Illa de Creta

300px|miniatura|Creta minoica. A illa de Creta (en ; Kriti) é unha illa mediterránea, a maior e máis poboada das illas gregas, sendo a súa situación xeográfica o punto máis meridional de Europa.

Reincorporada á Grecia no 1913, é unha das trece periferias (rexión administrativa).

Forma unha parte importante da economía e o patrimonio cultural de Grecia, mentres que mantén os seus propios trazos culturais locais (como o seu dialecto, poesía e música). Creta é o berce da civilización minoica, da cal Cnossos é o corazón e o sitio arqueolóxico máis importante.

Nome

A illa foi primeiro coñecida como Kaptara nos textos da cidade Siria de Mari que data do século XVIII a.C., repetiu máis tarde nos rexistros do Imperio Neoasirio e na Biblia (Caphtor). Tamén era coñecida no antigo Exipto como Keftiu, suxerindo unha forma similar aos dous foi o nome minoico da illa.

O nome grego micénico de Creta é descoñecido, xa que non se menciona nos textos existentes de Lineal B. O nome de Creta (Κρήτη) aparece por primeira vez na Odisea de Homero. A súa etimoloxía é descoñecida. Unha das propostas especulativas é que deriva da hipótese da palabra Luvian * Kursatta 'illa'. En latín, converteuse en Creta.

O nome orixinal en árabe de Creta foi Iqrīṭiš (árabe: اقريطش‎ < (της) Κρήτης), pero logo de que o Emirato de Creta establecera a súa nova capital en ربض الخندق Rabḍ al-ḫandaq (actual Iraklion), tanto a cidade como a illa coñécense como Χάνδαξ (Khandhax) ou Χάνδακας (Khandhakas), que se converteu en latín e veneciano en Candia, de aí o francés Candie e o inglés Candy ou Candia. Baixo o Imperio Otomán, en lingua turco otomán, Creta chamábase Girit ( Turco Otomán:كريت, segundo o rexistrado por Piri Reis).

Historia miniatura|O Príncipe dos Lirios (Knossos, ) miniatura|Fresco fragmento dunha bailarina (Knossos, 1600–1450 AC) miniatura|Ataque bizantino en Creta 828, representado por Ioannes Scylitzes (ver Skylitzes Chronicle)

Cronoloxía

A partir do -7000 (época neolítica), a illa foi invadida por pobos procedentes de Anatolia que practicaban a agricultura e a gandería. As máis antigas vasillas atópanse en Cnossos e Phaistos. Culto da «Gran Nai», deusa da fertilidade. Período prepalacial: -2600 - -2100. Novos inmigrantes veñen do leste. As vasillas son máis finas, o traballo do cobre e do bronce xeneralízase. Período paleopalacial: -2100 - -1650. Creta acada unha posición prominente no mar Mediterráneo. Período neopalacial: -1650 - -1450. Ocorren catástrofes naturais, sismos e tsunami xuntamente coa explosión do Santorin, a construción de sitios máis grandes á imaxe de Cnossos. Período pospalacial: -1450 - -1200. A cultura minoica declina rapidamente. Os Micénicos invaden Creta. -1200- -67: Creta vive segundo a organización social dórica e á sombra da cultura grega clásica. -67 - 395: Creta pasa ao Imperio Romano. Gortyna convértese na capital da Creta e da provincia, que comprende a Cyrenaica. 395-824 : Creta fai parte do imperio bizantino. 824-861 : Ocupación árabe. 861-1204 : Reconquista polos bizantinos. 1204-1669 : Despois da toma de Constantinopla polos cruzados, Candia (Creta) pasa a ser veneciana. 1669: Os turcos conquistan Heraklion e dominan a illa durante 200 anos. 1898: Creta acada a autonomía e o príncipe Georgios de Grecia é o seu alto comisario. 1913: Creta únese a Grecia.

Os homínidos establecéronse en Creta hai polo menos 130 000 anos. Máis tarde no Neolítico e no período da Idade de Bronce, baixo os Minoicos, Creta tiña unha civilización moi desenvolvida, foi gobernada por diversos estados gregos antigos, o Imperio Romano, o Imperio Bizantino, o Emirato de Creta, a República de Venecia e o Imperio Otomán. Logo dun breve período independente (1897-1913) cun goberno provisional en Creta, uniuse ao Reino de Grecia. Foi ocupada pola Alemaña nazi durante a segunda guerra mundial.

