miniatura|Bach cara 1720. A Paixón segundo San Mateu, BWV 244 (título orixinal en latín: Passio Domini Nostri J. C. Secundum Evangelistam Matthaeum; en alemán: Matthäus-Passion) é unha paixón oratórica escrita para voces solistas, dobre coro e dobre orquestra por Johann Sebastian Bach.

Presenta o sufrimento e a morte de Cristo segundo o evanxeo de San Mateu. Cunha duración de máis de dúas horas e media (nalgunhas interpretacións mesmo máis de tres horas), é a obra máis extensa do compositor. É unha obra central da música artística (Hubert Parry considerouna como o máis rico e nobre exemplo da historia da música sacra).

A Paixón segundo San Mateu consta de dúas grandes partes conformadas por 68 números en total. O texto do evanxeo de San Mateu, capítulos 26 e 27, é cantado literalmente polo evanxelista Mateu e o do resto de personaxes da trama (Cristo, Xudas, Pedro, etc.), polos demais solistas. En torno ao texto bíblico agrúpanse coros, corais, recitativos e arias coa intención de interpretar o texto.

Historia miniatura|250x250px|Primeira páxina da partitura autógrafa.

Composición Non se sabe con certeza se a Paixón segundo San Mateu foi composta en 1727 ou en 1729. Aínda que se relaciona directamente coa música fúnebre para o príncipe Leopoldo de Anhalt-Cöthen de 1729, descoñécese se a cantata fúnebre serviu como modelo para a paixón ou se foi á inversa (ou se existen outras orixes anteriores). Sexa como sexa, sábese que a Paixón segundo San Mateu foi interpretada o 15 de abril de 1729 (Venres Santo) na igrexa de Santo Tomás en Leipzig baixo a dirección do compositor, nunha representación para a cal Bach non puido dispor dos recursos idóneos (nun memorando ao Consello da cidade de Leipzig, queixouse de que unicamente 17 dos 54 membros do coro estivesen á altura). Agora ben, en 1975, o musicólogo Joshua Rifkin demostrou que a estrea da obra tivo lugar en 1727.

Análise

Instrumentación A obra está escrita para dous coros, cada un formado por un grupo de catro voces (soprano, contralto, tenor e baixo) e un grupo de instrumentos (dúas frautas, dous óboes, óboe d'amore, cordas e baixo continuo). Neste sentido poderíase falar dun coro e unha orquestra dobres.

Ademais, nos números 1° e 35º aparece unha voz extra de sopranos (soprano in ripieno), que adoita cubrirse por un coro de nenos (en contraposición ás voces femininas dos dous coros). Porén, esta tradición non se corresponde coa intención de Bach, xa que nos coros das igrexas non participaban voces femininas, senón unicamente nenos e falsetistas. Neste sentido, non distinguían entre as voces dos coros I e II e a de soprano in ripieno (a menos que os dous coros fosen unicamente interpretados por solistas, contrapostos entón aos ripienistas).

Libreto O texto do libreto está baseado, por unha banda, nos capítulos 26 e 27 do evanxeo de Mateu na tradución de Martiño Lutero e, pola outra, en composicións poéticas do escritor Christian Friedrich Henrici (tamén coñecido como Picander) e en corais luteranos relacionados coa paixón. É posible ler o seu texto completo, na súa versión orixinal en alemán e a súa tradución castelá.

Personaxes Na Paixón segundo San Mateu aparecen os seguintes personaxes:

Evanxelista – tenor Xesús – barítono Xudas Iscariote – baixo Pedro – baixo Sumo sacerdote – baixo Pilato – baixo Dúas serventas – sopranos Dous sacerdotes – baixos Esposa de Pilato – soprano Dúas testemuñas – contralto e tenor

Ademais, hai ariosos e arias para as catro voces principais de ambos os coros (soprano, contralto, tenor, baixo), diferenciadas tamén segundo o coro ao que pertencen.

Estrutura A obra divídese en dúas grandes partes, entre as que tiña lugar o sermón e que corresponden, a primeira, co capítulo 26 e, a segunda, co capítulo 27 do evanxeo de San Mateu. Segundo a tradición das paixóns oratóricas, o texto bíblico atópase musicalizado de forma relativamente sinxela en recitativos, mentres que nos ariosos e nas arias, longas e contemplativas, presentan novos textos poéticos que comentan os diversos eventos da narración bíblica e dan un carácter máis íntimo á vida de Cristo.

O exemplo máis coñecido deste caso é a aria n.º 39, Erbarme dich, mein Gott (Apiádate de min, Deus meu), unha das partes máis fermosas da obra.Magdalena Kožená interpreta el aria Erbarme dich, mein Gott. Entre os recitativos, ariosos e arias atópanse tamén corais intercaladas, que permiten a participación activa da congregación, que coñecía as melodías e os seus textos, e que, igualmente, comentan e levan á reflexión sobre as principais escenas da paixón.

A obra produce, ademais, unha fantástica sensación estereofónica grazas ao seu dobre coro e orquestra, que dialogan de xeito constante, principalmente no coro de entrada e no coro final, mais tamén nalgúns dos coros intermedios. Este formato dobre constitúe unha gran diferenza fronte á maior parte dos traballos interpretados nos servizos relixiosos dominicais. Neste aspecto, merece especial interese o coro de entrada Kommt, ihr Töchter, helft mir klagen (Veñan, fillas, axúdenme a laiarme), no que, ademais dos dous coros (e orquestras) que dialogan, aparece unha voz de soprano in ripieno que canta a coral O Lamm Gottes, unschuldig (Oh, inocente cordeiro de Deus) no medio dunha complexa estrutura polifónica e de grandes tensións harmónicas.

