Alpinia est un genre de plantes de la famille des Zingibéracées. Il comprend environ 400 espèces répandues dans les régions tropicales.
Ce genre a été nommé par William RoxburghCarl von Linné lui a également dédié un genre Alpinia, néanmoins celui-ci a été rejeté, n'est donc pas valide, et est considéré comme synonyme au genre Renealmia L.f. en hommage à Prospero Alpini (1553-1617), botaniste italien.
Description vignette|Gingembre rouge (Alpinia purpurata), dans le parc national de Khao Yai, en Thaïlande. Ces plantes herbacées poussent à partir d'un rhizome épais, rampant. Elles mesurent entre 1 et de hauteur et présentent chez de nombreuses espèces du genre une fausse "tige", en fait constituée de feuilles imbriquées. Les feuilles sont de forme lancéolée ou oblongue. L'inflorescence apparait à l'extrémité de cette fausse tige. Elle comporte un axe floral portant d'une à trois bractées écailleuses mesurant moins de , qui tombent souvent à maturité. Elle forme une panicule, une grappe ou un épi, dont chaque ramification porte d'une à trois fleurs voire davantage, précédée(s) par des bractéoles variables selon les espèces (grandes ou petites, voire absentes).
Chaque fleur présente un calice à sépales soudés en cloche ou en tube, dont la bordure présente trois dents peu prononcées, se fendant parfois sur un côté à maturité. Les pétales de la corolle sont eux aussi soudés en tube à la bordure lobée. Un des lobes est souvent plus grand que les autres et forma parfois une sorte de capuchon. L'ovaire présente trois loges.
Le fruit est une capsule généralement indéhiscente, de forme globuleuse. Les nombreuses graines, de forme anguleuse, sont souvent entourées d'une arille.
Répartition et habitat Originaire d'Asie et de diverses îles de l'Océanie, ces espèces ont été introduites sur d'autres continents, notamment comme espèces ornementales. Pour être cultivées en extérieur, elles demandent un climat plutôt chaud, tropical ou subtropical.
Dénominations et systématique Synonymes du genre Les appellations des genres et des espèces de cette famille ont dû, après un foisonnement normal et créatif, être rationalisées.
Selon :
Liste d'espèces Selon :
Espèces aux noms synonymes, obsolètes et leurs taxons de référence Selon :
Alpinia L., Sp. Pl.: 2 (1753), nom. rej. Alpinia acrostachya Steud., (1840) = Etlingera elatior (Jack) R.M.Sm., (1986) Alpinia affinis Ridl., (1886) = Riedelia affinis (Ridl.) K.Schum. , (1904). Alpinia africana Ridl., (1887) = Renealmia sancti-thomae I.M.Turner, (1999). Alpinia agiokuensis Hayata, (1920) = Alpinia japonica (Thunb.) Miq., (1867). Alpinia alata A.Dietr., (1831) = Alpinia calcarata (Haw.) Roscoe, (1807). Alpinia alba (Retz.) Roscoe, (1807) = Alpinia galanga (L.) Willd., (1797). Alpinia alba (Blume) D.Dietr., (1839), nom. illeg. = Elettaria alba Blume, (1827). Alpinia albertisii K.Schum., (1899) = Riedelia albertisii (K.Schum.) K.Schum. (1904). Alpinia allughas (Retz.) Roscoe, (1807) = Alpinia