miniatura|upright|Kalbadevie Road, c. 1890. Bombai (en ; en , Mumbaī nome oficial na India desde 1995; a forma galega tradicional Bombai deriva da forma inglesa Bombay) é a cidade máis grande da India e capital do estado indio de Maharashtra e o centro financeiro de facto da India. Segundo as Nacións Unidas, a partir de 2018, Bombai é a a segunda cidade máis poboada da India despois de Delhi e a oitava cidade máis poboada do mundo cunha poboación de aproximadamente 20 millóns de habitantes. Segundo o censo de poboación do goberno indio de 2011, Mumbai era a cidade máis poboada da India cunha poboación propia dentro da cidade estimada de 12,5 millóns que viven baixo a Corporación Municipal de Brihanmumbai. Bombai é o centro da Rexión Metropolitana de Bombai, a sexta área metropolitana máis poboada do mundo cunha poboación de máis de 23 millóns de habitantes. Bombai está situada no litoral de Konkan, costa occidental da India, e conta cun profundo refuxio marítimo. En 2008, Bombai foi nomeada cidade mundial alfa.
As sete illas que conforman Bombai albergaban anteriormente comunidades do pobo koli que falaban a lingua marathi. Durante séculos, as sete illas de Bombai estiveron baixo o control de sucesivos gobernantes indíxenas antes de ser cedidas o Imperio portugués, e posteriormente á Compañía das Indias Orientais en 1661, a través da dote de Catarina de Braganza cando foi casada con Carlos II de Inglaterra. Durante mediados do século XVIII, Bombai foi remodelada polo proxecto Hornby Vellard, que emprendeu a recuperación marítima da zona entre as sete illas. Xunto coa construción de importantes estradas e ferrocarrís, o proxecto de recuperación, concluído en 1845, transformou Bombai nun importante porto marítimo no mar Arábigo. Bombai no século XIX caracterizouse polo desenvolvemento económico e educativo. Durante o inicio do século XX converteuse nunha base forte para o movemento independentista indio. Tras a independencia da India en 1947, a cidade foi incorporada ao Estado de Bombay. En 1960, tras o Movemento Samyukta Maharashtra, creouse un novo estado o de Maharashtra con Bombai como capital.
Bombai é a capital financeira, comercial, e do entretemento da India. Tamén é un dos dez principais centros de comercio do mundo en termos de fluxo financeiro global, xerando o 6,16% do PIB da India, representa o 25% da produción industrial e o 70% do comercio marítimo da India (Porto de Bombai e JNPT), e o 70 % das transaccións de capital da economía da India. A cidade alberga importantes institucións financeiras e a sedes de numerosas compañías indias e corporacións multinacionais. Tamén alberga algúns dos principais institutos científicos e nucleares da India. A cidade tamén alberga as industrias cinematográficas de Bollywood e Marathi. As oportunidades de negocio de Bombai atraen a migrantes de toda a India.
Etimoloxía O nome Mumbai (en marathi: , en gujarati: મુંબઈ, en hindi: मुंब) deriva de ब Mumbā ou Mahā-Ambā, - nome da deusa Mumbadevi (kuladevata), patroa da comunidade nativa koli,´venerada no templo de Mumba Devi —e ā'ī que significa "nai" en lingua marathi, que é a lingua materna do pobo koli e a lingua oficial do estado de Maharashtra. Os koli son orixinarios de Kathiawar e Gujarat Central, e segundo algunhas fontes trouxeron consigo á súa deusa Mumba desde Kathiawar (Gujarat), onde aínda a veneran. Non obstante, outras fontes non están de acordo en que o nome de Mumbai derivase da deusa Mumba. miniatura|esquerda|upright|O templo de Mumba Devi, do cal a cidade de Bombai pode derivar o seu nome Os nomes máis antigos que se coñecen da cidade son Kakamuchee e Galajunkja; que ás veces aínda séguense utilizando. En 1508, o escritor portugués Gaspar Correia usou o nome "Bombaim" nas súas Lendas da Índia (Lendas da India). É posible que este nome teña a súa orixe na expresión galego-portuguesa bom baim, que significa pequena baía boa, e Bombaim aínda se usa habitualmente en portugués. En 1516, o explorador portugués Duarte Barbosa usou o nome Tana-Maiambu: Tana parece referirse á cidade contigua de Thane e Maiambu a Mumbadevi.