Primeira parte Abreviaturas empregadas:

Voces: S Soprano - S rip. Soprano in ripieno - A Contralto - T Tenor - B Baixo - S, A, T, B Coro mixto a catro voces Instrumentos: Fr Frauta (travesa) - Fr doce Frauta doce - Ób Óboe - Ób d'amore Óboe d'amore - Ób da caccia Óboe da caccia - Vl Grupo de violíns - Vl solo Violín solista - Va Grupo de violas - Va da gamba Viola da gamba - Cont. Baixo continuo

Parte INúmeroDotaciónCoro ICoro IIExtra1. Coro Kommt, ihr TöchterS, A, T, B, 2Fr, 2Ób, 2Vl, Va, Cont.S, A, T, B, 2Fr, 2Ób, 2Vl, Va, Cont.S rip.2. Recitativo Da Jesus diese Rede vollendet hatteEvanxelista, Xesús, 2Vl, Va, Cont. - -3. Coral Herzliebster Jesu, was hast du verbrochenS, A, T, B, 2Fr, 2Ób, 2Vl, Va, Cont. -4a. Recitativo Da versammleten sich die HohenpriesterEvanxelista, Cont. - -4b. Coro Ja nicht auf das FestS, A, T, B, 2Fr, 2Ób, 2Vl, Va, Cont.S, A, T, B, 2Fr, 2Ób, 2Vl, Va, Cont. -4c. Recitativo Da nun Jesus war zu BethanienEvanxelista, Cont. - -4d. Coro Wozu dienet dieser UnratS, A, T, B, 2Fr, 2Ób, 2Vl, Va, Cont. - -4e. Recitativo Da das Jesus merketeEvanxelista, Xesús, 2Vl, Va, Cont. - -5. Recitativo Du lieber Heiland duA, 2Fr, Cont. - -6. Aria Buß' und ReuA, 2Fr, Cont. - -7. Recitativo Da ging hin der Zwölfen einerEvanxelista, Xudas, Cont. - -8. Aria Blute nur, du liebes Herz -S, 2Fr, 2Vl, Va, Cont. -9a. Recitativo Aber am ersten TageEvanxelista, Cont. - -9b. Coro Wo willst du, dass wir bereitenS, A, T, B, 2Fr, 2Ób, 2Vl, Va, Cont. - -9c. Recitativo Er sprach: Gehet hin in die StadtEvanxelista, Xesús, 2Vl, Va, Cont. - -9d. Coro Herr, bin ich's?S, A, T, B, 2Vl, Va, Cont. - -10. Coral Ich bin's, ich sollte büßenS, A, T, B, 2Ób, 2Vl, Va, Cont. -11. Recitativo Er antwortete und sprachEvanxelista, Xesús, 2Vl, Va, Cont. - -12. Recitativo Wiewohl mein Herz in Tränen schwimmtS, 2Ób d'amore, Cont. - -13. Aria Ich will dir mein Herze schenkenS, 2Ób d'amore, Cont. - -14. Recitativo Und da sie den LobgesangEvanxelista, Xesús, 2Vl, Va, Cont. - -15. Coral Erkenne mich, mein HüterS, A, T, B, 2Fl, 2Ób, 2Vl, Va, Cont -16. Recitativo Petrus aber antworteteEvanxelista, Xesús, Pedro, 2Vl, Va, Cont. - -17. Coral Ich will hier bei dir stehenS, A, T, B, 2Ób, 2Vl, Va, Cont. -18. Recitativo Da kam Jesus mit ihnenEvanxelista, Xesús, 2Vl, Va, Cont. - -19. Recitativo con coral O Schmerz!T, 2Fr doce, 2Ób da caccia, Cont.S, A, T, B, 2Vl, Va, Cont. -20. Aria con coro Ich will bei meinem Jesu wachenT, Ób, Cont.S, A, T, B, 2Fr, 2Vl, Va, Cont. -21. Recitativo Und ging hin ein wenigEvanxelista, Xesús, 2Vl, Va, Cont. - -22. Recitativo Der Heiland fällt -B, 2Vl, Va, Cont. -23. Aria Gerne will ich mich bequemen -B, 2Vl, Cont. -24. Recitativo Und er kam zu seinen JüngernEvanxelista, Xesús, 2Vl, Va, Cont. - -25. Coral Was mein Gott willS, A, T, B, 2Fr, 2Ób, 2Vl, Va, Cont. -26. Recitativo Und er kam und fand sie schlafendEvanxelista, Xesús, Xudas, 2Vl, Va, Cont. - -27a. Aria con coro So ist mein Jesus nun gefangenS, A, 2Fr, 2Ób, 2Vl, VaS, A, T, B, 2Fr, 2Ób, 2Vl, Va, Cont. -27b. Coro Sind Blitze, sind DonnerS, A, T, B, 2Fr, 2Ób, 2Vl, Va, Cont.S, A, T, B, 2Fr, 2Ób, 2Vl, Va, Cont. -28. Recitativo Und siehe, einer aus denenEvanxelista, Xesús, 2Vl, Va, Cont. - -29. Coral O Mensch, bewein dein Sünde großS, A, T, B, 2Fr, 2Ób d'amore, 2Vl, Va, Cont.S rip.

Segunda parte Abreviaturas empregadas:

Voces: S Soprano - S rip. Soprano in ripieno - A Contralto - T Tenor - B Baixo - S, A, T, B Coro mixto a catro voces Instrumentos: Fr Frauta (travesa) - Fr doce Frauta doce - Ób Óboe - Ób d'amore Óboe d'amore - Ób da caccia Óboe da caccia - Vl Grupo de violíns - Vl solo Violín solista - Va Grupo de violas - Va da gamba Viola da gamba - Cont. Baixo continuo