A palabra taoísmo (ou daoísmo) é xeralmente empregada para traducir dous termos chineses distintos, , que se refire ás "ensinanzas ou á relixión do dao", e que se refire á "escola do dao", unha liña de pensamento da filosofía chinesa.
Así, o termo daoísmo ten máis dun sentido no occidente, pode referirse a:
Unha escola de pensamento filosófico chinés que se basea nos textos do Daodejing atribuídos a Lao Tsé e nos escritos de Chuang Tse. Un movemento relixioso chinés con orixe en Zhang Daoling no final da Dinastía Han que se estrutura en seitas como a Zhengyi ("Ortodoxa") e Quanzhen ("realidade completa"). As manifestacións da tradición relixiosa chinesa, de carácter popular, que integran elementos da relixión Taoísta, do Confucianismo e do Budismo.
Cunha ampla gama de significados na filosofía chinesa, as traducións de Tao inclúen «camiño», «ruta», «senda» ou «técnica», entendidos xeralmente no sentido taoísta como un enigmático proceso de transformación que subxace en última instancia á realidade..
O pensamento taoísta influíu no desenvolvemento de diversas prácticas dentro da tradición taoísta, a ideación das matemáticas e máis aló, incluíndo formas de meditación, astroloxía, qigong, feng shui e alquimia interna. Un obxectivo común da práctica taoísta é o autocultivo, unha apreciación máis profunda do Tao e unha existencia máis armoniosa. A ética taoísta varía, pero en xeral fai fincapé en virtudes como a «acción sen esforzo», a «naturalidade», a «simplicidade» e os «tres tesouros» da compaixón, a fruxalidade e a humildade.
O núcleo do pensamento taoísta cristalizouse durante os primeiros anos do período dos Reinos Combatentes (), durante o cal se compuxeron en gran parte o epigramático e o anecdótico , amplamente considerados como os textos fundamentais da filosofía taoísta. Ambos forman o núcleo dun corpus de escritos taoístas acumulados ao longo dos séculos seguintes, que foi recompilado polos monxes no canon a partir do século V d. C. O taoísmo primitivo inspirouse en diversas influencias, entre elas as relixións estatais das dinastías Shang e Zhou, o naturalismo, o mohismo, o confucianismo, diversas teorías legalistas, así como o e os Anais de Primavera e Outono.
O taoísmo e o confucianismo desenvolveron diferenzas significativas. O taoísmo salienta a naturalidade e a espontaneidade na experiencia humana, mentres que o confucianismo considera que as institucións sociais —a familia, a educación, a comunidade e o Estado— son esenciais para o florecemento humano e o desenvolvemento moral. No entanto, non se consideran mutuamente incompatibles ou excluíntes, xa que comparten moitos puntos de vista sobre "a humanidade, a sociedade, o gobernante, o ceo e o universo". A relación entre o taoísmo e o budismo tras a introdución deste último na China caracterízase por unha influencia mutua, con longos discursos compartidos entre taoístas e budistas; a distintiva tradición Mahayana do Zen que xurdiu durante a dinastía Tang (618-907) incorpora moitas ideas do taoísmo.
Moitas denominacións taoístas recoñecen deidades, a miúdo compartidas con outras tradicións, que son veneradas como figuras sobrehumanas que exemplifican as virtudes taoístas. Pódense dividir a grandes liñas en dúas categorías: "deuses" e (ou "inmortais"). Eran os seres inmortais con vastos poderes sobrenaturais, que tamén describían a unha persoa moral e con principios. Dado que o pensamento taoísta é sincrético e está profundamente arraigado na cultura chinesa desde hai milenios, a miúdo non está claro que denominacións deben considerarse "taoístas".
O título ("mestre taoísta") resérvase tradicionalmente para o clero ordenado dentro das organizacións taoístas, que distinguen as súas tradicións formais das da relixión tradicional chinesa. Aínda que polo xeral carece de motivación para establecer xerarquías fortes, a filosofía taoísta serviu a miúdo como base teórica para a política, a guerra e as organizacións taoístas. As sociedades secretas taoístas precipitaron a Rebelión dos Turbantes Amarelos a finais da dinastía Han, tentando crear o que se caracterizou como unha teocracia taoísta.
