miniatura|Mapa da Dacia romana entre 106-271. Os carpos están representados ocupando a zona entre os ríos Siret e Prut na actual Moldova. Os carpos (en latín: carpi) ou carpianos (en latín: carpiani; en grego: Καρπιανοί; romanizado: karpianoí) foron un pobo antigo que residiu nas partes orientais da actual Romanía na rexión histórica de Moldova non máis tarde do ano 140 ata polo menos o 318. A filiación étnica dos carpos segue a ser discutida, xa que non hai evidencia directa que sobreviva nas fontes literarias antigas. Un gran número de estudosos considéranos como unha tribo dacia. Outros conéctanos con diversos grupos étnicos, incluíndo sármatas, tracios, xermanos e celtas.
Aproximadamente un século despois da primeira mención deles por Tolomeo, durante un período no que as súas relacións co Imperio Romano parecían amigables, os carpos xurdiron contra o 238 como uns dos inimigos máis persistentes dos romanos. No período 250-270 foron un compoñente importante da coalición hostil de tribos bárbaras transdanubianas que incluía elementos xermánicos e sármatas. Foron responsables dunha serie de grandes e devastadoras invasións das rexións balcánicas do imperio que case provocaron a súa desintegración na crise do século III.
No período 270-318, os emperadores romanos actuaron para eliminar a ameaza dos carpos da fronteira imperial. En 279, 297, 298-308 e 317 foron varias as derrotas inflixidas aos carpos, tras as cales varios deles foron trasladados pola forza á provincia romana de Panonia, na actual Hungría Occidental, como parte da política imperial de repoboación das provincias danubianas que foran asoladas polos bárbaros. Dado que os carpos non se mencionan nos documentos posteriores a 318, é posible que fosen eliminados en gran parte da rexión dos Cárpatos polo 318 ou, se algún quedaba, é posible que se mesturasen cos outros pobos residentes ou inmigrantes de Moldova, como os sármatas ou os godos.
Etimoloxía do nome Os grecorromanos chamaban a este pobo carpi ou carpios. Probablemente a mención máis antiga deles, baixo o nome de carpios, está na Xeografía do xeógrafo grego Tolomeo, composta cara ao 140. O seu nome pode derivar da mesma raíz que o nome da cadea dos Cárpatos que ocupaban, e que tamén foi mencionada por primeira vez por Tolomeo co nome de Καρπάτης (romanizado: Karpátes). A raíz pode estar relacionada coa palabra protoindoeuropea *ker/sker, que significaba "pico" ou "outeiro" (comparar co albanés karpë [pedra], o romanés (ş)carpă [penedo] e o latín scarpa).
Os estudosos que apoian esta derivación divídense entre os que cren que os carpos deron o seu nome á serra (é dicir, o nome significa "Montaña Carpiana") e os que afirman o contrario. Neste último caso, Carpianos podería significar simplemente "xente dos Cárpatos". Pero a semellanza entre os nomes pode ser casual, e poden derivar de diferentes raíces. Por exemplo, suxeriuse que o nome pode derivar dunha palabra raíz eslava krepu que significa "forte" ou "valente". Ademais, suxeriuse que os Cárpatos poden derivar da raíz sánscrita kar (cortar) que daría o significado de "montañas ásperas".
Algúns estudosos consideran que os seguintes pobos rexistrados noutras fontes antigas corresponden aos Carpios de Ptolomeo:
Os calípidos () mencionados nas Historias de Heródoto (compostas cara ao ) como residentes na rexión do río Borístenes (río Dnieper); Os cárpidos () arredor da desembocadura do río Tiras (Dniéster) rexistrados nun fragmento de Pseudo-Skimnus (composto ca. ); Os harpianos (), situados preto do delta do Danubio, mencionados polo propio Ptolomeo.
Se a correlación se mantén, as súas localizacións poderían implicar que os carpos migraron gradualmente cara ao oeste no período comprendido entre o - 140 d. C., unha visión defendida por Kahrstedt. O elemento común carpa- presente nestes nomes aparece con frecuencia na toponimia e antroponimia dacia e tracia. Pero non hai consenso en que tales grupos sexan en realidade os carpos. Bichir suxire que eran tribos tracio-dacias moi relacionadas con eles.