Outras variacións rexistradas nos séculos XVI e XVII inclúen: Mombayn (1525), Bombay (1538), Bombain (1552), Bombaym (1552), Monbaym (1554), Mombaim (1563), Mombaym (1644), Bambaye (1666), Bombaiim (1666), Bombeye (1676) ), Boon Bay (1690), e Bon Bahia. Despois de que os ingleses tomasen posesión da cidade no século XVII, o nome portugués anglicizouse como Bombay. Ali Muhammad Khan, dewan imperial ou ministro de facenda da provincia de Gujarat, no Mirat-i Ahmedi (1762) referiuse á cidade como Manbai.
O viaxeiro francés Louis Rousselet, que a visitou en 1863 e 1868, afirma no seu libro L'Inde deas Rajahs, publicado por primeira vez en 1877: "Os etimólogos derivaron erroneamente este nome do portugués Bôa Bahia, ou (francés: "bonne bai", inglés: "boa baía"), sen saber que a deusa tutelar desta illa foi, desde a máis remota antigüidade, Bomba, ou Mumba Devi, e que aínda ... posúe un templo".
A cidade tamén se coñece como Mumbai ou Mambai en marathi, konkani, lingua gujarati, kannará e sindhi e Bambai en hindi O Goberno da India cambiou oficialmente o nome inglés a Mumbai en novembro de 1995. A decisión tomouse a pedimento do partido nacionalista marathi Shiv Sena, que acababa de gañar as eleccións no estado de Maharashtra, e foi un reflexo dos cambios de nome similares en todo o país e, en particular, en Maharashtra. Segundo a revista Slate, "argumentaron que 'Bombay' era unha versión inglesa corrupta de 'Mumbai' e un legado non desexado do dominio colonial británico". Slate tamén dixo: "O impulso para cambiar o nome de Bombay foi parte dun movemento máis amplo para fortalecer a identidade marathi na rexión de Maharashtra." Aínda que algúns dos seus residentes e algúns indios doutras rexións se refiren á cidade como Bombai, a mención da cidade por un nome distinto de Mumbai foi controvertida, o que provocou arrebatos emocionais, ás veces de natureza violentamente política. Xente de Bombai Un residente de Mumbai chámase Mumbaikar ( pronúnciase [mumbəikəɾ]) en marathi, no que o sufixo -kar significa un residente de. O termo estivo en uso durante bastante tempo, pero gañou popularidade despois do cambio de nome oficial a Mumbai. Tamén se usan termos máis antigos como Bombayite.
Historia Historia antiga miniatura|upright|esquerda|As covas de Kanheri conteñen esculturas e pinturas budistas que datan do século I ata o século X d.C.|alt=Unha estatua budista branca.. Bombai está construída sobre o que antes era un arquipélago de sete illas: Illa de Bombai, Parel, Mazagaon, Mahim, Colaba, Worli e Illa da vella (tamén coñecida como Pequena Colaba). Non se sabe exactamente cando estas illas foron habitadas por primeira vez. Os sedimentos do plistoceno atopados ao longo das áreas costeiras ao redor de Kandivali no norte de Bombai suxiren que as illas estiveron habitadas desde a Idade de Pedra do sur de Asia. A rexión de Bombai estivo habitada dende o primeiro milenio antes de Cristo polos kolis, pobo drávida de pescadores, e os aagris, recolectores de sal. Os primeiros veneraban a Mumbadevi, encarnación local da deusa nai hindú. Construíuse de contado un templo, o Babulnath, dedicado ao seu culto preto da praia de Chowpatty, na punta occidental da baía.
