Cymbopogon est un genre de plantes monocotylédones de la famille des Poaceae, sous-famille des Panicoideae, qui comprend une cinquantaine d'espèces originaires des régions tropicales et subtropicales d'Afrique, d'Asie et d'Australie.
Ce sont des plantes herbacées, généralement vivaces, rarement annuelles, cespiteuses ou rhizomateuses, dont les tiges (chaumes) peuvent atteindre de 15 à de long. Certaines espèces de ce genre sont depuis très longtemps introduites et naturalisées dans tout le monde intertropical pour leurs aptitudes aromatiques culinaires et médicinales.
Les noms communs de l'espèce Cymbopogon citratus sont citronnelle et verveine des Indes.
La citronnelle de Ceylan (ou Sri Lanka), qui est la plus commercialisée dans le monde, est extraite de Cymbopogon nardus (L.) Rendle.
La citronnelle de Java correspond à l’espèce C. winterianus Jowitt.
Les appellations lemongrass, gingergrass, palmarosa, renvoient respectivement à Cymbopogon flexuosus, Cymbopogon martinii var. sofia, et Cymbopogon martinii var. motia.
Étymologie
Le nom Cymbopogon vient du grec ancien κύμβη (kumbe) : « petite barque », et πώγων (pôgôn) : « barbe », en référence aux spathes en forme de bateau et aux inflorescences à plusieurs arêtes.
Liste des espèces Selon « The Plant List »
Espèces aux noms synonymes, obsolètes et leurs taxons de référence Selon « The Plant List »
Cymbopogon acutispathaceus De Wild. =Hyparrhenia variabilis Stapf , (1919) Cymbopogon afronardus Stapf = Cymbopogon nardus (L.) Rendle , (1899) Cymbopogon andongensis Rendle = Hyparrhenia andongensis (Rendle) Stapf , (1918) Cymbopogon angustispica Nakai [Invalid] = Cymbopogon goeringii (Steud.) A.Camus, (1921) Cymbopogon arabicus Nees ex Steud. [Invalid] = Cymbopogon schoenanthus (L.) Spreng. , (1815) Cymbopogon ariani (Edgew.) Aitch. = Cymbopogon jwarancusa subsp. olivieri (Boiss.) Soenarko , (1977) Cymbopogon arundinaceus (Roxb.) Schult. = Themeda arundinacea (Roxb.) A.Camus., (1922) Cymbopogon bagirmicus Stapf = Hyparrhenia bagirmica (Stapf) Stapf , (1918) Cymbopogon bassacensis A.Camus = Cymbopogon annamensis (A.Camus) A.Camus , (1920) Cymbopogon bequaertii De Wild. = Hyparrhenia gossweileri Stapf , (1918) Cymbopogon bombycinus (R. Br.) A. Camus = Cymbopogon bombycinus (R.Br.) Domin , (1915) Cymbopogon bracteatus (Willd.) Hitchc. = Hyparrhenia bracteata (Humb. & Bonpl. ex Willd.) Stapf, (1918) Cymbopogon chevalieri A.Camus = Exotheca abyssinica (Hochst. ex A.Rich.) Andersson, (1856) Cymbopogon chrysargyreus Stapf = Hyparrhenia nyassae (Rendle) Stapf, (1919) Cymbopogon circinnatus (Hochst. & Steud.) Hochst. ex Hack. = Cymbopogon schoenanthus (L.) Spreng. , (1815) Cymbopogon citriodorus Link [Illegitimate] = Cymbopogon schoenanthus (L.) Spreng. , (1815) Cymbopogon claessensii Robyns = Cymbopogon nardus (L.) Rendle , (1899) Cymbopogon coleotrichus (Steud.) Chiov. = Hyparrhenia coleotricha (Steud.) Andersson ex Clayton, (1969) Cymbopogon collinus