Territorio miniatura|Carpianos nun mapa de 1467 baseado na Xeografia de Tolomeo Segundo a Xeografía de Tolomeo, os Carpi ocupaban a rexión comprendida entre o río Hieraso (Siret) e o río Porata (Prut), é dicir, o futuro Principado de Moldova. Estaba fóra da Dacia definida polo propio Ptolomeo, cuxa fronteira oriental era o Hieraso. Ao leste dese río atopábase a que o autor chamou a Sarmacia Europea, unha vasta rexión que se estende ata Crimea, poboada predominantemente, pero de ningún xeito exclusiva, por tribos sármatas. Ptolomeo afirmou que os veciños dos carpos eran:
Ao norte, no norte de Moldova e no sur de Galicia, os Costobocos; Ao sur, na chaira de Valaquia, os roxolanos sármatas; Ao leste, entre os ríos Prut e Dniéster, os Bastarnas que emigraron Ao oeste, entre o Siret e a provincia romana, os dacios libres.
Porén, non é posible definir con seguridade os territorios destes grupos debido á imprecisión das fontes xeográficas antigas. Ademais, é probable que en moitas áreas, os grupos étnicos se solapasen e o mapa étnico fose unha mestura de subgrupos dispersos. Os sármatas e os bastarnas están testemuñados, tanto na literatura como na arqueoloxía, en Valaquia, Moldova e Besarabia. É probable que cando fontes grecorromanas mencionasen conflitos cos Costobochi, Carpi ou Godos, estivesen a referirse a coalicións de diferentes grupos baixo unha tribo hexemónica.
Cultura material esquerda|miniatura|Reprodución en xeso dun fragmento da Columna de Traxano na que se presenta o suicidio de Decébalo para evitar ser capturado (Museo de Historia de Romanía en Bucarest). Non hai dúbida entre os estudosos de que algúns asentamentos dacios en Moldova (principalmente ao leste do Siret, con algúns na marxe oriental, incluíndo Piroboridava, en Poiana) do reinado de Decébalo (reinado 87–106) foron abandonados no 106; a maioría, probablemente, segundo Bichir, como resultado da conquista romana de Dacia.Bichir 1976, p. 141. A partir deste punto, Bichir identifica dúas culturas diferentes en Moldova, que conviven unha á beira da outra. A primeira, sedentaria, foi denominada como "dacio-cárpica" e comezou ao redor do 106 e desapareceu ao redor do 318, cando foi substituído pola "variante" Sîntana-de-Mureş da Cultura Cherniacove, común en gran parte de Europa do Leste da rexión próxima ao Mar Negro, no período 200-400.Bichir 1976, p. 144 A segunda cultura, máis pequena e xeralmente asociada cos pobos nómades das estepas eurasiáticas, foi etiquetada como "sármata".Bichir 1976, pp. 162-164
En 1976, foron identificados 117 asentamentos sedentarios, a gran maioría (89) situados ao oeste do Siret.Bichir 1976, p. 4 Os seus habitantes vivían en cabanas superficiais ou lixeiramente afundidas no chan. As vivendas superficiais estaban feitas con terra batida, xeralmente rectangulares ou cadradas, que oscilaban entre os 9 m2 e os 30 m2, e contiñan só unha estancia cunha lareira de barro situada no centro. As vivendas afundidas máis numerosas eran xeralmente ovaladas ou circulares. Estes pobos sedentarios xeralmente incineraban aos mortos e, segundo Bichir, os 43 cemiterios puramente dacio-carpianos utilizaban só cremacións. As cinzas das cremacións foron, na inmensa maioría dos casos, enterradas dentro de urnas.Bichir 1976, p. 32 (táboa 1) Algunhas tumbas contiñan bens mortuorios, pero ningunha arma máis que un puñal. Os produtos mundanos incluían coitelos, chaves e unha fibela de cinto; Os obxectos de valor incluían espellos de estilo sármata, pendentes de prata, colgantes de ouro e perlas.Bichir 1976, p. 24