nigra (Gaertn.) Burtt, (1977) Alpinia angustifolia K.Schum., (1899) = Alpinia glabra var. glabra. Alpinia annabellae Ridl., (1925) = Plagiostachys uviformis (L.) Loes. (1930) Alpinia antillarum Roem. & Schult., (1817) = Renealmia jamaicensis var. jamaicensis. Alpinia antillarum var. grandiflora (K.Schum.) Moscoso, (1943) = Renealmia jamaicensis var. puberula (Gagnep.) Maas, (1975 publ. 1976). Alpinia antillarum var. puberula (Gagnep.) Moscoso, (1943) = Renealmia jamaicensis var. puberula (Gagnep.) Maas, (1975 publ. 1976). Alpinia aromatica Aubl., (1775) = Renealmia aromatica (Aubl.) Griseb.,(1864). Alpinia aurantiaca Ridl., (1909) = Alpinia rafflesiana var. rafflesiana. Alpinia aurantiaca var. hirtior Ridl., (1924) = Alpinia rafflesiana var. hirtior (Ridl.) Holttum,(1950). Alpinia bicalyculata Sessé & Moc., (1891) = Renealmia alpinia (Rottb.) Maas,(1975 publ. 1976). Alpinia bifida Warb.,(1891) = Alpinia galanga (L.) Willd., (1797). Alpinia biligulata Valeton, (1913) = Pleuranthodium biligulatum (Valeton) R.M.Sm., (1991). Alpinia bisulcata Sessé & Moc.,(1891) = Renealmia aromatica (Aubl.) Griseb.,(1864). Alpinia blepharocalyx K.Schum. (1904) = Alpinia roxburghii Sweet, (1826). Alpinia blepharocalyx var. glabrior (Hand.-Mazz.) T.L.Wu,(1978) = Alpinia roxburghii Sweet,(1826). Alpinia blumei K.Schum., (1899), nom. illeg = Alpinia ludwigiana R.M.Sm., (1990). Alpinia blumei D.Dietr., (1839), nom. illeg = Alpinia javanica Blume, (1827). Alpinia borneensis Valeton ex Gagnep., (1904)= Alpinia nieuwenhuizii Valeton, (1904). Alpinia brachypoda K.Schum., (1899) = Plagiostachys strobilifera (Baker) Ridl., (1899). Alpinia bracteata Roscoe, (1815) = Alpinia calcarata (Haw.) Roscoe, (1807). Alpinia bracteata Roxb., (1820), nom. illeg. = Alpinia roxburghii Sweet, (1826). Alpinia branderhorstii Valeton, (1913) = Pleuranthodium branderhorstii (Valeton) R.M.Sm., (1991). Alpinia breviscapa Poepp. & Endl., (1837) = Renealmia breviscapa Poepp. & Endl.,(1838). Alpinia brevituba Valeton, (1913) = Alpinia odontonema K.Schum. in K.M.Schumann & C.A.G.Lauterbach, (1905). Alpinia burkillii L.F.Hend., (1927) = Alpinia pahangensis Ridl.,(1920). Alpinia caerulea var. arundelliana F.M.Bailey, (1895) = Alpinia arundelliana (F.M.Bailey) K.Schum.(1904). Alpinia calcarata var. breviligulata Gagnep., (1902) = Alpinia breviligulata (Gagnep.) Gagnep. (1908). Alpinia calcarata var. compacta Gagnep., (1902) = Alpinia calcarata (Haw.) Roscoe, (1807). Alpinia campanaria Ridl., (1922) = Alpinia javanica Blume, (1827). Alpinia cannifolia Ridl., (1899) = Alpinia vitellina var. cannifolia (Ridl.) I.M.Turner, (1996). Alpinia cardamo-medium Roxb.,(1820) = Hornstedtia costata (Roxb.) K.Schum. 198 (1904). Alpinia cardamomum (L.) Roxb., (1810) = Elettaria cardamomum (L.) Maton, (1811). Alpinia caribaea Gaertn., (1788) = Renealmia pyramidalis (Lam.) Maas, (1975 publ. 1976). Alpinia carnea Griff., (1851) = Alpinia galanga (L.) Willd., Sp. Pl. 1: 12 (1797). Alpinia caudata Gagnep., (1904) = Alpinia romburghiana Valeton, (1904). Alpinia cernua Sims, (1817) = Alpinia calcarata (Haw.) Roscoe, (1807). Alpinia coccinea (Blume) D.Dietr., (1839) = Etlingera coccinea (Blume) S.Sakai & Nagam., (2003). Alpinia colossea K.Schum., (1899) = Alpinia papuana Scheff., (1876). Alpinia comosa Jacq., (1791) = Costus comosus (Jacq.) Roscoe, (1807). Alpinia comosa Ridl.,(1899), nom. illeg. = Alpinia oxymitra K.Schum., (1902). Alpinia compta K.Schum., (1899)vPleuranthodium comptum (K.Schum.) R.M.Sm., (1991). Alpinia corallina K.Schum. (1900) = Riedelia corallina (K.Schum.) Valeton, (1913). Alpinia cordylinoides Ridl., (1916) = Riedelia cordylinoides (Ridl.) R.M.Sm., (1990). Alpinia cornu-cervi Ridl., (1906) = Alpinia aquatica (Retz.) Roscoe, (1807). Alpinia costata Roxb., (1820) = Hornstedtia costata (Roxb.) K.Schum. (1904). Alpinia cristata Griff., (1851) = Alpinia zerumbet (Pers.) B.L.Burtt & R.M.Sm., (1972). Alpinia crocydocalyx K.Schum., (1899) = Plagiostachys crocydocalyx (K.Schum.) B.L.Burtt & R.M Sm., (1972). Alpinia cylindrostachys K.Schum., (1899) = Amomum coriaceum R.M.Sm., (1982). Alpinia decurva Ridl., (1886) = Riedelia decurva (Ridl.) Valeton, (1914). Alpinia decurvata Baker (1892) = Geostachys decurvata (Baker) Ridl., (1898). Alpinia densiflora Gagnep., (1902), nom. illeg = Alpinia gagnepainii K.Schum. Pflanzenr., (1904). Alpinia densiflora (Urb.) Moscoso, (1943) = Renealmia densiflora Urb., (1922). Alpinia densispicata Hayata, (1920) = Alpinia shimadae Hayata, (1915). Alpinia diracodes Loes. , (1930), nom. illeg. = Etlingera elatior (Jack) R.M.Sm., (1986) Alpinia dolichocephala Hayata, (1920) = Alpinia shimadae Hayata, (1915). Alpinia edanoi R.M.Sm., (1977) = Alpinia musifolia Ridl., (1909). Alpinia elatior Jack, (1822) = Etlingera elatior (Jack) R.M.Sm., (1986) Alpinia elwesii Turrill, (1916) = Alpinia kawakamii Hayata, (1915). Alpinia engleriana K.Schum., (1898) = Alpinia oceanica Burkill, (1896). Alpinia erecta Lodd. ex Steud., (1840), pro syn. = Alpinia calcarata (Haw.) Roscoe, (1807). Alpinia eustales K.Schum., (1899) = Alpinia papuana Scheff., (1876). Alpinia exaltata (L.f.) Roem. & Schult., (1817) = Renealmia alpinia (Rottb.) Maas, (1975 publ. 1976). Alpinia exostylis K.Schum. (1904) = Alpinia aquatica (Retz.) Roscoe, (1807). Alpinia fasciculata (Roscoe) Steud., (1840) = Amomum aromaticum Roxb., (1820). Alpinia ferruginea Steud., (1840) = Alpinia mollis C.Presl, (1827). Alpinia fimbriata Gagnep., (1904) = Alpinia zerumbet (Pers.) B.L.Burtt & R.M.Sm., (1972). Alpinia flabellata var. major Ridl., (1909) = Alpinia flabellata Ridl., (1909). Alpinia flava Ridl., (1914) = Alpinia nieuwenhuizii Valeton, (1904). Alpinia flexistamen K.Schum., (1899) = Alpinia glabra var. glabra. Alpinia floccosa Valeton, (1913) = Pleuranthodium floccosum (Valeton) R.M.Sm., (1991). Alpinia floribunda K.Schum. (1904) = Pleuranthodium floribundum (K.Schum.) R.M.Sm., (1991). Alpinia fluvitialis Hayata, (1915) = Alpinia zerumbet (Pers.) B.L.Burtt & R.M.Sm., (1972). Alpinia foetens (Blume) D.Dietr., (1839) = Etlingera foetens (Blume) R.M.Sm., (1986). Alpinia fraseriana Oliv., (1887) = Alpinia aquatica (Retz.) Roscoe, (1807). Alpinia galanga var. pyramidata (Blume) K.Schum., (1899) = Alpinia galanga (L.) Willd., (1797). Alpinia gigantea Fern.