A Estonia baixo o dominio sueco foi un período de tempo entre 1561 e 1710, cando a actual Estonia estaba baixo o dominio do Imperio Sueco. Por mor da ruptura do Estado da Orde Teutónica, a nobreza local báltica alemá nas áreas de Harrien (Harjumaa) e Wierland (Virumaa), así como a cidade de Reval (Talín) en xuño de 1561 e algo máis tarde Jerwen (Järvamaa), pediron e concedéuselles protección polo rei sueco Eric XIV, o que levou á participación sueca na guerra de Livonia. Ao termo das hostilidades en 1583, Suecia controlaba as partes setentrionais da Estonia moderna e Dagö (illa de Hiiumaa); a partir dese territorio crear o Ducado de Estonia. Tras a continuación das guerras entre Polonia e Suecia, as partes meridionais da actual Estonia (daquela Livonia) foron incorporadas a Suecia polo Tratado de Altmark en 1629. Suecia tamén conquistou a illa de Ösel (Saaremaa) dende Dinamarca e, polo tanto, tiña o control de toda a actual Estonia.
A época do goberno sueco chegou ao seu fin en 1710, cando todas as provincias do Báltico sueco capitularon ante as tropas rusas durante as etapas finais da Gran Guerra do Norte. A hexemonía rusa formalizouse en 1721.
As razóns da participación de Suecia en Estonia foron tanto económicas como políticas e militares. A Coroa sueca non estaba menos interesada en obter unha parte dos beneficios do rico comercio con Rusia. Ao mesmo tempo, as afirmacións en Estonia tamén poden verse como unha forma de evitar que Rusia e Dinamarca obteñan puntos de apoio potencialmente perigosos preto de Finlandia, controlada por Suecia.
O tempo da dominación sueca ás veces coñécese coloquialmente como os "bos vellos tempos suecos" (en ). Porén, non está claro se a poboación contemporánea de fala estoniana utilizou xeralmente esa expresión ou se considerou que a época do goberno sueco era significativamente mellor que a dos anteriores gobernantes estranxeiros. Con todo, especialmente durante a última parte do goberno sueco de Estonia, as autoridades suecas promulgaron unha serie de reformas encamiñadas a reducir a influencia da aristocracia local de fala alemá en beneficio do campesiñado local de fala estoniana. Á luz diso, algunhas probas suxiren que a poboación de fala estoniana consideraba que o imperio sueco se caracterizaba polo imperio da lei, e máis tarde rexistrouse que as clases inferiores expresaran o desexo de volver ao Imperio Sueco.
As reformas suecas, algunhas con influencia duradeira, tamén incluíron o estabelecemento da Universidade de Tartu (así como doutras institucións educativas como a Escola de Gramática Gustav Adolf), promovendo firmemente o luteranismo e proporcionando traducións da Biblia ao estoniano e creando un tribunal de apelación en Tartu.
Primeiros anos
miniatura|esquerda|150px|A era do dominio sueco en Estonia comezou baixo o reinado do rei Eric XIV. miniatura|200px|O Castelo de Koluvere, o lugar da batalla de Lode de 1573 entre as tropas suecas e as invasoras rusas durante a guerra de Livonia de 1558–1583. A guerra rematou coa confirmación da soberanía sueca sobre o norte de Estonia.