As tumbas nómades, por outra banda, son principalmente enterramentos atopados, en 1976, en 38 sitios de Moldova. Atopáronse predominantemente nas chairas e raramente nos contrafortes dos Cárpatos, individualmente ou en pequenos grupos de 2 a 13 túmulos. A gran maioría destas tumbas son planas, en contraste coas tumbas de túmulos dos nómades que habitaban a rexión do Dniéster máis ao leste, aínda que hai algunhas túmulos secundarios (é dicir, que usaban túmulos preexistentes), na súa maioría datados do ano 200 en diante. As tumbas nómades sempre conteñen obxectos funerarios, a miúdo incluíndo armas e espellos gravados con tamgas (símbolos rituais ou tribais). miniatura|Áureo de Caracalla (198-217) da ceca de Roma. No anverso aparece, C. ANTONINVS PIVS FEL AVG, coa cabeza laureada e coiraza; no reverso, hai unha incrición (VICTORIA GERMANICA), que arrodea a unha Vitoria avanzando á dereita, cun trofeo na man esquerda sobre o ombreiro esquerdo e coroa na man dereita estendida. Seis cemiterios da lista de Bichir conteñen cremacións e inhumacións. No lugar de Poieneşti, o único totalmente investigado en 1976, foron enterrados 6 adultos e 17 nenos, en contraste coas 62 cremacións atopadas. Desdes, 2 adultos e 7 nenos coa caveira alongada artificialmente. Este costume, que se consegue atar ben a caveira dun neno durante a súa etapa inicial de crecemento, asóciase aos nómades esteparios. Para Bichir, os adultos serían nómades e os nenos descendentes de matrimonios entre sedentarios e nómades. En base á proporción de tumbas sedentarias e nómades, despréndese que os sedentarios constituían a maioría da poboación de Moldova. Nos cemiterios mixtos documentados, as fosas nómades constitúen preto do 28% do total.
A cerámica que se atopa en lugares sedentarios inclúe o tipo poroso feito a man, cerámica gris feita con rodas, cerámica vermella cocida e cerámica romana importada. Bichir describe os dous primeiros como unha continuación dacia da cerámica de La Tène, e sinala a presenza da chamada "copa dacia", unha cunca de deseño distintivo, evidencia dunha base dacia para esta cultura. Porén, admite que a cerámica tamén mostra influencia romana e sármata. Non había moedas indíxenas e as moedas romanas circulaban "intensamente" no territorio carpiano. Esta é a base de varios tesouros atopados en Moldova (90), así como dunhas 100 moedas illadas. Non obstante, a circulación de moedas romanas parece que cesou practicamente despois do 218, xa que non hai tesouros e só se atoparon 7 moedas individuais para o período posterior ao reinado de Caracalla (reinado 211–218).
Filiación etnolingüística Segundo a historiografía tradicional romanesa, así como varios estudosos non romaneses, os carpos eran un pobo de lingua e cultura dacia. Peter Heather, quen apoia esta opinión, suxire que o nome carpos foi adoptado como un nome colectivo para as tribos dacias libres cando adquiriron un certo grao de unificación política. a principios do século III. A pesar diso, un número significativo de estudosos discuten que os carpos fosen etnicamente dacios, pero identificáronse como sármatas, dacotracios, celtas ou mesmo protoeslavos. Isto débese ao feito de que a rexión entre os ríos Sirete e Dniéster tiña unha gran diversidade étnica durante o período imperial. Ademais das tribos citosármatas (Roxolans, Agatyrs, Bastarnas), había celtas (Tauriscos, Anartes), Tracios (Biessos) e Dacios (Tiragetes). Ademais, algúns estudosos modernos conxecturan a existencia de grupos étnicos formados in situ por orixes mixtas (pero principalmente cunha base indíxena dako/sármata, por exemplo os godos).
Hai varias probas para apoiar unha identidade dacia: