upright|miniatura|Libros na Biblioteca do Merton College, Oxford. miniatura|upright|Ilustración "Os cazadores de libros" (The book hunters) (1909) miniatura|upright|In a library we are surrounded by friends (Nunha biblioteca estamos rodeados de amigos), L. Block (1901). Un libro (do , que significa "cortiza") é unha obra impresa, manuscrita ou pintada nunha serie de follas de papel, pergamiño, vitela ou outro material, unidas por unha banda (é dicir, encadernadas) e protexidas con tapas, tamén chamadas cubertas. Un libro pode tratar sobre calquera tema. Segundo a definición da Unesco,«Enténdese por libro unha publicación impresa non periódica que consta como mínimo de 49 páxinas, sen contar as de cuberta, editada no país e posta ao dispor do público». (Unesco, 1964). un libro debe posuír vinte e cinco follas mínimo (49 páxinas), pois de vinte e catro follas ou menos sería un folleto; e dunha ata catro páxinas considéranse follas soltas (nunha ou dúas follas).
Tamén se chama «libro» a unha obra de grande extensión publicada en varias unidades independentes, chamadas tomos ou volumes. Outras veces chámase «libro» a cada unha das partes dunha obra, aínda que fisicamente publíquense todas nun mesmo volume (exemplo: Libros da Biblia).
miniatura|upright|Persoa lendo un libro electrónico nun lector dixital. Con todo, esta definición non queda circunscrita ao mundo impreso ou dos soportes físicos, dada a aparición e auxe dos novos formatos documentais e especialmente da World Wide Web. O libro dixital ou libro electrónico, coñecido como e-book, está a ver incrementado o seu uso no mundo do libro e na práctica profesional bibliotecaria e documental. Ademais, o libro tamén pode atoparse en formato son, nese caso denomínase audiolibro.
Etimoloxía miniatura|upright|Nestes días é bastante común ver escritos nas árbores e normalmente considérase vandalismo O nome co que se designa o libro en galego e na maioría das linguas románicas é de orixe baixomedieval, e procede do latín liber, que significa "casca da árbore"; significado orixinal, así mesmo, do nome que recibe o libro en grego, býblos.
O nome usado nas linguas xermánicas (por exemplo, book ou buch) e nalgunhas linguas eslavas (por exemplo, bukwà) procede dun substantivo indoeuropeo de significado análogo.
Definicións Na súa versión moderna, un libro físico é unha colección de páxinas (normalmente de papel, pergamiño ou pel de vitela) encadernadas e protexidas por unha cuberta. Por extensión, "libro" pode referirse ao contido escrito, impreso ou gráfico dun libro físico.
Unha soa parte ou división dunha obra escrita máis longa tamén pode denominarse libro, especialmente no caso dalgunhas obras compostas na antigüidade: cada parte da Física de Aristóteles, por exemplo, é un libro.
É difícil establecer unha definición exacta de libro que o distinga claramente doutros tipos de material escrito ao longo do tempo e a cultura: ao longo da historia existiron moitos medios físicos de comunicación, e a cuestión de se un obxecto concreto é un libro pode ser controvertida (como no caso dos libros electrónicos). O historiador dos libros James Raven suxeriu que se defina o libro en sentido amplo como a comunicación de información de forma "portátil, duradeira, reproducible e lexible", en lugar de basearse en características físicas ou contextuais. Isto incluiría, por exemplo, libros electrónicos, periódicos, e quipus (unha forma de gravación baseada en nós historicamente utilizada polas culturas dos pobos andinos suramericanos), pero non obxectos fixados no seu lugar, como monumentos rexistrados.
En contextos especializados aparecen definicións máis estritas. Co fin de rexistrar as estatísticas nacionais sobre a produción de libros, a UNESCO recomendou que un libro definísese como "unha publicación impresa non periódica de polo menos 49 páxinas, excluídas as da cuberta, editada no país e posta ao dispor do público", distinguíndoos doutros materiais escritos como os panfletos.
Aínda que na linguaxe académica enténdese por monografía unha obra especializada sobre un único tema, en biblioteconomía e documentación o termo utilízase ás veces de forma máis ampla para referirse a calquera publicación non seriada completa nun volume (un libro físico) ou un número definido de volumes (como unha novela en varios volumes), en contraste con serie ou publicacións periódicas.
Historia miniatura|upright|Fragmentos das Instrucións de Shuruppak: "Shurrupak deu instrucións ao seu fillo: Non compres un asno que ornee demasiado. Non violes á filla dun home, non o anuncies no patio. Non respondas contra o teu pai, non levantes un 'ollo pesado'". De Adab, c. 2600-2500 A.C. Desde as súas orixes a humanidade tivo que facer fronte a unha cuestión fundamental: a forma de preservar e transmitir a súa cultura, é dicir, as súas crenzas e coñecementos, tanto no espazo como no tempo.
A formulación desta cuestión supón, por unha banda, determinar a forma de garantir a integridade intelectual do contido da obra e a conservación do soporte no que foi plasmada e, por outro, atopar o medio polo cal se manterá inalterada a intención ou finalidade para a cal se concibiu.
A historia do libro converteuse nunha disciplina académica recoñecida na década de 1980. As contribucións a este campo proceden dos estudos textuais, da codicoloxía, da bibliografía, da filoloxía, da paleografía, da historia da arte, da historia social e da historia cultural. O seu propósito fundamental é demostrar que o libro como obxecto, e non só o texto que contén, é un conduto de interacción entre os lectores e as palabras. A análise de cada un dos compoñentes do libro revela a súa finalidade, onde e como se gardaba, quen o lía, as crenzas ideolóxicas e relixiosas da época e se os lectores interactuaban co texto que contiña. Incluso a falta de probas deste tipo deixa valiosas pistas sobre a natureza dese libro en particular.
As primeiras formas de escritura foron gravadas en laxas de pedra, pasando a follas de palma e papiro na antigüidade. Máis tarde, o pergamiño e o papel convertéronse en substratos importantes para a fabricación de libros, introducindo unha maior durabilidade e accesibilidade. En rexións como China, Oriente Próximo, Europa e o sur de Asia evolucionaron diversos métodos de produción de libros. A Idade Media foi testemuña do auxe dos manuscritos iluminados, que combinaban texto e imaxes de forma intricada, sobre todo durante a época mogol no sur de Asia, baixo o patrocinio de gobernantes como Akbar e Shah Jahan. Antes da invención da imprenta, que se fixo famosa coa Biblia de Gutenberg, cada texto era un artigo de valor único, feito a man e personalizado grazas ás características de deseño incorporadas polo escriba, o propietario, o encadernador e o ilustrador.
A invención da imprenta no século XV marcou un momento crucial, revolucionando a produción de libros. Innovacións como os tipos móbiles e as prensas de vapor aceleraron os procesos de fabricación e contribuíron ao aumento das taxas de alfabetización. Tamén xurdiu a protección dos dereitos de autor, que garantiu os dereitos dos autores e configurou o panorama editorial. A Idade Moderna tardía introduciu os cadernos de peto, destinados a un abanico máis amplo de lectores, e a mecanización do proceso de impresión aumentou aínda máis a eficiencia.
O século XX foi testemuña da chegada das máquinas de escribir, os computadores e a autoedición, que transformaron a creación e impresión de documentos. Os avances dixitais do século XXI propiciaron o auxe dos libros electrónicos, impulsados pola popularidade dos lectores electrónicos e as funcións de accesibilidade. Aínda que se debateu sobre o posible declive dos libros físicos, os medios impresos demostraron unha notable resistencia e seguen prosperando como unha industria multimillonaria. Ademais, xurdiron iniciativas para facer que a literatura sexa máis inclusiva, co desenvolvemento do braille para os discapacitados visuais e a creación de libros falados, que ofrecen ás persoas formas alternativas de acceder e gozar da literatura. Avances notables Primeiros libros Algúns dos primeiros rexistros escritos realizáronse en taboíñas. O costume de encadernar varias taboíñas de cera xuntas (os pugillares romanos) é un posible precursor dos libros encadernados modernos. As taboíñas de arxila (pezas aplanadas de arxila impresas cun estilete) utilizáronse no Antigo Oriente Próximo durante toda a Idade de Bronce e ata ben entrada a Idade de Ferro, especialmente para escribir en cuneiforme. As taboíñas de cera (anacos de madeira recubertos dunha capa de cera) utilizáronse na antigüidade clásica e durante toda a Idade Media. A etimoloxía da palabra codex (bloque de madeira) suxire que pode haberse desenvolvido a partir de taboíñas de cera en madeira.
miniatura|upright|Manuscrito en pergameo. As orixes do libro hai que buscalas nas civilizacións mesopotámicas (táboas de arxila) e na civilización exipcia (rolo de papiro). Rolo miniatura|upright|esquerda|Libro dos mortos de Hunefer; c. 1275 a.C.; tinta e pigmentos sobre papiro; 45 × 90,5 cm; Museo Británico (Londres) Os rolos de papiro utilizáronse por primeira vez para escribir no Antigo Exipto, quizais xa na Primeira Dinastía, aínda que a evidencia máis antiga procede dos libros de contas do rei Neferirkare Kakai da Quinta Dinastía (ao redor do 2400 a.C.). Segundo Heródoto (Historia 5:58), os fenicios levaron a escritura e o papiro a Grecia ao redor do século X ou IX a.C.. Xa fosen de papiro, pergamiño ou papel, os pergamiños foron o medio de escritura dominante nas culturas helenística, romana, chinesa, hebrea e macedonia. O códice dominou o mundo romano a finais da Antigüidade, pero os pergamiños perduraron moito máis tempo en Asia.
En Roma empregáronse con frecuencia as taboíñas enceradas que, unidas unhas a outras, formaban un libro, aínda que desde o século III a.C. e ata o século V d.C. foi moi frecuente a forma de rolo tamén en Roma. Tamén desde o século I a.C. comezou a empregarse en Roma unha nova forma: o codex, no que as follas de papiro se superpoñen e cosen polo bordo, de xeito parecido ás ligazóns nas taboíñas enceradas, pero con maior cantidade de follas, podendo pasalas con facilidade. A fraxilidade do papiro, que facía que os bordos se rompesen, solucionouse coa introdución do pergameo, máis axeitado que o papiro para recibir a escritura polas dúas caras.
Pódese dicir que as variacións na forma do libro foron considerables, como o foron os materiais de escrita, ata chegar á forma códice, na que hoxe o coñecemos. O primeiro libro impreso foi creado polos chineses no ano 868 d.C. Códice
miniatura|right|upright|Unha edición chinesa do século XVIII da Arte da guerra feita en táboas de bambú que responde á definición moderna de códice.O códice é o antepasado do libro moderno, consistente en follas de tamaño uniforme unidas ao longo dun bordo e tipicamente sostidas entre dúas cubertas feitas dalgún material máis robusto. Isidoro de Sevilla (falecido en 636) explicou a relación existente entón entre códice, libro e pergamiño no seu Etymologiae (VI.13): "Un códice componse de moitos libros; un libro, dun pergamiño. Chámase códice por semellanza cos troncos (codex) das árbores ou das vides, coma se fose un tronco de madeira, porque contén en si unha multitude de libros, coma se fóra de ramas".