O capital, en economía, refírese aos medios de produción producidos —como ferramentas, maquinaria e infraestruturas— que encarnan o traballo acumulado do pasado e que posibilitan posposición do consumo inmediato co fin de xerar unha produción e produtividade futuras maiores. Este concepto distingue o capital dos recursos naturais ou do traballo bruto, situándoo como un factor diferenciado que amplifica o esforzo humano na transformación de insumos en bens e servizos. Xurdido na economía política clásica, onde pensadores como John Stuart Mill o definiron como o "produto acumulado do traballo pasado destinado á produción de riqueza futura", o capital subliña a dimensión temporal da actividade económica, vinculando o aforro e o investimento co crecemento sostido.
Ao evolucionar a través de diferentes marcos teóricos, a esencia abstracta do capital pon o acento no seu papel para aumentar a eficiencia e o potencial produtivo, en lugar de limitarse a meros instrumentos financeiros ou activos específicos. Nos procesos produtivos, posibilita a organización do traballo e dos recursos, permitindo operacións a maior escala das que poderían acadar por si sós os factores humanos ou naturais sen asistencia.
Aínda que as interpretacións varían —como na visión neoclásica do capital como un stock homoxéneo ou nas análises que subliñan a súa heteroxeneidade—, un exame desde primeiros principios revela o capital como inherentemente dinámico, encarnando a gratificación demorada para superar a escaseza a través da innovación e da acumulación. Este papel fundamental aborda desafíos económicos esenciais, incluíndo como as sociedades asignan os recursos a través do tempo para maximizar o benestar, sen confundir o termo con sistemas máis amplos como o capitalismo.
Definición clásica Na economía política clásica, o capital é a cantidade de recursos, bens e valores dispoñibles para satisfacer unha necesidade ou levar a cabo unha actividade definida e xerar un beneficio económico ou ganancia particular. A miúdo considérase á forza de traballo parte do capital. Tamén o crédito, dado que implica un beneficio económico na forma de xuro, é considerado unha forma de capital (capital financeiro).
Os bens de capital (Capital Goods en inglés), en contraste cos bens de consumo, son utilizados na produción de capital físico. Refírense a bens de capital real dos produtos que se utilizan na produción doutros produtos, pero non se incorporan aos demais produtos. Nos bens de capital inclúense fábricas, maquinaria, ferramentas, e diversos edificios. Son diferentes das materias primas que se utilizan na produción de bens. Moitos produtos poden ser clasificados como bens de capital ou bens de consumo de acordo co uso, por exemplo os automóbiles e ordenadores persoais, e a maioría destes bens de capital son tamén bens duradeiros (Consumer Durables).
Os bens de capital son tamén diferentes do capital financeiro. Os bens de capital son obxectos reais da propiedade de entidades (persoas, gobernos e outras organizacións), a fin de obter un rendemento positivo dalgún tipo de produción.
A actividade que se realiza pode ser a produción, o consumo, o investimento, a constitución dunha empresa etc. Cando este capital destínase á produción, convértese nun factor de produción. O capital pódese acumular co tempo, e os seus retornos (renda) poden ser utilizados ou reutilizados para aumentar o capital orixinal.
O valor e a conceptualización do capital A conceptualización do capital está ligada á conceptualización do traballo xa que ambas codependen coa teoría adoptada sobre o valor económico dos bens e, xa que logo, cos medios para crealos.
Nos economistas chamados clásicos (Smith e Ricardo) atopábase unha posición ambivalente sobre o determinante do valor de cambio dun ben, oscilando ao longo das súas obras entre dúas opcións: a cantidade de traballo e os custos de produción (que son valores de cambio á súa vez que quedarían sen explicar: o interese do capital, o salario do traballo e a renda da terra). Os problemas da primeira opción levaríanos a adoptar a segunda como "solución": a teoría do custo sería sistematizada por John Stuart Mill en conxunto co resto das cuestións tratadas polos clásicos é un esquema integral de economía política, mentres que Karl Marx insistiría na teoría do valor traballo pero esta vez como base para unha crítica ao concepto mesmo de economía política.
A revolución marxinalista en todas as súas variantes (Jevons, Walras e Menger) substituíu o aparello conceptual dos clásicos sobre o valor, e con este o seu propio concepto económico de traballo e capital, referíndoo agora á utilidade marxinal, movendo así a determinación da produción e a distribución á circulación, ou sexa, ao consumo. A diferenza dos clásicos que, ou ben deducían o valor do capital físico do traballo investido nel, ou ben do capital en si mesmo, os marxinalistas atopábano na utilidade mesma do préstamo do capital.
Os sistematizadores das diferentes correntes marxinalistas (Marshall, Pareto e Böhm-Bawerk) dividíronse en dúas posicións atopadas. A escola neoclásica representada por Marshall, facendo unha síntese entre Mill e o marxinalismo de Jevons, concibiría ao valor como resultado da interacción entre unha demanda baseada na utilidade do consumidor en termos marxinais, e unha oferta baseada nos custos de produción pero esta vez non medidos circularmente desde os seus prezos senón desde a desutilidade marxinal dos factores de produción (o salario polo sacrificio en esforzo e o xuro polo sacrificio en espera ou aforro), volvendo así á concepción clásica do capital pero sobre máis sólidos fundamentos marxinalistas. A escola austríaca representada por Böhm-Bawerk, continuador (aínda que con certas variacións) do marxinalismo puro e subxectivista de Menger, analizaría en profundidade a cuestión do capital, e chegaría a unha definición que, aínda que conciliable cos clásicos, parte de premisas distintas e máis relacionables co primeiro pensamento de Adam Smith anterior ao seu magnus opus, coa obra de Richard Cantillon e coa mesma liña continuada por Jean-Baptiste Say máis afín á posición austríaca (Böhm-Bawerk, 1884), na cal todos os parámetros que definen os prezos dos factores de produción remiten en última instancia á demanda do consumidor que é o marco de referencia das valoracións nas preferencias temporais de traballadores asalariados e prestamistas de capital.
