A teoría da alienación de Marx, exposta principalmente nos Manuscritos económicos e filosóficos de 1844, conceptualiza o alleamento («Entfremdung») dos traballadores baixo o capitalismo respecto aos produtos que crean, ao proceso de traballo, ao seu propio ser xenérico («Gattungswesen») e aos seus semellantes. Este marco identifica catro dimensións interrelacionadas da alienación, nas que o traballo do traballador se converte nunha actividade externa e coercitiva que se lle enfronta como un poder alleo, transformando a actividade produtiva humana nunha forza deshumanizadora impulsada polos imperativos da propiedade privada e do traballo asalariado.
Baseándose na dialéctica de Hegel do señorío e a servidume e na inversión de Feuerbach da proxección relixiosa na esencia humana, Marx reformulou a alienación como enraizada nas relacións económicas concretas en lugar dunha filosofía ou teoloxía abstractas, argumentando que a división entre capital e traballo baixo a propiedade privada inverte a relación do traballador co seu propio potencial creativo. A teoría critica como o traballo mercantilizado reduce o cumprimento humano á mera supervivencia, postulando que superar a alienación require a abolición da propiedade privada co fin de restaurar o control dos traballadores sobre a produción e realizar a súa esencia xenérica a través dunha actividade libre e consciente.
Aínda que inflúe na configuración das críticas á sociedade industrial e inspirou interpretacións humanistas posteriores do marxismo, a énfase humanista explícita da teoría minguou nas obras maduras de Marx como Das Kapital, onde a alienación se manifesta implicitamente a través do fetichismo da mercadoría e da explotación, motivando debates académicos sobre se representa unha fase xuvenil abandonada ou un núcleo analítico perdurable. Os críticos sostiveron que o concepto (1) carece de rigor empírico, (2) esaxera o alleamento como exclusivamente capitalista —ignorando as formas premodernas ou non de mercado— e (3) subestima como a división de traballo de mercado pode mellorar a produtividade e a escolla individual sen necesitar dunha deshumanización total.
Notas
Categoría:Conceptos filosóficos Categoría:Socioloxía Categoría:Marxismo