Cette page a pour objet de présenter un arbre phylogénétique des Chordata (Chordés ou Cordés), c'est-à-dire un cladogramme mettant en lumière les relations de parenté existant entre leurs différents groupes (ou taxa), telles que les dernières analyses reconnues les proposent. Ce n'est qu'une possibilité, et les principaux débats qui subsistent au sein de la communauté scientifique sont brièvement présentés ci-dessous, avant la bibliographie.

Arbre phylogénétique

▲ └─o Chordata ├─o Cephalochordata └─o Olfactores ├─o Urochordata ou Tunicata ► └─o Craniata ├─o Hyperotreti └─o Vertebrata ├─o Hyperoartia ► └─o ├─o Conodonta (éteint) ► └─o ├─o Pteraspidomorphi (éteint) ► └─o ├─o Anaspida (éteint) └─o ├─o Thelodonti (éteint) └─o ├─o Gnathostomata ► └─o Cephalaspidomorphi (éteint) ├─o Galeaspida (éteint) └─o ├─o Pituriaspida (éteint) └─o Osteostraci (éteint)

▲ └─o Chordata ├─o Cephalochordata │ ├─? Metaspriggina (éteint) │ ├─o Cathaymyrus (éteint) │ ├─o Pikaia (éteint) │ └─o Acrania │ ├─? Paleobranchiostoma (éteint) │ └─o Amphioxiformes │ ├─o Branchiostomidae │ └─o Epigonichthyidae ou Asymmetrontidae └─o Olfactores ├─o Urochordata ou Tunicata ► └─o ├─o Haikouella (éteint) └─o Craniata ├─o Hyperotreti │ ├─o Gilpichthys (éteint) │ └─o │ ├─o Myxinikela (éteint) │ └─o Myxiniformes ou Myxinidae │ ├─o Eptatretinae │ ├─o Paramyxininae │ ├─o Myxininae │ └─o Quadratinae └─o Vertebrata ├─? Myllokunmingia (éteint) ├─o Hyperoartia ► └─o ├─o Conodonta (éteint) ► └─o ├─o Pteraspidomorphi (éteint) ► └─o ├─o Anaspida (éteint) │ ├─? Endeiolepidae (éteint) │ ├─o Jaymoytiiformes (éteint) │ │ ├─o Achanarellidae (éteint) │ │ ├─o Jaymoytiidae (éteint) │ │ └─o Euphaneropsidae (éteint) │ └─o │ ├─o Pharyngolepis (éteint) │ └─o │ ├─o Pterygolepis (éteint) │ └─o │ ├─o Rhyncholepididae (éteint) │ └─o Birkeniida (éteint) │ ├─o Lasaniidae (éteint) │ ├─o Ramsaasalepididae (éteint) │ └─o Birkeniidae (éteint) └─o ├─o Thelodonti (éteint) │ ├─o Archipelepidiformes (éteint) │ │ ├─o Archipelepididae (éteint) │ │ └─o Boothialepididae (éteint) │ └─o │ ├─o Furcacaudiformes (éteint) │ │ ├─o Nikoliviidae (éteint) │ │ └─o │ │ ├─o Lanarkiidae (éteint) │ │ └─o │ │ ├─o Pezopallichthyidae (éteint) │ │ └─o │ │ ├─o Drepanolepididae (éteint) │ │ └─o │ │ ├─o Barlowodidae (éteint) │ │ └─o │ │ ├─o Apalolepididae (éteint) │ │ └─o Furcacaudidae (éteint) │ └─o Thelodontiformes (éteint) │ ├─o Turiniidae (éteint) │ └─o │ ├─o Coelolepidae ou Thelodontidae (éteint) │ └─o Katoporida (éteint) │ ├─o Loganelliidae (éteint) │ └─o │ ├─o Longodidae (éteint) │ └─o │ ├─? Katoporodidae (éteint) │ ├─o Helenolepididae (éteint) │ └─o │ ├─o Phlebolepididae (éteint) │ └─o Shieliidae (éteint) └─o ├─o Gnathostomata ► └─o Cephalaspidomorphi (éteint) ├─o Galeaspida (éteint) │ ├─o Hanyangaspidae (éteint) │ └─o │ ├─o Xiushuiaspis (éteint) │ ├─o Dayongaspidae (éteint) │ ├─? Duyunolepidae (éteint) │ ├─? Lungmenshanaspidae (éteint) │ ├─? Tridensaspidae (éteint) │ ├─? Nanpanaspidae (éteint) │ └─o │ ├─o Eugaleaspidiformes (éteint) │ │ ├─o Galeaspidae (éteint) │ │ └─o Eugaleaspidae (éteint) │ └─o Polybranchiaspidida (éteint) │ ├─o Polybranchiaspidiformes (éteint) │ └─o Huananaspidiformes (éteint) └─o ├─o Pituriaspida (éteint) └─o Osteostraci (éteint) ├─o Atelaspididae (éteint) │ ├─o Hirella (éteint) │ └─o Atelaspidinae (éteint) └─o ├─o Hemicyclaspis (éteint) └─o Cornuta (éteint) ├─o Cephalaspidida (éteint) └─o ├─o Zenaspidida (éteint) │ ├─o Spangenhelmaspis (éteint) │ ├─o Parametereoaspididae (éteint) │ └─o Zenaspididae (éteint) └─o ├─o │ ├─o groupe Pattenaspis (éteint) │ └─o Benneviaspidida (éteint) │ ├─o Ectinaspis (éteint) │ └─o │ ├─o Securiaspis (éteint) │ └─o │ ├─o Benneviaspididae (éteint) │ └─o Boreaspidoidei (éteint) │ ├─o Hoelaspis (éteint) │ ├─o Severaspis (éteint) │ └─o Boreaspididae (éteint) └─o Thyestiida (éteint) ├─o Ilemoraspis (éteint) └─o ├─o Procephalaspis (éteint) └─o ├─o Auchenaspis (éteint) └─o ├─o Thyestes (éteint) └─o ├─o Witaaspis (éteint) └─o ├─o Kieraspidoidea (éteint) (paraphylétqiue) │ ├─o Didymaspis (éteint) │ └─o Kiaeraspididae (éteint) (paraphylétique) │ └─o Axinaspidoidea (éteint) │ ├─o Nectaspis (éteint) │ └─o │ ├─o Axinaspis (éteint) │ └─o Acrotomaspidinae (éteint) └─o Tremataspidoidea (éteint) ├─o Tyriaspis (éteint) ├─o Saaremaaspis (éteint) └─o Tremataspididae (éteint) ├─o Aestiaspis (éteint) ├─o Dartmuthia (éteint) └─o ├─o Timanaspis (éteint) └─o ├─o Tremataspidinae (éteint) └─o ├─o Dobraspis (éteint) └─o ├─o Tannuaspis (éteint) └─o Sclerodus (éteint)

Débat scientifique relatif à la phylogénie des Chordata

La place respective des Tuniciers (anciennement Urocordés) et des Céphalocordés n'est pas l'objet d'un consensus, non plus que l'exclusion des Myxines du sein des Vertébrés, voire le caractère largement polyphylétique des Agnathes. La relation basée sur des caractères morphologiques entre Anaspidés et Lamproies semble devoir être remise en cause. La monophylie des Thélodontes est aussi discutée (les Furcacaudiformes pourraient être plus proches parents des Gnathostomes).

Sources Thomas J. Near : « Conflict and resolution between phylogenies inferred from molecular and phenotypic data sets for hagfish, lampreys, and gnathostomes », J. Exp. Zool. (Mol. Dev. Evol.), vol. 312 B, 2009, pp. 749-761 Mark V. H. Wilson et Tiiu Märss : « Thelodont phylogeny revisited, with inclusion of key scale-based taxa », Estonian Journal of Earth Sciences, vol. 58, n°4, 2009, pp. 297-310 Sarah J. Bourlat, Thorhildur Juliusdottir, Christopher J. Lowe, Robert Freeman, Jochanan Aronowicz, Mark Kirschner, Eric S. Lander, Michael Thorndyke, Hiroaki Nakano, Andrea B. Kohn, Andreas Heyland, Leonid L. Moroz, Richard R. Copley et Maximilian J. Telford : « Deuterostome phylogeny reveals monophyletic chordates and the new phylum Xenoturbellida », Nature, vol. 444, 2006, pp. 85-88 Frédéric Delsuc, Henner Brinkmann, Daniel Chourrout et Hervé Philippe : « Tunicates and not cephalochordates are the closest living relatives of vertebrates », in Nature, vol. 439, 2006, pp. 965-968

Articles connexes Arbre phylogénétique Chordata -- Vertebrata Le vivant (classification phylogénétique) Eukaryota (classification phylogénétique) Opisthokonta (classification phylogénétique) Metazoa (classification phylogénétique) Bilateria (classification phylogénétique) Photo-guide taxinomique du monde animal Orientation bibliographique en zoologie (taxinomie)