-Vill. in F.M.Blanco, (1880) = Alpinia elegans (C.Presl) K.Schum., (1899). Alpinia gjellerupii Valeton, (1913) = Pleuranthodium gjellerupii (Valeton) R.M.Sm., (1991). Alpinia gracilis (Blanco) Rolfe, 316 (1884) = Alpinia elegans (C.Presl) K.Schum., (1899). Alpinia grana-paradisi (L.) Moon, (1824) = Aframomum melegueta K.Schum. (1904). Alpinia grandiceps Ridl., (1908) = Alpinia capitellata Jack, (1822). Alpinia grandis K.Schum., Notizbl. (1898) = Alpinia purpurata (Vieill.) K.Schum. (1904). Alpinia guangdongensis S.J.Chen & Z.Y.Chen, (1988) = Alpinia maclurei Merr., (1922). Alpinia hamiltoniana Wall., (1832), nom. nud. = Boesenbergia longiflora (Wall.) Kuntze, (1891). Alpinia hellwigii K.Schum. (1904) = Pleuranthodium hellwigii (K.Schum.) R.M.Sm., (1991). Alpinia hemisphaerica (Blume) D.Dietr.,(1839) = Etlingera hemisphaerica (Blume) R.M.Sm., (1986). Alpinia hemsleyana K.Schum. (1904) = Alpinia boia Seem., (1868). Alpinia henryi K.Schum. (1904) = Alpinia hainanensis K.Schum. (1904). Alpinia henryi var. densihispida H.Dong & G.J.Xu, (1997) = Alpinia hainanensis K.Schum. (1904). Alpinia hokutensis Hayata, (1920) = Alpinia intermedia Gagnep., (1902). Alpinia hookeriana Valeton, (1904) = Alpinia latilabris Ridl., (1899). Alpinia humilis Teijsm. & Binn., (1862), nom. illeg = Alpinia conchigera Griff., (1851). Alpinia humilis Vell., (1829) = Renealmia monosperma Miq., (1849). Alpinia iboensis Valeton, (1914) = Pleuranthodium iboense (Valeton) R.M.Sm., (1991). Alpinia involucrata Griff., (1851) = Alpinia javanica Blume, (1827). Alpinia iriomotensis Masam., (1934) = Alpinia flabellata Ridl., (1909). Alpinia jamaicensis Gaertn., (1788) = Renealmia jamaicensis (Gaertn.) Horan., (1862). Alpinia japonica var. kiushiana Kitam. = Alpinia japonica (Thunb.) Miq., (1867). Alpinia javanica (Blume) D.Dietr., (1839), nom. illeg. = Etlingera elatior (Jack) R.M.Sm., (1986) Alpinia javanica var. colorata Ridl., (1924) = Alpinia javanica Blume, (1827). Alpinia kainantensis Masam., (1943) = Alpinia hainanensis K.Schum. (1904). Alpinia katsumadae Hayata, (1915) = Alpinia hainanensis K.Schum. (1904). Alpinia kelungensis Hayata, (1915) = Alpinia intermedia Gagnep., (1902). Alpinia kermesina Ridl., (1916) = Alpinia divaricata Valeton, (1913). Alpinia kiushiana Kitam., (1946) = Alpinia japonica (Thunb.) Miq., (1867). Alpinia koidzumiana Kitam., (1946) = Alpinia flabellata Ridl., (1909). Alpinia korthalsii K.Schum. (1904) = Alpinia mutica Roxb., (1810). Alpinia koshunensis Hayata, (1915) = Alpinia formosana K.Schum., (1899). Alpinia kumatahe Makino, (1902) = Alpinia intermedia Gagnep., (1902).