Creta prehistórica

Os primeiros asentamentos humanos en Creta datan de antes de fai 130 000 anos, durante o Paleolítico.Wilford, J.N., On Crete, New Evidence of Very Ancient Mariners The New York Times, 15 de febreiro de 2010.Bowner, B., Hominids Went Out of Africa on Rafts Wired, 8 de xaneiro de 2010.

Os asentamentos datan do neolítico precerámico no sétimo milenio antes de Cristo, tiñan vacas, ovellas, cabras, porcos e cans, e cultivaban cereais e legumes, a antiga Knossos foi un importante xacemento Neolítico (posteriormente Minoico).C. Michael Hogan. 2007 Knossos fieldnotes The Modern Antiquarian Outros asentamentos neolíticos foron os de Kephala, Magasa e Trapeza.

Civilización minoica

Creta foi o centro da primeira civilización avanzada de Europa, os Minoicos (). Esta civilización, creou a escritura aínda sen descifrar coñecida como lineal A. A historia temperá de Creta está ateigada de lendas como as de rei Minos, Teseo e o Minotauro, transmitidas oralmente a través de poetas como Homero. A erupción volcánica de Thera devastou a civilización minoica.

Civilización micénica

Comezando o ano 1420 a.C., a civilización minoica foi invadida pola civilización micénica da Grecia continental. As mostras máis antigas da escritura en lingua grega, identificadas por Michael Ventris, son o Lineal B no arquivo de Knossos, datado aproximadamente no 1425-1375 a.C.

O dominio romano

Creta estivo involucrada nas Guerras Mitridáticas, inicialmente repelendo un ataque do xeneral romano Marcus Antonius Cretico no 71 antes de Cristo. Pronto foi seguida dunha feroz campaña de tres anos baixo o mando de Quintus Caecilius Metellus Creticus, equipado con tres lexións, Creta foi conquistada por Roma no 69 aC, gañando Metelo o título "Cretico". Gortina foi declarada capital da illa, e Creta converteuse nunha provincia romana, xunto con Cirenaica que se chamou Creta e Cirenaica. Cando Diocleciano dividiu o Imperio, Creta colocouse, xunto con Cirene, na diocese de Moesia, e máis tarde por Constantino I na diocese de Macedonia.

Imperio bizantino - primeiro período

Creta foi separado de Cirenaica no 297. Seguía sendo unha parte do Imperio Romano, Creta foi obxecto dun ataque dos vándalos no 467, sufriu os grandes terremotos de 365 e 415, unha incursión dos eslavos no ano 623, incursións árabes en 654 e na década de 670, e outra vez no século VIII. Cara ao ano 732, o emperador León III transfire a illa da xurisdición do Papa á do patriarcado de Constantinopla.Kazhdan (1991), p. 546

Emirato de Creta

Na década de 820 Creta formaba parte do Imperio Bizantino, foi capturada polos árabes de Andaluces dirixidos por Abu HafsReinhart Dozy, Histoire des Musulmans d'Espagne: jusqu'à la conquête de l'Andalousie par les Almoravides (French) pg. 711–1110, Leiden, 1861 & 1881, 2nd edition que estableceu o Emirato de Creta. Bizancio lanzou unha campaña para reconquistar a illa de novo en 842 e 843 baixo o mandato de Theoktistos con certo éxito. Outras campañas bizantinas en 911 e 949 fracasaron. No ano 960/1 Nicéforo II restaurou con éxito Creta a Bizancio.

Imperio bizantino - segundo período

No ano 961 Nicéforo II devolveu a illa á dominación bizantina logo de expulsar aos árabes.Panagiotakis, Introduction, p. XVI. En 1204, a cuarta cruzada tomou e saqueou a capital imperial de Constantinopla. Creta foi concedida inicialmente ao líder da cruzada Bonifacio de Montferrato na repartición do botín que lle seguiu. Con todo, Bonifacio vendeu a súa parte á República de Venecia, cuxas forzas eran a maioría na cruzada. A República de Xénova, rival de Venecia, inmediatamente apoderouse da illa e non foi ata 1212 que Venecia consolidou Creta como colonia.