Hoxe en día, o taoísmo é unha das cinco doutrinas relixiosas recoñecidas oficialmente polo Goberno chinés, e tamén ten status oficial en Hong Kong e Macau. É considerada anha das relixións principais de Taiwán, e tamén ten importantes poboacións de seguidores en toda a esfera cultural chinesa e o sueste asiático. En Occidente, o taoísmo adoptou diversas formas, tanto as que se cinguen á práctica histórica como as que son prácticas altamente sintetizadas e caracterízanse de diversas maneiras como novos movementos relixiosos.
Terminoloxía upright|miniatura|Os lugares de nacemento de destacados filósofos chineses das cen escolas de pensamento da dinastía Chou. Os filósofos do taoísmo están marcados con triángulos de cor verde escuro. Ortografía "Tao" e "Dao" son diferentes grafías romanizadas da mesma palabra chinesa: 道. "Tao" é a grafía romanizada do sistema Wade-Giles, que predominou nos países de fala inglesa até finais do século XX e que segue utilizándose para certos termos con grafías moi consolidadas. "Dao" é a grafía romanizada do sistema hanyu pinyin, adoptado oficialmente en China na década de 1950, que substituíu en gran medida á romanización Wade-Giles. Clasificación A palabra "taoísmo" utilízase para traducir dous termos distintos en chinés, que describen: Unha familia de movementos relixiosos organizados que comparten conceptos e terminoloxía da filosofía taoísta, o que se pode traducir especificamente como "os ensinos do Tao". (道教; dàojiào), a miúdo interpretado como a "relixión propiamente dita" do taoísmo, ou os aspectos "místicos" ou "litúrxicos" do taoísmo. A escola Mestres Celestiais é un exemplo temperán moi coñecido deste sentido.
As doutrinas filosóficas baseadas en gran medida nos propios textos taoístas básicos, un termo que se pode traducir como "a escola filosófica do Tao" ou "taoloxía" (道家; dàojiā; 'escola do Tao', ou ás veces 道學; dàoxué; 'estudo do Tao'). Isto consideraríase posteriormente unha das cen escolas de pensamento do período dos Reinos Combatentes. O primeiro uso rexistrado da palabra "Tao" para referirse a devandita escola filosófica atópase nas obras dos historiadores da era Han: como o Zuo Zhuan de Zuo Qiuming e no Shiji. Este uso concreto é anterior á aparición dos Mestres Celestiais e as relixións posteriores asociadas. É pouco probable que Zhuang Zhou, autor do Zhuangzi, estivese familiarizado co texto do Tao Che Ching, e é posible que o propio Zhuang Zhou falecese antes de que o termo entrase en uso.
miniatura|upright|O bagua, un símbolo comunmente utilizado para representar o Tao e a súa procura A distinción entre o taoísmo como "filosofía" e o taoísmo como "relixión" é antiga e está profundamente arraigada. O taoísmo como filosofía positiva ten como obxectivo a unificación holística da realidade individual con todo o que é non só real, senón tamén valioso, abarcando tanto o mundo natural como a sociedade. Con todo, as primeiras referencias ao "Tao" en si mesmas carecen en gran medida de carácter litúrxico ou explicitamente sobrenatural, e utilízanse en contextos de metafísica abstracta ou das condicións ordinarias necesarias para o florecemento humano. Esta distinción segue entendéndose en contextos cotiáns entre os chineses, e reflíctese nos primeiros estudosos modernos da historia e a filosofía chinesas, como Feng Youlan e Wing-tsit Chan. O uso do termo «daojia» remóntase á dinastía Han occidental , en referencia aos supostos autores do canon taoísta emerxente, como Lao Dan e Zhuang Zhou.