Os contactos repetidos entre os habitantes da actual Suecia e Estonia comezaron xa durante a Idade de Bronce Nórdica e os primeiros rexistros destes contactos datan da Era viquinga: por exemplo, unha pedra rúnica na Igrexa de Roslags-Bro en Suecia conmemora a un home que foi asasinado en Estonia durante o século XI. Houbo unha minoría sueca en Estonia polo menos dende a Idade Media. Durante as Cruzadas do Norte, no século XIII, os cruzados suecos fixeron un intento marrado de conquistar Estonia. En troques, como resultado das cruzadas, Dinamarca conquistou o norte de Estonia, mentres que os cabaleiros cruzados de Alemaña estabeleceron o Estado da Orde Teutónica que abranguía a maior parte de Letonia e o sur de Estonia (e despois de 1346, tamén o norte de Estonia). Co declive da Orde Teutónica e do seu estado, as ambicións políticas suecas volveron a Estonia. O futuro rei Xoán III de Suecia xa tiña, como Gran Duque de Finlandia na década de 1550, ambicións de estabelecer o dominio sueco en Estonia, pero foi freado polo seu pai, Gustavo Vasa. Non foi ata 1561 que a nobreza local lle pediu ao novo rei, Eric XIV, que intervise na guerra de Livonia en curso e protexese as terras de Harjumaa, Virumaa e a cidade de Talín en troques do señorío. A guerra de Livonia, na que Suecia se viu involucrada, duraría ata 1583 (rematada co Tratado de Plussa). Para Suecia, isto resultou en que esta conservase o territorio que en 1561 buscara protección sueca e, ademais, na captura da cidade de Narva.
O nome de Livonia, que antes denotaba toda a actual Estonia e Letonia, aplicouse agora ao sur de Estonia e Letonia controlados por Polonia; mentres que "Estonia" comezou a denotar as áreas controladas por Suecia do norte e oeste de Estonia. Non foi ata principios do século XX que o termo "Estonia" comezou a usarse para designar todas as terras onde vivían persoas de fala estoniana.
Suecia comezou a reorganizar o goberno no novo ducado só despois da conclusión do tratado de paz con Rusia en 1583. Do mesmo xeito que os estados de Livonia, a aristocracia e as cidades estonianas rendéranse coa condición de que se conservasen os seus privilexios. A diferenza de Livonia, onde Polonia pronto violou o acordo, os reis suecos cumpriron as súas promesas á cidade de Talín e á nobreza local.
Os terratenentes do norte e oeste de Estonia que formaban a nobreza estoniana estaban representados pola súa asemblea xeral, convocada regularmente cada tres anos (Landtag), e o seu órgano executivo, o colexio de maxistrados (Landratscollegium). A monarquía sueca estaba representada polo tenente señor, máis tarde gobernador, e a zona gobernada coa axuda da nobreza. As propiedades da coroa consistían nas terras que antes pertencían á Orde Livonia, mosteiros e bispos, e propiedades señoriais desertas; parte das terras que foran desertas na guerra pasaron a estar baixo o control da aristocracia local. Para a súa administración, estas terras dividíronse en feudos, subdivididos en mansións da coroa dirixidas por axentes xudiciais. Os reis suecos cederon xenerosamente terras a posesión privada, en recompensa tanto polo mérito como polo servizo.
Por esa razón, a maior parte das terras estonianas estaban en propiedade privada a finais do século XVI, e os propietarios eran na súa maioría alemáns bálticos. A nobreza alemá báltica gañou un amplo poder tanto na esfera económica como na política, e os intentos posteriores da coroa de frear este poder atoparon unha forte resistencia. Que a autoridade central cumprise durante tanto tempo debeuse ás continuas guerras, o que fixo importante preservar a lealdade da aristocracia local.
Expansión miniatura|Provincias bálticas do Imperio Sueco no século XVII. A actual Estonia consiste no Ducado de Estonia e partes da Livonia sueca. A conquista do Ducado de Estonia foi o punto de partida dunha política de expansión para Suecia, que levaría a un período da historia sueca coñecido como o Imperio Sueco. Durante o século XVII, Suecia acadou grandes áreas arredor do mar Báltico. En 1629, a Livonia controlada por Polonia, incluíndo as partes meridionais da actual Estonia, foi conquistada polas forzas suecas, e en 1645 a illa de Saaremaa (Ösel) foi cedida por Dinamarca a Suecia como parte do Tratado de Paz de Brömsebro.