A posición de Böhm-Bawerk segundo a cal o tipo de xuro depende da preferencia temporal foi criticada por Knut Wicksell que defendeu o paradigma neoclásico respecto de que este depende da produtividade do capital. Paradoxalmente, a interpretación austríaca do capital terminaría sendo, a través das obras de John Hicks sobre o particular, a máis adoptada polo resto da academia de orientación neoclásica, aínda que nunha forma simplificada e con importantes diferenzas respecto á orixe do interese (Hicks, 1973), e viceversa a visión austríaca do capital tomou maior sofisticación grazas a parte da crítica de Wicksell (Rallo, 2013a). Do mesmo xeito, a crítica de Böhm-Bawerk ás inconsistencias lóxicas das teorías da explotación neoricardiana e marxiana (Böhm-Bawerk, 1884 e 1896), sería a que finalmente converteríase en practicamente clásica debido, entre outras razóns, a que é facilmente conciliable con case todas as posicións tomadas no espectro do pensamento económico. Por isto mesmo, a defensa do marxismo contra esta sosteríase na obxección neorricardiana de Piero Sraffa e cuxa base está na crítica de Wicksell (Rallo, 2013b).
A precisa definición de Bohm-Bawerk do capital como se utiliza nos tres tomos de Capital e xuro, preséntase do seguinte xeito como solución ao caos de definicións que enfrontaba a economía política:
Logo distinguirase conceptualmente ao capital en dous elementos económicos cualitativamente distintos: o "capital-medio de produción" entendido como os bens de produción, e o "capital privado" como dereitos de propiedade sobre o capital en función dunha forma de adquisición (a privada e independente) que dependa directamente e internalice como xuro a utilidade do mesmo (Böhm-Bawerk, 1889).
O xuro e a produtividade do capital O xuro do capital, é explicado polo autor, nunha forma distinta que a clásica (Böhm-Bawerk, 1884), pero con todo extrapolable xa que se basea no préstamo do capital ou ben no adianto por parte do seu propietario, sexa este o seu creador directo ou indirecto (Böhm-Bawerk, 1896). Pero máis aló da súa propia definición, resume adecuadamente os significados posibles da produtividade do capital desde a cal podería explicarse o interese:
Sobre estas definicións, separadas ou combinadas, diferentes autores intentaron dar as súas propias explicacións do xuro: a produtividade simple (Smith, criticada por Say), a concepción complexa da produtividade (Malthus, Strasburger etc.), as teorías do uso (Hermann, Menger), a teoría da abstinencia (Senior, Bastiat), as teorías do traballo, as teorías da explotación (Sismondi, Rodbertus e Marx), e outras concepcións eclécticas (Molinari, Jevons e Mill). Contra todas estas teorías Böhm-Bawerk presenta a propia, que logo sería puída, criticada e corrixida polos seus sucesores austríacos: Friedrich von Wieser, Frank Fetter, Ludwig von Mises, Ulrich Fehl, e particularmente por Friedrich August von Hayek, quen desenvolvería unha completa teoría do capital, logrando por primeira vez que se tratase a cuestión máis aló da súa relación coa taxa do xuro ata o coñecemento interior da estrutura produtiva do capital, integrándoa finalmente coa teoría do ciclo económico (Ravier, 2011).
A explicación de Böhm-Bawerk do tempo como a orixe do xuro do capital enlaza o marxinalismo mengeriano co resto da Escola Austríaca, e trátase da visión oposta á teoría da explotación marxiana:
A propiedade e a estruturación do capital
A comprensión hayekiana do capital, aínda que técnica e dirixida a entender primeiro a estrutura da produción desde cada capital particular (Hayek, 1931), entronca pola orixe da súa análise (ver orde espontánea) coa do economista peruano Hernando de Soto, para o cal a cuestión da necesidade da dispersión da información subxectiva transfórmase na produtividade mesma da evolución en que as delimitacións obxectivas da asignación da información se concretan a través da propiedade no mercado, explicando así ao capital nun sentido social global, reeditando a interpretación marxiana. Aínda que partindo de sistemas distintos ao de austríacos e neoclásicos, o autor reelaboraría como produtiva a función da propiedade en relación co capital, que Marx só vía como útil e ata "produtiva" por ser necesaria para forzar ao traballo a modificarse a si mesmo a través de e para a creación compulsiva de plusvalía, polo menos ata atopar un límite no capital mesmo (Marx, 1857, pp. 266–267). A revisión crítica do concepto marxiano de valor (como traballo incorporado), implica entender a propiedade como unha institución creadora en si mesma de plusvalía, explicando así por que é vital a súa existencia para o capital: