Francho Nagore Laín, nado en Zaragoza en 1951, é un filólogo e autor en lingua aragonesa. Como filólogo é en parte responsable do renacemento do aragonés na época moderna.
Traxectoria Durante a ditadura de Franco, existía unha tendencia a considerar a lingua aragonesa como un dialecto rural e basto do castelán, sen personalidade propia. Nagore realizou unha memoria de licenciatura sobre o pandicuto (dialecto da lingua aragonesa propio de Panticosa e o Val de Tena) na que concluíu que existía unha lingua diferenciada do castelán no Alto Aragón, o aragonés, con grandes similitudes gramaticais entre os diferentes dialectos que quedan diseminados no territorio altoaragonés. A súa tese doutoral versou sobre a «Crónica de San Juan de la Peña» («Coronica de San Chuan d'a Peña»), unha das principais obras en aragonés do século XIV.
En 1977 publicou a primeira gramática do aragonés, e os libros A bida, a obra y a fabla de Cleto Torrodellas (1981), El aragonés de Panticosa: Gramática (1986), Replega de testos en aragonés dialeutal de o sieglo XX (1987), Fuens lesicograficas de l'Aragonés. Catálogo de repertorios lesicograficos aragoneses dende o sieglo XVII dica 1998 (1998) e Os territorios lingüísticos en Aragón (2001).
Como escritor en lingua aragonesa deben citarse os libros de poesía Sospiros de l'aire (1971), Cutiano agüerro (1977), Purnas en a zenisa (1984), Baxo a molsa (1999), Astí bi son (2018), Os zeños d'a tardada (2019) e En o branquil d’o lusco (2022).
Nagore é un dos fundadores do Consello d'a Fabla Aragonesa, asociación de carácter cultural, da que foi presidente ata o ano 2004. Tamén presidiu o primeiro congreso para a normalización do aragonés, organizado polo Consello e outras asociacións en 1987, no que se consensuaron e aprobaron unhas normas ortográficas de uso en todas as variedades do aragonés, ademais de na koiné.
Obra
Replega de testos en aragonés dialeutal de o sieglo XX. Zaragoza, DGA. (1987) El aragonés hoy. Informe sobre la situación actual de la lengua aragonesa. Huesca, Publicazions d’o Consello d’a Fabla Aragonesa, (1989) [en colaboración con Chesús Gimeno Vallés] Fuens lesicograficas de l'Aragonés. Catálogo de repertorios lesicograficos aragoneses dende o sieglo XVII dica 1998.Huesca, Instituto de Estudios Altoaragoneses. (1998) Bibliografía sobre aragonés y catalán, lenguas minoritarias de Aragón. Zaragoza, Consejo de la Juventud de Aragón. (1999) Endize de bocables de l'aragonés, seguntes os repertorios lésicos de lugars y redoladas de l'Alto Aragón. (dir.) Huesca, Instituto de Estudios Altoaragoneses. (1999) Os territorios lingüísticos en Aragón. Zaragoza, Rolde de Estudios Aragoneses. (2001) El aragonés del siglo XIV. Según el texto de la Crónica de San Juan de la Peña. Huesca, Instituto de Estudios Altoaragoneses. (2003) Foratata. Antolochía de testos en aragonés de l'Alto Galligo (Ó. Latas & F. Nagore, editors). Huesca, Consello d'a Fabla Aragonesa. (2007) Francisco Otín y Duaso: Discurso leído ante la Real Academia Española de Arqueología y Geografía, 1868 (Edición e introducción de Francho Nagore Laín). Zaragoza, Aladrada Ediciones / Instituto de Estudios Altoaragoneses. (2011) Lingüistica diatopica de l'Alto Aragón. Cómo ye l´aragonés de cada puesto: carauteristicas, bibliografía, testos, mapas. Huesca, Consello d'a Fabla Aragonesa / Instituto de Estudios Altoaragoneses. (2013) O charrar d'a chen de Uesca. Bocabulario e rechistro decumental de l'aragonés d'a ziudá de Uesca e a redolada. Huesca, Consello d'a Fabla Aragonesa. (2020) Vocabulario de la Crónica de San Juan de la Peña (versión aragonesa, s. XIV), Zaragoza, Prensas de la Universidad de Zaragoza. (2021) O sistema fonolochico de l'aragonés. Huesca, Consello d'a Fabla Aragonesa. (2022)
Notas
Categoría:Escritores en lingua aragonesa Categoría:Escritores de Aragón Categoría:Nados en Zaragoza Categoría:Nados en 1951