No século III a.C., as illas formaron parte do imperio maurya, durante a súa expansión polo sur, gobernado polo emperador budista Aśoka de Magadha. As covas de Kanheri en Borivali escaváronse en rocha basáltica no século I da nosa era, e foi un importante centro do budismo na India occidental durante a antigüidade. O xeógrafo grego Tolomeo, no ano 150 da nosa era, coñecía a cidade como Heptanesia (grego antigo: conxunto de sete illas, pois tal era o número que conformaban o apéndice final que se internaba no mar Arábigo; ademais de Trombai e a grande illa de Salsette ao norte.). As covas de Mahakali en Anderi foron escavadas entre o século I a.C. e o século VI da nosa era. miniatura|upright|As sete illas orixinais nas que se asenta Bombai. Entre o século II a. C. e o século IX d. C., as illas quedaron baixo o control de sucesivas dinastías indíxenas: Satavahanas, Sátrapas occidentais, Abhira, Vakataka, Kalachuris, Konkan Mauryas, Chalukyas e Rashtrakutas, antes de ser gobernadas polos Shilaharas desde o ano 810 ata o 1260. Nos primeiros séculos da nosa era había abondosos mosterios e covas hindús e budistas. Algúns dos edificios máis antigos da cidade construídos durante este período son as Covas de Jogeshwari (entre o 520 e o 525), Covas de Elefanta (entre o século VI e o VII), Templo de Walkeshwar (século X), e estanque de Banganga (século XII). miniatura|upright|A mesquita Haji Ali Dargah foi construída en 1431, cando Bombai estaba baixo o dominio do sultanato de Gujarat. A partir do século VIII foi refuxio de xudeus do Iemen e parsis mazdeístas que fuxían do avance musulmán, poboadores que caracterizarán o posterior cosmopolitismo do lugar.
O raxá Bhimdev da dinastía Silhara fundou o seu reino na rexión a finais do século XIII e estableceu a súa capital en Mahikawati (actual Mahim). Os pathare prabhu, uns dos primeiros poboadores coñecidos da cidade, foron traídos a Mahikawati desde Saurashtra en Gujarat ao redor de 1298 por Bhimdev. O sultanato de Delhi anexionouse as illas en 1347-48 e controlounas ata 1407. Durante este tempo, as illas foron administradas polos gobernadores musulmáns de Gujarat, nomeados polo sultanato de Delhi.
Posteriormente, as illas foron gobernadas polo sultanato independente de Gujarat, que foi establecido en 1407. Como resultado do apoio do sultanato, construíronse numerosas mesquitas, sendo un exemplo notable a mesquita Haji Ali Dargah en Worli. Erixida en 1431, esta magnífica estrutura rende homenaxe ao venerado santo musulmán Haji Ali. De 1429 a 1431, as illas foron fonte de conflitos entre o sultanato de Gujarat e o sultanato de Bahmani de Deccan En 1493, Bahadur Khan Gilani do sultanato de Bahmani intentou conquistar as illas pero foi derrotado.
Dominio portugués e británico miniatura|upright|O forte Madh, construído polos portugueses, foi un dos fortes máis importantes da Illa de Salsette. O Imperio Mogol, fundado en 1526, foi a potencia dominante no subcontinente indio a mediados do século XVI. O sultán Bahadur Shah de Gujarat, cada vez máis receloso do poder do emperador mogol, viuse obrigado a asinar o Tratado de Bassein cos portuguesés o 23 de decembro de 1534. Segundo o tratado, ofrecíanse aos portugueses as Sete Illas de Bombai, a próxima cidade estratéxica de Bassein e as súas dependencias. Os territorios foron entregados posteriormente, o 25 de outubro de 1535.
miniatura|upright|Fonte de Flora, construída en estilo neoclásico e gótico en 1864, representa á deusa romana Flora.