Aínda que a rendición do norte de Estonia a Suecia se consideraba voluntaria, Livonia considerábase un territorio ocupado. En consecuencia, o rei Gustavo Adolfo (1611–1632) só restaurou parcialmente os privilexios da aristocracia livoniana, perdidos durante os anos polacos. Liderado polo gobernador xeral, desenvolveuse unha forte autoridade central e instituíronse leis suecas. Gran parte da aristocracia local tamén fuxiu durante a guerra e, no seu lugar, membros da nobreza sueca trasladáronse para tomar posesión de moitas das propiedades livonianas.
As autoridades suecas exercían un estrito control sobre a vida relixiosa e intelectual, organizando inspeccións regulares, as chamadas visitas, dende finais do século XVI e ao longo do século XVII. O alto clero —bispos ou superintendentes— visitaba congregación tras congregación para inspeccionar as crenzas relixiosas dos campesiños e erradicar os restos do paganismo ou do catolicismo. A primeira visita a grande escala foi levada a cabo por Johannes Rudbeckius. Gustavo Adolfo tamén, coa axuda do gobernador Johan Skytte, instituíu o tribunal de apelación en Tartu e a Universidade de Tartu.
Porén, os sucesores de Gustavo Adolfo cederon máis dereitos á aristocracia livoniana. Isto debeuse en parte ao feito de que o estado renunciara ao seu poder económico e político ao transferir a maioría das propiedades da coroa a mans privadas (principalmente á alta aristocracia sueca polos seus méritos). A nobreza livonia gañara recoñecemento en 1647: tamén estaba representada nun "Landtag" rexional e nun "Landratscollegium" executivo. O Landtag reuníase cada tres anos e as políticas discutíanse coa autoridade central. A aristocracia de Estonia, Livonia e Ösel (Saaremaa) non tiña representación na Dieta sueca (Riksdag).
Durante o reinado de Carlos XI miniatura|esquerda|O pazo das Palmeiras foi construído durante o reinado de Carlos XI.
O reinado do rei Carlos XI (1672–1697) trouxo cambios drásticos á política de Suecia nas súas provincias de ultramar. Como resultado da guerra continua e da transferencia das propiedades da coroa a posesión privada, os ingresos do estado sueco diminuíran. Para aumentar os seus ingresos, levouse a cabo a chamada redución das posesións da nobreza. A redución das terras señoriais estivo ligada a outro cambio radical: a formación da monarquía absolutista baixo o reinado de Carlos XI, que buscaba fortalecer a autoridade central en todas as partes do imperio e promovía fortes vínculos entre o continente e as provincias de ultramar.
En 1680, o Riksdag sueco declarou a chamada Gran Redución. Aínda que as reducións anteriores non se estenderan a Estonia e Livonia, esta decisión estendeuse tamén a estas zonas. Todas as propiedades que pasaran a posesión privada dende o comezo do dominio sueco debían ser reducidas. Este requisito atopouse cunha forte oposición da nobreza local. As clases altas locais viron esta decisión do Riksdag sueco —tomada sen a aprobación dos Landtags locais— como unha violación dos seus dereitos, como o goberno dual de estado e aristocracia que funcionara ata o momento; segundo a nobreza livonia, as provincias de ultramar estaban vinculadas a Suecia a través dunha unión. No Ducado de Estonia, onde a propiedade da terra estaba máis claramente determinada e había máis señoríos transmitidos segundo unha antiga lei de herdanza, a redución de 1680 transcorreu de forma bastante pacífica.
A redución tamén foi seguida por outras reformas. Os arrendatarios das terras señoriais xa non tiñan permitido golpear aos agricultores; os campesiños podían demandar aos arrendatarios, mesmo apelar ao propio rei. Estaba prohibido vender campesiños sen terras, despedilos das súas terras ou apoderarse das súas terras. O status dos campesiños estonianos nas leiras señoriais da coroa aínda non era comparable ao dos campesiños libres en Suecia, pero era moito mellor que o status dos campesiños en terras privadas. Carlos XI anunciou a súa intención de abolir a servidume nas leiras señoriais da coroa estonia cando comezou a redución, xa que a servidume era peculiar das provincias bálticas.
Gran Guerra do Norte e o fin do dominio sueco en Estonia