Pilg. = Hyparrhenia collina (Pilg.) Stapf , (1918) Cymbopogon commutatus var. jammuensis (K.M.Gupta) H.B.Naithani = Cymbopogon commutatus (Steud.) Stapf , (1907) Cymbopogon condensatus (Kunth) Spreng. = Schizachyrium condensatum (Kunth) Nees. , (1829) Cymbopogon confertiflorus (Steud.) Stapf = Cymbopogon nardus (L.) Rendle , (1899) Cymbopogon confertiflorus var. traninhensis A.Camus = Cymbopogon traninhensis (A.Camus) Soenarko, (1977) Cymbopogon connatus (A.Rich.) Chiov. = Cymbopogon caesius (Hook. & Arn.) Stapf , (1906) Cymbopogon connatus var. benearmatus Chiov. = Cymbopogon giganteus Chiov. , (1909) Cymbopogon connatus var. muticus Chiov. = Cymbopogon caesius (Hook. & Arn.) Stapf , (1906) Cymbopogon cyanescens Stapf = Hyparrhenia cyanescens (Stapf) Stapf , (1919) Cymbopogon cymbarius (L.) Rendle = Hyparrhenia cymbaria (L.) Stapf , (1919) Cymbopogon cymbarius (L.) Thomson = Hyparrhenia cymbaria (L.) Stapf , (1919) Cymbopogon dichroos (Steud.) Pilg. = Hyparrhenia dichroa (Steud.) Stapf , (1918) Cymbopogon dieterlenii Stapf ex E. Phillips = Cymbopogon dieterlenii Stapf ex Schweick., (1936) Cymbopogon diplandrus (Hack.) De Wild. = Hyparrhenia diplandra (Hack.) Stapf , (1918) Cymbopogon divaricatus Stapf = Cymbopogon commutatus (Steud.) Stapf , (1907) Cymbopogon eberhardtii A.Camus = Hyparrhenia diplandra (Hack.) Stapf , (1918) Cymbopogon effusus (Balansa) A.Camus = Hyparrhenia familiaris (Steud.) Stapf, (1918) Cymbopogon elegans Spreng. [Illegitimate] = Hyparrhenia cymbaria (L.) Stapf , (1919) Cymbopogon exaltatus (R.Br.) Domin = Cymbopogon procerus (R.Br.) Domin , (1915) Cymbopogon exaltatus var. ambiguus (Hack.) Domin = Cymbopogon ambiguus (Hack.) A.Camus , (1921) Cymbopogon exarmatus Stapf = Hyparrhenia exarmata (Stapf) Stapf , (1918) Cymbopogon excavatus (Hochst.) Stapf ex Burtt Davy = Cymbopogon caesius (Hook. & Arn.) Stapf , (1906) Cymbopogon excavatus (Hochst.) Stapf = Cymbopogon caesius (Hook. & Arn.) Stapf , (1906) Cymbopogon familiaris (Steud.) De Wild. = Hyparrhenia familiaris (Steud.) Stapf, (1918) Cymbopogon figarianus Chiov. = Hyparrhenia figariana (Chiov.) Clayton, (1969) Cymbopogon filipendulus (Hochst.) Rendle = Hyparrhenia filipendula (Hochst.) Stapf , (1918) Cymbopogon filipendulus var. angolensis Rendle = Hyparrhenia filipendula (Hochst.) Stapf , (1918) Cymbopogon filipendulus var. thwaitesii (Hack.) Hand.-Mazz. = Hyparrhenia filipendula var. pilosa (Hochst.) Stapf , (1919) Cymbopogon finitimus (Hochst.) Thomson = Hyparrhenia finitima (Hochst.) Andersson ex Stapf , (1918) Cymbopogon finitimus (Hochst. ex A. Rich.) Rendle = Hyparrhenia finitima (Hochst.) Andersson ex Stapf , (1918) Cymbopogon flexuosus (Nees ex Steud.) Stapf = Cymbopogon flexuosus (Nees ex Steud.) W.Watson, (1882) Cymbopogon flexuosus var. arunachalis S.C.Nath & K.K.Sarma = Cymbopogon flexuosus (Nees ex Steud.) W.Watson, (1882) Cymbopogon flexuosus var. assamensis S.C.Nath & K.K.Sarma = Cymbopogon flexuosus (Nees