Dominio veneciano

miniatura| O porto veneciano de Chania

A partir de 1212, durante o dominio de Venecia, que durou máis de catro séculos, estendeuse pola illa o Renacemento como é evidente pola gran cantidade de obras de arte que datan dese período. Coñecido como a escola cretense ou postarte bizantina, é unha das últimas floracións das tradicións artísticas do imperio caído. Os representantes máis notables deste renacemento cretense foron o pintor El Greco e os escritores Nicholas Kalliakis (1645-1707), Georgios Kalafatis (profesor) (1652-1720), Andreas Musalus (1665-1721) e Vitsentzos Kornaros. Baixo o dominio da católica Venecia, a cidade de Candia tiña fama de ser a mellor cidade fortificada do Mediterráneo Oriental.M. Greene. 2001. Ruling an island without a navy. A comparative view of Venetian and Ottoman Crete. Oriente moderno, 20(81), 193–207 Os tres fortes principais estaban situados en Gramvousa, Spinalonga e Fortezza en Rethymnon. Outras fortificacións incluían a fortaleza Kazarma en Sitia. En 1492, xudeus expulsados de España establecéronse na illa.A.J. Schoenfeld. 2007. Immigration and Assimilation in the Jewish Community of Late Venetian Crete (15th–17th centuries). Journal of Modern Greek Studies, 25(1), 1–15 En 1574-77, Creta estaba baixo o dominio de Giacomo Foscarini como Proveditor Xeral, Sindace e Inquistor. Segundo Starr (1942), o goberno de Giacomo Foscarini foi unha época escura para os xudeus e gregos. Baixo o seu mandato, os non católicos tiñan que pagar altos impostos, sen concesións. En 1627, había 800 xudeus na cidade de Candia, ao redor dun sete por cento da poboación da cidade.Starr,J. (1942), Jewish Life in Crete Under The Rule Of Venice, Proceedings of the American Academy for Jewish Research, Vol. 12, pp. 59–114.

Dominio otomán

miniatura| left | Bandeira dos revolucionarios durante a Revolta de Creta de (1866-1869)

Os otománs conquistaron Creta en 1669, despois de que o asedio de Candia. Moitos cretenses gregos fuxiron a outras rexións da República de Venecia logo das Guerras turco-venecianas, algúns ata prosperando como a familia de Simone Stratigo (1733 - 1824), que emigrou a Dalamatia de Creta en 1669. A presenza islámica na illa, á parte do interludio da ocupación árabe, foi consolidada pola conquista Otomán. A maioría dos musulmáns cretenses eran conversos locais gregos que falaban grego de Creta, pero no contexto político da illa no século XIX, chegaron a ser vistos pola poboación cristiá como turcos.Demetres Tziovas, Greece and the Balkans: Identities, Perceptions and Cultural Encounters Since the Enlightenment; William Yale, The Near East: A modern history Ann Arbor: The University of Michigan Press, 1958) As estimacións contemporáneas varían, pero na véspera da Guerra de Independencia grega, ata un 45% da poboación da illa podía ser musulmán.William Yale, The Near East: A modern history by (Ann Arbor, The University of Michigan Press, 1958) Unha serie de ordes sufís estaban estendidas por toda a illa, a orde Bektashi era a máis frecuente, posuía polo menos cinco tekkes. Moitos deles eran cripto-cristiáns que se converteron ao cristianismo nos anos seguintes, mentres que moitos outros fuxiron de Creta por mor dos disturbios, establecéndose en Turquía, Rodas, Siria e outros lugares. En 1900, o 11% da poboación era musulmá. Os restantes foron recolocados en 1924 nun Intercambio de poboación entre Grecia e Turquía.

Durante a Pascua de 1770, foi iniciada, unha gran revolta contra o goberno otomán, en Creta, por Daskalogiannis, un armador da Sfakia a quen se lle prometeu o apoio da frota Orlov, que nunca chegou. Daskalogiannis finalmente entregouse ás autoridades otomás que p pelaron vivo. Na actualidade, o aeroporto de Chania noméase na súa honra.

Creta foi deixada fóra do estado grego moderno polo Protocolo de Londres de 1830, e logo foi cedida a Exipto polo sultán otomán. O dominio exipcio durou pouco e foi devolto á soberanía do Imperio Otomán polo Convenio de Londres o 3 de xullo de 1840.