd’hui Cracovie) .. Pannonia superior Bolentium ou BolentiaAntonio Sciarretta's Toponymy Ancient Toponymy (non identifié) Pannonia superior Mursa major Osijek Drave (latin Dravus) Pannonia inferior Cibalae Vinkovci Pannonia inferior Sirmium (centre administratif de la province de Pannonie) Sremska Mitrovica en Serbie/Voïvodine (district de Syrmie) Save (en latin Savus) ; de Sirmium jusqu’à Naissus, la Via Militaris est identique à l’actuelle Route des empereurs romains de Serbie Pannonia inferior Taurunum Zemun sur la rive droite du Danube et sur la rive gauche de la Save Pannonia inferior Singidunum (camp fortifié ; stricto sensu, la Via Militaris ne commence qu’à Singidunum) Belgrade (capitale de la Serbie) à l’embouchure de la Save (en latin Savus) dans le Danube (en latin Ister) Moesia superior Silva Magna Bulgarica une grande forêt d’un seul tenant située entre Belgrade et Niš ; la traversée de la forêt durait huit jours (selon des témoignages médiévaux) Fabrizio Vanni, Fabrizio Vanni, OVERLAND BALKAN ROUTES IN THE MIDDLE AGES (Centro Studi Romei de Florence, site consulté le février 2013). Monsaureus (Mons Aureus, Aureus Mons, Aureo monte) - Smederevo en Serbie Danube Moesia superior Viminatium (ville légionnaire) Kostolac (Požarevac) sur l’embouchure de la Morava dans le Danube (Morava = en latin Margus) ; la Via Militaris y croisait le Limes danubien et la voie longeant le Danube (Via Istrum) Moesia superior depuis Viminatium, la voie remontait le cours de la Morava Nonum (Ad Nonum) Nabrdje (Serbie) ( à l’est de Požarevac) Municipium Kalište (Serbie ; en serbe : Калиште; municipalité de Malo Crniće; district de Braničevo) Moesia superior Iovis Pagus (Iouis pago) Veliki Popovac (ou Veliko Laole)Drumul Traciei, carte sur le site Sorin Olteanu's Thraco-Daco-Moesian Languages Project (TDML) (consulté le février 2013). Idimum (Idimo) 24–26 km au nord de la station suivante : Horreum Margi (correspond à la région de la ville de Batočina) ; près du village de Medveda sur la Reseva il existe une station du même nom à Medveđa en Serbie méridionale Moesia superior Octavum Dražmirovac Moesia superior Horreum Margi (Horrea Margi, Orea Margi) Ćuprija Morava (en latin Margus) Moesia superior Sarmatae (mutatio sarmatorum) Gornji Vidovac Pour certains Vidovac, dans la municipalité de Knjaževac – improbable cependant par le fait que ce village se trouve environ 40 km à l’est de Niš? Moesia superior Cametae (Cametas) Ražanj (Ражањ) (district de Nišava) Moesia superior Praesidium Dasmini (Praes. Dasmini, Presidio Dasmini, Dasmiani ; en grec Δούσμανες, Dasmanis)Novi Bracin (district de Nisava) Moesia superior Praesidium Pompei (Praes. Pompei, Pompegis) Rutevac (municipalité d’Aleksinac) ; selon d’autres sources : Bovan ou Bovan (municipalité de Kruševac) Moesia superior Grampianae (Grampiana, Crambianis) Draževac (municipalité d’Aleksinac) ; ou Sokobanja-Lipovac (Draževac) Moesia superior Naissus Niš sur la Nišava; à Naissus, la Via Traiana bifurquait de la Via Militaris Hanswilhelm Haefs, Das goldene Reich der Pamir-Bulgaren an Donau und Wardar + Skythen-Gold (p. 44) Books on Demand GmbH, Norderstedt, 2009 ; (selon d’autres sources, les deux voies bifurquaient à Sofia). Moesia superior Mediana faubourg oriental de Niš (Brzi Brod – quartier de la ville de Medijana) Moesia superior mutatio Radices (mutatio Redicibus) Moesia superior mutatio Ulmo (Ulmus) Ostrovica (Niška Banja) - (Niška Banja ist une municipalité constitutive de la ville de Niš. La localité se trouve à environ à l’est du centre de Niš). Moesia superior mutatio Remesiana (Romessiana, Remisiana, Romansiana) Bela Palanka Moesia superior mutatio Latina Telovac ? la dernière localité où, comme montre la toponymie, on parlait latin. Toutes les localités situées plus à l’est étaient de langue grecque mutatio Turres Michael Wendel, Karasura. Die Verkehrsanbindung in frühbyzantinischer Zeit (4.-8. Jh. n. Chr.) (extrait disponible sur Google Books : google-books) (Turribus) près de Pirot Moesia superior Meldia doublon ? Thracia Meldia mutatio Translitus (Translitae) près de Dimitrovgrad (Serbie) Franchissement de la Nišava Tracia dans la vallée de la Nišava, en remontant la rivière mutatio Ballanstra près de Kalotina (Bulgarie) Nišava Tracia Meldia (Meldijs, Meldis) Dragoman doublon ? mutatio Scretisca (première mutatio au nord-ouest de Serdica) à la limite sud de la ville de Kostinbrod Serdica (Sertica) Sofia (capitale de la Bulgarie) sur l’Iskăr (en latin Oescus) Thracia Volujak (en bulgare Волуяк, oblast de Sofia, obština d’Elin Pelin)A Volujak se trouvait une bifurcation qui permettait de se rendre à Pautalia (Kjustendil) par une voie secondaire. Une borne milliaire plantée dans ce village porte l’inscription grecque suivante : « Bon voyage ! Pour la santé, le sauvetage et la victoire de notre seigneur Marc Antoine Gordian […] la ville de Pautalia a fait installer cette borne avec les meilleurs sentiments. » (texte grec : PHI Greek inscriptions - Regions : Thrace and the Lower Danube (IG X) : Thrace and Moesia Inferior - IGBulg IV 2013 - Serdica (Sofia) — Voluyak — 241-244 AD).. Combusticia Extuomne Kaciljane (oblast de Sofia) Burgaraca Lesnovo (Bulgarie) (oblast de Sofia, obština d’Elin Pelin) mansio Bugaraca (Bugaraka, Bagaraca, Bugaracenses, Buragara) près de Lesnovo (Bulgarie) (situé à environ 20 à 30 milles romains de Serdica) Plaine d’Ihtiman mutatio Sparata (Sarto ?, Sparthon) Vakarel (oblast de Sofia, obština d’Ihtiman) mutatio Helice (Hilica, Iliga, Egirca) (dans la cuvette d’Ihtiman) Ihtiman Egerica (Egirca) Mirovo (oblast de Sofia, obština d’Ihtiman) mutatio Soneium (Succi, Succorum angustiae, Stoponion = Щипон/Štipon) Porte de Trajan (Succorum claustra = col de Succi) près de l’actuel village de Kapudzik Pons Ucasi Bona Mansio Tegulitsium ? Vetrinon ? Vetren ( au nord de l’actuelle ville de Vetren) Vetren (oblast de Pazardžik, obština de Septemvri) Septemvri (oblast de Pazardžik, obština de Septemvri) Pazardžik (fondé en 1485) , site bgturist, consulté le février 2013 : “Град Пазарджик е основан през първата четвърт на ХV век и възниква като търговско средище на международния път Сингидунум, свързващ Европа с Мала Азия.