Unha muller (do latín mulĭer, -ēris) (), é un ser humano de xénero feminino. O termo muller adoita estar reservado para unha persoa adulta, sendo o termo rapaza o termo habitual para unha nena ou adolescente. Muller tamén remite a distincións de xénero de carácter cultural e social que se lle atribúen así como ás diferenzas sexuais e biolóxicas da femia na especie humana fronte ao macho. Unha muller adulta xeralmente ten aspectos físicos que a diferencian do varón da especie como voz máis aguda, cintura máis estreita, cadeira máis ancha e pelve máis ampla, menos pelame corporal, menos masa muscular e máis tecido adiposo, mamas máis grandes e é de menor estatura comparada co varón adulto. Estas características facilitan o parto e a lactación. As mulleres adoitan ter menos peluxe facial e corporal, teñen unha maior composición de graxa corporal e, en media, son máis baixas e menos musculosas que os homes.
As mulleres son do sexo feminino e herdan un par de cromosomas X, un de cada proxenitor e as mulleres fértiis son capaces de quedar embarazadas e dar a luz desde a puberdade até a menopausa. En termos máis xerais, a diferenciación sexual do feto feminino está rexido pola falta dun xene SRY presente ou funcional en calquera dos cromosomas sexuais respectivos. A anatomía feminina distínguese da masculina polo sistema reprodutor feminino, que inclúe os ovarios, as trompas de Falopio, o útero, a vaxina e a vulva.
Ao longo da historia da humanidade, os roles de xénero tradicionais dentro das sociedades patriarcais a miúdo definiron e limitarón as actividades e oportunidades das mulleres, o que deu lugar á desigualdade de xénero. Moitas doutrinas relixiosas e sistemas xurídicos estipulan certas regras para as mulleres. Coa flexibilización das restricións durante o século XX en moitas sociedades, as mulleres obtiveron un maior acceso ás carreiras profesionais e a posibilidade de cursar estudos superiores. A violencia contra as mulleres, xa sexa nas familias ou comunidades, ten unha longa historia e é cometida principalmente por homes. A algunhas mulleres néganselles os dereitos reprodutivos. Os movementos e ideoloxías do feminismo teñen o obxectivo común de lograr a igualdade de xénero.
Ás mulleres transxénero asignóuselles o sexo masculino ao nacer e teñen unha identidade de xénero feminina, mentres que as mulleres intersexuais teñen características sexuais que non encaixan nas nocións típicas da bioloxía feminina.
O Día Internacional da Muller Traballadora celébrase o día 8 de marzo.
Bioloxía upright|miniatura|Fotografía dunha muller humana adulta cun home humano adulto para comparar. A ambos os modelos quitóuselles o pelo da pube.
Os corpos masculino e feminino teñen algunhas diferenzas. Algunhas diferenzas, como os órganos sexuais externos, son visibles, mentres que outras, como a anatomía interna e as características xenéticas, non son visibles.
Características xenéticas upright|miniatura|Cariotipo espectral dunha muller humana.
Polo xeral, as células das mulleres conteñen dous cromosomas X, mentres que as células dos homes teñen un cromosoma X e un cromosoma Y. Durante o desenvolvemento fetal temperán, todos os embrións teñen xenitais fenotípicamente femininos até a semana 6 ou 7, cando as gónadas dun embrión masculino diferéncianse en testículos debido á acción do xene SRY no cromosoma E. A diferenciación sexual prodúcese nas mulleres dunha maneira que é independente das hormonas gonadais. Debido a que os humanos herdan ADN mitocondrial só do óvulo da nai, os investigadores xenealóxico poden rastrexar o liñaxe materna moito tempo atrás.
Características hormonais, menstruación e menopausia
A puberdade feminina desencadea cambios corporais que permiten a reprodución sexual a través da fecundación. En resposta aos sinais químicos da glándula pituitaria, os ovarios segregan hormonas que estimulan a maduración do corpo, incluído o aumento de estatura e peso, o crecemento do vello corporal, o desenvolvemento dos seos e a menarquia. miniatura|upright|Unha muller embarazada.
Reprodución, esforzo reprodutivo e demografía
A muller realizou e realiza o esforzo ou traballo reprodutivo que permite a supervivencia de individuos e sociedades.Véxase Silvia Federici, Calibán y la bruja, Mujeres, cuerpo y acumulación originaria, 2012, Traficantes de sueños, páx. 130 y ss.]</ref> Ao longo da historia e ata datas recentes, co obxecto de garantir a supervivencia social e nun contexto de altísima mortalidade (tanto na taxa bruta de mortalidade como na mortalidade infantil), foi necesario manter unha moi alta natalidade (tanto na taxa bruta de natalidade como na taxa de fecundidade) para garantir unha substitución suficiente das poboacións.La tercera revolución de la modernidad. La revolución reproductiva . Revista Española de Investigaciones Sociológicas (Reis) N.º 122, 2008, pp. 89-118, páx. 109-114
A mellora na alimentación, a xeneralización da hixiene, a sanidade e a difusión de medicamentos foron decisivos para o forte crecemento da poboación mundial que pasou dos case 1.000 millóns no ano 1800 a máis de 6.000 millóns no ano 2000 e os 7.000 millóns a finais do 2011.Contador de población mundial, en http://populationmatters
A necesidade dunha alta reprodución deixou de ser un dos tradicionais problemas das sociedades -e por suposto do mundo no seu conxunto- para chegar a converterse, para algúns autores de corte neomalthusiano, nun novo problema, a superpoboación.
A redución da taxa bruta de mortalidade é característica da denominada transición demográfica así como dunha forte redución das taxa de natalidade é característica da segunda transición demográfica xunto con cambios sociolóxicos que afectan basicamente ao papel tradicional da muller.La Segunda Transición Demográfica en Van de Kaa y Lestahege, síntesis de Borja Domingo Fernández, en Apuntes de demografía, de Julio Pérez Díaz, consultado o 27 de agosto de 2011Van de Kaa, D. J. (2002). The Idea of a Second Demographic Transition in Industrialized Countries. Paper presented at the Sixth Welfare Policy Seminar of the National Institute of Population and Social Security, Tokyo, Japan, 29 xaneiro 2002.
Os avances e difusión dos métodos anticonceptivos xunto coa redución da presión social sobre a muller para manter a poboación -ao alcanzarse unha alta supervivencia das poboacións- permiten que se produza o que algúns autores como John MacInnes e Julio Pérez Díaz denominan revolución reprodutiva. O esforzo reprodutivo redúcese, a supervivencia dos individuos -a baixa mortalidade- permite entón reducir substancialmente o número de fillos. Nas sociedades modernas dáse unha alta eficiencia reprodutiva que libera á muller de boa parte do traballo que desenvolvía tradicionalmente e permítea incorporarse ao mercado de traballoEl futuro tiene nombre de mujer, Alicia González, El País, 12/1/2014 modificándose substancialmente as relacións sociais antes establecidas e advertíndose cambios substanciais: declive do traballo reprodutivo (fundamentalmente na muller), derrubamento do patriarcado, privatización da sexualidade e redución do control social sobre a sexualidade; desaparición da punibilidade das relacións sexuais non reprodutivas; alto control sobre a procreación co uso de métodos anticonceptivos e apoio interxeracional moi amplo a fillos e netos, reforzamento dos lazos familiares profundos; aumento dos anos vividos ou madurez de masas; centralidade da familia e reforzamento dos lazos e importancia da mesma.[The reproductive revolution , John MacInnes y Julio Pérez Díaz, Sociological Review, 57, 2009 pags. 262-284.Digital.CSIC: The reproductive revolutionBryant Robey, Shea O. Rustein e Leo Morris, The fertility decline in developing countries, en Scientific American, 269 (6), decembro de 1993, páx. 60
Evolución histórica, cultura, antropoloxía e historia cultural