Nin o Tao Che Ching nin o Zhuangzi en si mesmos, nin as primeiras fontes secundarias escritas sobre eles, propoñen ningunha ontoloxía sobrenatural concreta. No entanto, está claro que o taoísmo relixioso xurdiu dunha síntese da relixión popular cos preceptos filosóficos taoístas. O naturalismo anterior foi empregado por pensadores anteriores á dinastía Han e durante a mesma, e seguiu utilizándose até ben entrada a dinastía Song, mesmo entre aqueles que rexeitaban explicitamente os cultos, tanto privados como sancionados polo Estado, que a miúdo eran etiquetaxes ou se identificaban a si mesmos como taoístas. Con todo, esta distinción foi cuestionada ou rexeitada por algúns estudosos da relixión, a miúdo de orixe occidental ou xaponés, que adoitan utilizar modelos e técnicas interpretativas distintas.; Este punto de vista caracteriza as características relixiosas e filosóficas da tradición taoísta como inseparables. Sinólogos como Isabelle Robinet e Livia Kohn (en) afirman que "o taoísmo nunca foi unha relixión unificada, senón que sempre consistiu nunha combinación de ensinos baseados nunha variedade de revelacións orixinais". A distinción expón dificultades hermenéuticas á hora de clasificar as diferentes escolas, seitas e movementos. Russell Kirkland escribe que "a maioría dos estudosos que investigaron seriamente o taoísmo, tanto en Asia como en Occidente", abandonaron esta "dicotomía simplista". Louis Komjathy escribe que se trata dunha idea errónea insostible porque "a asociación de "daojia" con "pensamento" ("sixiang") e de "daojiao" con "relixión" ("zongjiao") é unha construción chinesa moderna que ten as súas raíces en gran medida nas interpretacións dos antigos literatos chineses, os colonialistas europeos e os misioneiros protestantes. Os neoconfucianistas contemporáneos, por exemplo, a miúdo identifícanse a si mesmos como taoístas sen participar en ningún ritual.
Pola contra, Komjathy caracteriza o taoísmo como "unha tradición relixiosa unificada caracterizada pola súa complexidade e diversidade", argumentando que, historicamente, ningún destes termos entendíase segundo un modelo bifurcado de 'filosofía' fronte a 'relixión'. Daojia era unha categoría taxonómica para os textos taoístas, que finalmente aplicouse aos movementos e sacerdotes taoístas a principios da Idade Media. Por outra banda, "daojiao" utilizábase orixinalmente para distinguir especificamente a tradición taoísta do budismo. Por tanto, "daojiao" incluía "daojia". Komjathy sinala que os primeiros textos taoístas tamén «revelan unha comunidade relixiosa composta por liñaxes de mestres e discípulos» e, por tanto, que "o taoísmo foi unha tradición relixiosa desde os seus inicios." O filósofo Chung-ying Cheng (en) tamén considera o taoísmo como unha relixión arraigada na historia e a tradición chinesas, á vez que asume moitas "formas diferentes de filosofía e sabedoría práctica". Chung-ying Cheng tamén sinalou que a visión taoísta do 'ceo' baséase principalmente en "a observación e a meditación, [aínda que] os ensinos [do Tao] tamén poden incluír o camiño do ceo independentemente da natureza humana". O taoísmo non se entende xeralmente como unha variante da relixión popular chinesa per se: aínda que os dous termos xerais teñen un considerable solapamiento cultural, os temas centrais de ambos tamén diverxen considerablemente entre si. Adherentes Tradicionalmente, o idioma chinés non ten termos que definan aos laicos que se adhiren ás doutrinas ou prácticas do taoísmo, quen, en cambio, pertencen ao ámbito da relixión popular. Na sinoloxía occidental, o termo taoísta utilízase tradicionalmente para traducir daoshi (道士; 'mestre do Tao'), definindo así estritamente aos sacerdotes do taoísmo, clérigos ordenados dunha institución taoísta que "representan a cultura taoísta de maneira profesional", son expertos en liturxia taoísta e, por tanto, poden empregar este coñecemento e habilidade ritual en beneficio dunha comunidade.