“ (« La ville de Pazardžik a été fondée dans le premier quart du et s’est développée comme centre commercial de la voie internationale appelée Singidunum, reliant l’Europe et l’Asie mineure. ») Marica (en latin Hebrus, en grec Evros) le long de la Marica (en latin Hebrus) dans la vallée de la Marica Lissae (Lissas) Alusore Bošulja (en bulgare Бошуля, (oblast de Pazardžik, obština de Septemvri) Zyrmae (Zyrmis, Zirmis) Junacite (oblast de Pazardžik, obština de Pazardžik) Besapara Sinitevo (oblast de Pazardžik, obština de Pazardžik) Kapisturia Tugugerum (Tugurium ?) Joakim Gruevo (oblast de Plovdiv, obština de Stambolijski) Philippolis (Trimontium, Philipopolis, civitas Filopopuli) Plovdiv Marica (latin Hebrus) Thracia Beripara ? Isgipera Sernota (Syrmae ?) Manole (oblast de Plovdiv, obština de la Marica) Paremvole Belozem (oblast de Plovdiv, obština de Rakovski) Ranilum Orizovo (oblast de Stara Zagora, obština de Bratja Daskalovi) Cellae (Cillis) Černa gora (oblast de Stara Zagora, obština de Bratja Daskalovi) Castra rubra (castrum fondé au , était auparavant une mutatio) au nord-est de Harmanli la mansio la plus proche était Pale, à l’ouest de Harmanli (vraisemblablement située entre les villages d’Ovčarovo et de Tjanevo) Branica (village situé dans l’oblast de Haskovo, obština de Harmanli) Castozorbra Orjahovo (au sud-ouest du village) (oblast de Haskovo, obština de Ljubimec) Station-frontière entre les provinces de Thracia et d’Hémimont Arsus mutatio Carassura (Karasura, en grec Καράσθυρα) (près du village de Rupkite, oblast de Stara Zagora, obština de Čirpan) Pizus (Pizo, Opizo) village actuel de Dimitrievo (oblast de Stara Zagora, obština de Čirpan) Tulei? Arzus (Arzum, Arso) Kalugerovo (oblast de Haskovo, obština de Simeonovgrad) Palae Castra rubra (Castris Rubris, castozobra) doublon ? (il n’y a à coup sûr qu’une localité anciennement dénommée Castra Rubra en Bulgarie) Subzupara? Rhamae Burdipta (Burdista) Momkovo (oblast de Haskovo, obština de Svilengrad) Konstanteia ? Hadrianopolis (civitas Hadrianapoli) ou Adrianopolis (Andrinople) ou Orestia Edirne une route secondaire de la Via Egnatia rejoignait à Edirne la Via Militaris (c’est à cet endroit qu’eut lieu la bataille d'Andrinople) Dapabae (Daphabae) Ostudizus (Hostizo, Ostudizo) Havsa Tarpodizus Burtudizus (Burtizo, Bulgarophygon) Babaeski Urisium ? Bergulae (Arcadiopolis) Lüleburgaz Narcus Drusipara (Drysiporo) Karistiran Tipsum Tzurullus (Syrallo, Izirallo, Tzurulum, Syrallum) Çorlu Beodizo Perinthus (Perinthos, Herakleia) Marmara Ereğlisi Selymbria Silivri Regio Küçükçekmece Byzance (Byzantion, Constantinople) Istanbul
Sources Historischer Handatlas de Gustav Droysen thumb|Provinces romaines d'Illyrie, Macédoine, Dacie, Moésie, Pannonie et Thrace
L’Allgemeiner Historischer Handatlas de Gustav Droysen, datant de 1886 (cartes intitulées Die unteren Donauländer zur RömerzeitCartes pouvant être agrandies et déplacées (site maproom.org, consulté le février 2013).), montre les implantations suivantes le long de la Via Militaris (du nord-ouest au sud-ouest) : Poetovio, Jovia, Carrodunum, Bolentium, Mursa, Cibalae, Sirmium, Taurunum, Singidunum, Monsaureus, Viminatium, Municipium, Idimum, Horreum Margi, Praes. Dasmini, Praes. Pompei, Naïssus, Remesiana, Turres, Meldia, Serdica (ulpia), Bagaraca, Lissae, Besapara, Philippolis (Trimontium), Arsus, Hadrianapolis (Orestia), Bergulae, Tzurulum (Syrallum), Selymbria, Regio, Byzantium.
Itinerarium provinciarum Antonini Augusti
L’Itinéraire d'Antonin, datant du début du énumère les localités suivantes, sans cependant utiliser les notions de Via Militaris ou Via Diagonalis :