miniatura|dereita|250px|Alasca. miniatura|dereita|250px|Vexetación atlántica. O Pindo (Carnota). miniatura|dereita|250px|deserto do Sáhara. miniatura|dereita|250px|Clima continental en inverno (Praga). O clima é o conxunto de condicións meteorolóxicas medias a longo prazo, calculadas xeralmente nun período de 30 anos. Máis rigorosamente, o clima é a variabilidade media das variables meteorolóxica nun tempo que abarca desde meses ata millóns de anos. Algunhas das variables meteorolóxicas que se miden habitualmente son a temperatura do aire, a humidade relativa do aire, a presión atmosférica, o vento e as precipitacións. Nun sentido máis amplo, o clima é o estado dos compoñentes do sistema climático, incluíndo a atmosfera, hidrosfera, criosfera, litosfera e biosfera así como as interaccións entre elas. O clima dun lugar vese afectado pola súa latitude, lonxitude, relevo terrestre, altitude, uso do solo e as masas de auga próximas e as súas correntes. En termos máis xerais, o "clima" dunha rexión é o estado xeral do seu sistema climático no momento actual.
Os climas pódense clasificar segundo os valores medios e os rangos típicos das distintas variables, que son xeralmente a temperatura e as precipitacións. O esquema de clasificación máis utilizado é a clasificación climática de Köppen. O sistema Thornthwaite, en uso desde 1948, incorpora a evapotranspiración xunto coa información de temperaturas e precipitacións, e utilízase para estudar a diversidade biolóxica e como a afecta o cambio climático. As principais clasificacións na clasificación climática de Thornthwaite son microtérmicas, mesotérmicas e megatérmicas. Por último, os sistemas de Bergeron e de Clasificación Sinóptica Espacial céntranse na orixe das masas de aire que definen o clima dunha rexión.
A climatoloxía é a ciencia que estuda os climas e os fenómenos atmosféricos dun país, a unha determinada latitude e altitude . A climatoloxía estuda os factores que producen o clima, os elementos que o forman, a súa distribución na superficie terrestre e a influencia que exerce sobre os seres vivos. A climatoloxía opera con datos de observacións meteorolóxicas durante longos períodos (30-35 anos), dos que extrae os valores medios e extremos, as oscilacións periódicas e a frecuencia ou repetición dos fenómenos atmosféricos. Con estes datos, crea mapas, gráficos e diagramas que reflicten as condicións climáticas dun lugar determinado.
A paleoclimatoloxía é o estudo do clima de períodos anteriores á invención de instrumentos dedicados á observación meteorolóxica. Os paleoclimatólogos buscan explicar as variacións climáticas de todas as partes da Terra durante un período xeolóxico determinado, comezando co momento da formación da Terra. Debido a que hai moi poucas observacións directas do clima antes do século XIX, os paleoclimas reconstrúense a partir de indicadores que inclúen evidencias xeolóxicas, como sedimentos atopados nos leitos dos lagos e núcleos de xeo, e evidencias biolóxicas, como aneis de árbores e corais. Os modelos climáticos son modelos matemáticos de climas pasados, presentes e futuros. O clima pode cambiar durante períodos curtos ou longos como resultado de varios factores.Para obter máis información sobre o episodio de quecemento recente, consulte Quecemento global antropoxénico. O quecemento recente discútese en termos de quecemento global, que dá lugar a redistribucións da biota. Por exemplo, como escribiu a climatóloga Lesley Ann Hughes: «un cambio de 3 °C na temperatura media anual corresponde a un desprazamento das isotermas de aproximadamente 300–400 km en latitude (na zona tépeda) ou 500 m en altitude. Por tanto, espérase que as especies se despracen cara arriba en altitude ou cara aos polos en latitude en resposta ao cambio das zonas climáticas». Definición A palabra "clima" deriva da palabra do grego antigo κλίμα (klima ), que significa "inclinación". Normalmente defínese como o conxunto de condicións meteorolóxicas medias a longo prazo. O período de observación estándar é de 30 anos, pero pódense utilizar outros dependendo do obxectivo que se persiga. O clima tamén inclúe estatísticas que non son valores medios, como a magnitude das variacións dun día a outro ou dun ano a outro.
O Terceiro Informe de Avaliación do Grupo Intergubernamental de Expertos sobre o Cambio Climático (IPCC) ofrece a seguinte definición:
Clima, nun sentido estrito é xeralmente definido como tempo meteorolóxico medio, ou máis precisamente, como a descrición estatística de cantidades relevantes e mudanzas do tempo meteorolóxico nun período de tempo, que vai de meses a millóns de anos. O período clásico é de 30 anos, definido pola Organización Mundial de Meteoroloxía (OMM). Esas cantidades son xeralmente variacións de superficie como temperatura, precipitación e vento. O clima nun sentido máis amplo é o estado, incluíndo as descricións estatísticas, do sistema meteorolóxico.<ref> Glossary Intergovernmental Panel on Climate Change </ref>
A Organización Meteorolóxica Mundial (OMM) describe as «normas climáticas» como «puntos de referencia utilizados polos climatólogos para comparar as tendencias climatolóxicas actuais coas do pasado ou co que se considera normal. Unha norma climática defínese como a media aritmética dun elemento climático (por exemplo, a temperatura) durante un período de 30 anos. Utilízase un período de 30 anos porque é o suficientemente longo como para filtrar calquera variación ou anomalía interanual, como por exemplo a oscilación El Niño-Oscilación do Sur, pero tamén o suficientemente curto como para poder mostrar tendencias climáticas máis longas».
A OMM ten a súa orixe na Organización Meteorolóxica Internacional, que creou unha comisión técnica de climatoloxía en 1929. Na súa reunión de 1934 en Wiesbaden (Alemaña), a comisión técnica designou o período de trinta anos comprendido entre 1901 e 1930 como o marco temporal de referencia para as normas climatolóxicas. En 1982, a OMM acordou actualizar as normas climáticas, que posteriormente se completaron sobre a base dos datos climáticos do 1 de xaneiro de 1961 ao 31 de decembro de 1990. As referencias climáticas de 1961 a 1990 serven como período de referencia. O seguinte conxunto de referencias climáticas que publicará a OMM son a do período comprendido entre 1991 e 2010. Ademais de recompilar as variables atmosféricas máis comúns (temperatura do aire, presión, precipitacións e vento), tamén se recompilan outras variables como a humidade, a visibilidade, a cantidade de nubes, a radiación solar, a temperatura do solo, a taxa de evaporación da bandexa, os días con tronos e os días con saraiba para medir o cambio nas condicións climáticas.
A diferenza entre clima e tempo resúmese de xeito útil coa frase popular "O clima é o que esperas, o tempo é o que tes".National Weather Service Office Tucson, Arizona. Main page. Consultado o 4 de abril do 2025. Ao longo do tempo, hai unha serie de variables case constantes que determinan o clima, como a latitude, a altitude, a proporción de terra e auga, e a proximidade aos océanos e as montañas. Todas estas variables cambian só en períodos de millóns de anos debido a procesos como a tectónica de placas. Outros factores determinantes do clima son máis dinámicos: a circulación termohalina do océano provoca un quecemento de 5 °C no océano Atlántico norte en comparación con outras concas oceánicas. Outras correntes oceánicas redistribúen a calor entre a terra e a auga a unha escala máis rexional. A densidade e o tipo de cobertura vexetal afectan á absorción da calor solar, a retención de auga e as precipitacións a nivel rexional. As alteracións na cantidade de gases de efecto invernadoiro atmosféricos (en particular, dióxido de carbono e metano) determinan a cantidade de enerxía solar retida polo planeta, o que conduce ao quecemento global ou ao arrefriado global. As variables que determinan o clima son numerosas e as interaccións complexas, pero existe un acordo xeral que comprenden as liñas xerais, polo menos no que respecta aos determinantes do cambio climático histórico.What Is Climate Change?
Clima e tempo, dous conceptos distintos Resulta frecuente a confusión entrambos conceptos pero hai que destacar que se refiren a aspectos distintos da dinámica atmosférica. A diferenza principal está na escala de tempo en que se traballa. Cando a escala de tempo dos cambios aos que un se refire é de días, semanas, meses ou uns poucos anos fálase de tempo atmosférico. A partir dunha escala de décadas é cando realmente empeza a falarse de variacións climáticas. Pero ata este período de tempo é demasiado breve para considerar o cambio. Normalmente ata pasado un século non se pode apreciar a tendencia subxacente.
Esta fronteira entre o tempo e o clima é un tanto borrosa. Unha cousa é segura, as variacións do tempo están suxeitas a patróns regulares de curto prazo, basicamente as variacións anuais ou estacionais e a patróns caóticos de diferentes frecuencias de variación que son os que fan que dun ano para outro así como dun día para outro o tempo sexa tan cambiante. O clima presenta tamén as dúas facetas. Tendencias regulares que se empezan a apreciar ás poucas décadas de realizar medicións e oscilacións de tipo caótico que subxacen no fondo. A máis grande escala pode permanecer oculto un patrón regular como os ciclos de Milanković. E se nos imos aínda a escalas maiores a variación pode tornarse caótica de novo xa que aumenta a dependencia das características xeofísicas da terra, tectónica, desgasificación natural... Os cales son procesos caóticos á súa vez.
Clima global e cambios Máis información: Balance radioactivo terrestre | Cambio climático
O clima global require o estudo doutro tipo de variables chamadas forzamentos exteriores. Para coñecer como evoluciona o clima ao longo dos eóns hai que ter en conta a influencia deses aspectos capaces de alteralo drasticamente. Segundo a importancia destes factores exteriores en cada momento o sistema climático será máis ou menos caótico. En calquera caso, a longo prazo a previsión faise imposible xa que moitos dos forzamentos exteriores, por exemplo a deriva continental, tamén se rexen por sistemas caóticos.
miniatura|esquerda|Actividade solar.
Os forzamentos exteriores poden implicar certa periodicidade variacións orbitais e solares e á súa vez presentar tendencias globais nun só sentido por enriba das flutuacións de máis alta frecuencia. Este é o caso da variación solar, que mentres presenta flutuacións regulares en curtos períodos de tempo a longo prazo, presenta, tamén, un aumento sistemático do brillo solar. así mesmo dita variación achega acontecementos caóticos, tormentas magnéticas ou períodos anormais de actividade solar. Frecuentemente a aparencia caótica dunha variación pode encubrir unha regularidade de moi baixa frecuencia para a cal non pasou suficiente tempo para que poida ser observada.
Estes forzamentos moitas veces son demasiado pequenos para causar os grandes cambios que se observan. Estes adoitan ser debidos precisamente ás retroalimentacións (feedbacks) positivas e negativas que se dan unha vez desencadeado o proceso.
Breve resumo das causas da variación climática Efectos propios da Terra Deriva continental Emisións naturais, Vulcanismo Correntes oceánicas Efectos antropoxénicos Emisións humanas: Deforestación: Inverno nuclear Efectos de orixe astronómico Variacións orbitais da Terra ou do Sol con: Precesión, Variación da Excentricidade Variación da Inclinación do eixe de rotación Variacións na luminosidade solar e no vento solar.
Parámetros climáticos Para o estudo do clima local hai que analizar os elementos do tempo: a temperatura, a humidade, a presión, os ventos e as precipitacións.
Hai unha serie de factores que poden influír sobre estes elementos: a latitude xeográfica, a altitude do lugar ou a continentalidade, que é a distancia ao océano ou ao mar.
Latitude xeográfica