ex Steud.) W.Watson, (1882) Cymbopogon flexuosus var. microstachys (Hook.f.) Bor = Cymbopogon microstachys (Hook.f.) Soenarko , (1977) Cymbopogon flexuosus var. sikkimensis Bor = Cymbopogon flexuosus (Nees ex Steud.) W.Watson, (1882) Cymbopogon floccosus (Schweinf.) Stapf = Cymbopogon commutatus (Steud.) Stapf , (1907) Cymbopogon foliosus (Kunth) Roem. & Schult. = Hyparrhenia bracteata (Humb. & Bonpl. ex Willd.) Stapf, (1918) Cymbopogon gazensis Rendle = Hyparrhenia gazensis (Rendle) Stapf , (1918) Cymbopogon gidarba (Buch.-Ham. ex Steud.) Haines = Cymbopogon gidarba (Buch.-Ham. ex Steud.) A.Camus, (1920) Cymbopogon gidarba var. burmanicus Bor = Cymbopogon gidarba (Buch.-Ham. ex Steud.) A.Camus, (1920) Cymbopogon giganteus var. densiflorus (Steud.) Chiov. = Cymbopogon densiflorus (Steud.) Stapf , (1918) Cymbopogon giganteus var. inermis Clayton = Cymbopogon giganteus Chiov. , (1909) Cymbopogon giganteus subsp. madagascariensis A.Camus = Cymbopogon pruinosus (Nees ex Steud.) Chiov. , (1909) Cymbopogon giganteus var. madagascariensis A. Camus = Cymbopogon caesius (Hook. & Arn.) Stapf , (1906) Cymbopogon glandulosus Spreng. = Iseilema prostratum (L.) Andersson, (1856) Cymbopogon glaucus Schult. = Andropogon virginicus L., (1753) Cymbopogon goeringii var. viridis Honda = Cymbopogon goeringii (Steud.) A.Camus, (1921) Cymbopogon hamatulus (Nees ex Hook. & Arn.) A.Camus = Cymbopogon tortilis (J.Presl) A.Camus , (1925) Cymbopogon hirtus (L.) Nees ex Baker = Hyparrhenia hirta (L.) Stapf , (1918) Cymbopogon hirtus (L.) Thomson = Hyparrhenia hirta (L.) Stapf , (1918) Cymbopogon hirtus subsp. villosus (Pignatti) Pignatti = Hyparrhenia hirta (L.) Stapf , (1918) Cymbopogon hispidus Griff. [Invalid] = Themeda arundinacea (Roxb.) A.Camus. , (1922) Cymbopogon hookeri (Munro ex Hack.) Stapf ex Bor = Andropogon munroi C.B.Clarke, (1889) Cymbopogon humboldtii Spreng. [Illegitimate] = Hyparrhenia bracteata (Humb. & Bonpl. ex Willd.) Stapf, (1918) Cymbopogon javensis Bang [Invalid] = Cymbopogon rectus (Steud.) A.Camus , (1921) Cymbopogon jinshaensis R.Zhang & C.H.Li [Invalid] = Cymbopogon tortilis (J.Presl) A.Camus , (1925) Cymbopogon kapandensis De Wild. = Hyparrhenia diplandra (Hack.) Stapf., (1918) Cymbopogon khasianus var. nagensis Bor = Cymbopogon traninhensis (A.Camus) Soenarko, (1977) Cymbopogon ladakhensis B.K.Gupta = Cymbopogon jwarancusa subsp. olivieri (Boiss.) Soenarko , (1977) Cymbopogon laniger (Desf.) Duthie = Cymbopogon jwarancusa subsp. olivieri (Boiss.) Soenarko , (1977) Cymbopogon lecomtei (Franch.) Rendle = Hyparrhenia newtonii (Hack.) Stapf, (1918) Cymbopogon lepidus (Nees) Chiov. = Hyparrhenia cymbaria (L.) Stapf , (1919) Cymbopogon lividus (Thwaites) Willis = Andropogon lividus Thwaites , (1864) Cymbopogon luembensis De Wild. = Hyparrhenia dichroa (Steud.) Stapf , (1918) Cymbopogon martini var. annamensis A.Camus = Cymbopogon annamensis (A.Camus) A.Camus , (1920) Cymbopogon melanocarpus (Elliott) Spreng. = Heteropogon melanocarpus (Elliott) Benth. , (1881) Cymbopogon micratherus Pilg. = Hyparrhenia dregeana (Nees) Stapf ex Stent , (1923) Cymbopogon microtheca (Hook. f.) A. Camus = Cymbopogon microthecus (Hook.f.) A.Camus , (1921) Cymbopogon modicus De Wild. = Hyparrhenia hirta (L.) Stapf , (1918) Cymbopogon munroi (C.B.Clarke) Noltie = Andropogon munroi C.B.Clarke , (1889) Cymbopogon nardus var. bobycinus (R. Br.) Roberty = Cymbopogon bombycinus (R.Br.) Domin , (1915) Cymbopogon nardus var. confertiflorus (Steud.) Bor = Cymbopogon nardus (L.) Rendle , (1899) Cymbopogon nardus var. flexuosus (Nees ex Steud.) Haines = Cymbopogon flexuosus (Nees ex Steud.) W.Watson, (1882) Cymbopogon nardus var. goeringii (Steud.) Rendle = Cymbopogon goeringii (Steud.) A.Camus, (1921) Cymbopogon nardus var. grandis (Nees ex Steud.) Haines = Cymbopogon nardus (L.) Rendle , (1899) Cymbopogon nardus subsp. hamatulus (Hook. & Arn.) Rendle = Cymbopogon tortilis (J.Presl) A.Camus , (1925) Cymbopogon nardus var. luridus (Hook.f.) N.Rama Rao = Cymbopogon nardus (L.) Rendle , (1899) Cymbopogon nardus subsp. nilgiricus Hack. = Cymbopogon nardus (L.) Rendle , (1899) Cymbopogon nardus f. rectus (Steud.) Roberty = Cymbopogon rectus (Steud.) A.Camus , (1921) Cymbopogon nardus var. tortilis (J. Presl) Merr. ex Griff. = Cymbopogon tortilis (J.Presl) A.Camus , (1925) Cymbopogon nervatus var. aerythraeum Chiov. = Cymbopogon nervatus (Hochst.) Chiov. , (1909) Cymbopogon nyassae (Rendle) Pilg. = Hyparrhenia nyassae (Rendle) Stapf, (1919) Cymbopogon olivieri (Boiss.) Bor = Cymbopogon jwarancusa subsp. olivieri (Boiss.) Soenarko , (1977) Cymbopogon papillipes (Hochst. ex A.Rich.) Chiov. = Hyparrhenia papillipes (Hochst. ex A.Rich.) Andersson ex Stapf, (1918) Cymbopogon papillipes (Hochst. ex A. Rich.) Pilg. = Hyparrhenia papillipes (Hochst. ex A.Rich.) Andersson ex Stapf, (1918) Cymbopogon parkeri Stapf = Cymbopogon commutatus (Steud.) Stapf , (1907) Cymbopogon parkeri var. jammuensis B.K.Gupta = *Cymbopogon commutatus (Steud.) Stapf , (1907) Cymbopogon phoenix Rendle = Hyparrhenia diplandra (Hack.) Stapf , (1918) Cymbopogon pilosovaginatus De Wild. = Hyparrhenia bracteata (Humb. & Bonpl. ex Willd.) Stapf, (1918) Cymbopogon pleiarthron (Stapf) Stapf = Hyparrhenia poecilotricha (Hack.) Stapf, (1918) Cymbopogon plicatus Stapf = Cymbopogon caesius (Hook. & Arn.) Stapf , (1906) Cymbopogon plurinodis (Stapf) Stapf ex Burtt Davy = Cymbopogon pospischilii (K.Schum.) C.E.Hubb. , (1949) Cymbopogon princeps Stapf = Hyparrhenia dybowskii (Franch.) Roberty, (1960) Cymbopogon procerus (R. Br.) A. Camus = Cymbopogon procerus (R.Br.) Domin , (1915) Cymbopogon prolixus (Stapf) E.Phillips = Cymbopogon nardus (L.) Rendle , (1899) Cymbopogon prostratus (L.) Sweet = Iseilema prostratum (L.) Andersson , (1856) Cymbopogon proximus (Hochst. ex A.Rich.) Chiov. = Cymbopogon schoenanthus subsp. proximus (Hochst. ex A.Rich.) Maire & Weiller , (1952)