miniatura|esquerda|Unha muller de Bangladesh tecendo. O traballo téxtil foi historicamente considerado como unha ocupación feminina nalgunhas culturas. Prehistoria Aínda que existe gran diversidade, dependendo do tipo de sociedade -matriarcado, patriarcado, cazadores recolectores, agrícola, etc- e da filiación, pode dicirse que desde a prehistoria, as mulleres, como os varóns, asumiron un papel cultural particular normalmente diferenciado. En sociedades de caza e recolección, as mulleres case sempre eran as que recollían os produtos vexetais, mentres que os varóns fornecían a carne mediante a caza de animais. Por mor do seu coñecemento profundo da flora, a maior parte dos antropólogos cren que foron as mulleres quen conduciron as sociedades antigas cara ao Neolítico e convertéronse nas primeiras agricultoras. De feito, os datos de moitas sociedades recolectoras modernas mostraron que a maior parte das calorías inxeridas proveñen da recolección realizada polas mulleres. miniatura|En 1942, durante a segunda guerra mundial, unha traballadora labra pezas nun torno revólver para avións na fábrica de Consolidated Aircraft Corporation en Fort Worth, Texas, Estados Unidos. A incorporación da muller a traballos tradicionalmente masculinos durante a primeira e segunda guerra mundial ante a ausencia de varóns que estaban na fronte foi un paso decisivo para a incorporación plena da muller ao mercado de traballo.
Antigüidade e Idade Media no Mediterráneo e Europa Na antigüidade clásica, tanto gregos como romanos documentaron amplamente que moitos outros pobos mediterráneos e europeos de feito non eran patriarcados. En moitos pobos existía unha organización matrilineal, isto está documentado en varias sociedades protohistóricas de Europa. Existen abundantes elementos para pensar que orixinalmente entre os lidios, etruscos, ástures, minoicos e algúns pobos xermanos as mulleres tiñan un papel moito máis preponderante que na sociedade grega e romana. Igualmente na antiga Persia as mulleres tiñan un papel social máis preponderante que as mulleres romanas. A situación noutras partes do planeta está menos clara.
Na Idade Media, os autores masculinos, pertencentes a unha estirpe, relixiosos, tratadistas laicos e sobre todo, predicadores, falaron das condicións e condutas que lles esixen ás nenas, ás xoves e ás maiores. A conduta feminina foi pautada para cada momento e situación da vida. Case sempre a idade corresponde a un estado civil e a unha función de acordo con ela. Tal é así que a muller representábase na imaxe da noiva, a prometida, a casada, a viúva, é dicir, sempre ligada inexorablemente a un varón que debía responsabilizarse dela e da súa conduta. O papel máis importante atribuído á muller era o de esposa e nai.Aproximación a la vida cotidiana en la Edad Media. Guglielmi, Nilda. Buenos Aires, UCA, 2000. Idade moderna e contemporánea en Europa Na historia recente, os roles das mulleres cambiaron enormemente. As funcións sociais tradicionais das mulleres da clase media consistían nas tarefas domésticas, acentuando o coidado de nenos, e non adoitaban acceder a un posto de traballo remunerado. Para as mulleres máis pobres, sobre todo entre as clases obreiras, esta situación era ás veces un obxectivo, xa que a necesidade económica obrigounas durante moito tempo a buscar un emprego fóra de casa, aínda que as ocupacións en que se empregaban tradicionalmente as mulleres de clase obreira eran inferiores en prestixio e salario que aquelas que levaban a cabo os homes. Eventualmente, o liberar as mulleres da necesidade dun traballo remunerado converteuse nun sinal de riqueza e prestixio familiar, mentres que a presenza de mulleres traballadoras nunha casa denotaba a unha familia de clase inferior.La mujer en la historia, Mª Antonia Bel Bravo, 1998, Ediciones encuentro, Madrid, paxs. 60