O árabe (العربية al-'arabiyyah, ou menos formalmente 'arabi), tamén chamado arábigo ou arábico, é a lingua máis falada dentro da rama semítica das linguas afroasiáticas, e está intimamente relacionada co hebreo e o arameo. Fálase ó longo do mundo árabe e é moi coñecida e estudada dentro do mundo islámico. O árabe leva sendo unha lingua literaria dende, polo menos, o sexto século, e é a lingua litúrxica do islam.
O termo "árabe" pode referirse tanto ó árabe literario, que non é falado como lingua materna por ningún árabe, como ó árabe moderno estándar, ou ás diferentes variedades do árabe, xeralmente chamadas "árabe coloquial". Os árabes consideran o árabe literario a lingua estándar, e adoitan ver o resto como simples dialectos.
O árabe literario refírese tanto á lingua utilizada polos medios de comunicación do Magreb e os do Oriente Medio, como á lingua, máis arcaica, do Corán. O árabe coloquial, pola súa banda, refírese ós diferentes dialectos falados polos habitantes das zonas arriba referidas de forma habitual. En moitas ocasións, son diferentes entre os distintos lugares de tal forma que o falante dun concreto dialecto do árabe pode non comprender outro dialecto. Xeralmente, estes dialectos non son linguas literarias, pero nalgúns hai algunhas pequenas mostras de literatura.
A situación sociolingüística actual do árabe é un claro exemplo de diglosia (o uso normal de dúas diferentes variedades da mesma lingua, dependendo da situación na que a persoa se atope). Todo árabe culto adoita falar tanto o seu dialecto local como o árabe estándar, que aprendeu na escola. Este último adoita ser utilizado en situacións de comunicación con falantes doutros dialectos arábigos (por exemplo, un marroquí a falar cun sirio).
Xa que o árabe escrito de hoxe en día é substancialmente diferente do árabe dos tempos do Corán, é normal (nos países occidentais) referirse a esta última coma árabe clásico e á lingua actual dos medios de comunicación como árabe moderno estándar. Os árabes, pola contra, utilizan o termo Fuṣḥa para referirse a ámbalas dúas, poñendo énfase no seu grande parecido.
Ás veces, é difícil traducir conceptos islámicos, e outros relacionados coa cultura árabe, sen utilizar a terminoloxía árabe. o Corán está expresado en árabe e, tradicionalmente, os musulmáns sosteñen que é imposible traducilo a ningunha lingua dunha forma que todo o seu significado se manteña. De feito, ata hai pouco tempo, moitas escolas de pensamento afirmaron que non se debería traducir de ningunha forma.
O galego posúe gran cantidade de palabras derivadas do árabe: azucre, laranxa, limón, álxebra, alcol, cénit etc.
Historia Árabe antigo miniatura|upright|Rexistro safaitico Arabia posuía unha gran variedade de linguas semíticas na antigüidade. No suroeste falábanse varias linguas semíticas tanto dentro como fóra da familia do árabe do sur antigo (ASA) (por exemplo, o tamúdico do sur). Tamén se cre que os antepasados das linguas modernas do sur de Arabia (linguas centrais non semíticas) tamén o falaban, nesa época, no sur de Arabia. Ao norte, nos oasis do norte do Hejaz, o dadanítico e o taymanítico gozaban de certo prestixio como linguas inscritivas. En Najd e partes do oeste de Arabia, atópase testemuñada unha lingua coñecida polos estudosos como Thamudic C. No leste de Arabia, as inscricións nunha escritura derivada do ASA testemuñan unha lingua coñecida como hasaítico. Por último, na fronteira noroeste de Arabia, están testemuñadas varias linguas coñecidas polos estudosos como Thamudic B, Thamudic D, safaitico e hismaico. As dúas últimas comparten isoglosas importantes con formas posteriores do árabe, o que leva aos estudosos a teorizar que o safaitico e o hismaico son de feito as primeiras formas do árabe e que deberían considerarse como árabe antigo.
Os lingüistas en xeral cren que o "árabe antigo" (unha colección de dialectos relacionados que constitúen o precursor do árabe) xurdiu por primeira vez ao redor do século I d.C. Anteriormente, pensábase que o primeiro testemuño do árabe antigo era unha única inscrición do século I d. C. en escritura sabea atopada no sitio arqueolóxico de Qaryat al-Faw, no sur da actual Arabia Saudita. Non obstante, esta inscrición non participa en varias das principais innovacións do grupo da lingua árabe, como a conversión semítica da mimación e a singular nunacion. A mellor maneira de revalorizalo é como unha lingua central separada continuamente dos dialectos semíticos.
Tamén se pensaba que o árabe antigo coexistiu epigraficamente -e logo desprazouno gradualmente- xunto ou árabe antigo do norte (ANA), que se consideraba que fora a lingua rexional durante moitos séculos. A ANA, a pesar do seu nome, era considerada unha lingua moi distinta, do "árabe", e mutuamente inintelixibles. Os estudosos nomearon as súas variantes dialectais segundo as cidades onde se descubriron as inscricións (dadanítico, taimanítico, hismaico, safaítico).Semitic languages: an international handbook / editado por Stefan Weninger; en colaboración con Geoffrey Khan, Michael P. Streck, Janet C. E.Watson; Walter de Gruyter GmbH & Co. KG, Berlin/Boston, 2011. Xurdido no século I, leva o nome do pobo árabe; o termo "árabe" usouse inicialmente para describir aos que vivían na Península Arábiga, tal como o percibían os xeógrafos da antiga Grecia. Con todo, a maioría dos argumentos a favor dunha única lingua ou familia lingüística ANA baseábanse na forma do artigo definido, un prefixo h-. Argumentouse que o h- é un arcaísmo e non unha innovación compartida, e polo tanto inadecuada para a clasificación das linguas, facendo insostible a hipótese dunha familia lingüística ANA. O safaitico e o hismaico, antes considerados ANA, deberán considerarse árabe antigo debido ao feito de que participan das innovacións comúns a todas as formas do árabe. miniatura|upright|A inscrición de Namara, unha mostra da escritura nabatea, considerado un precursor directo da escritura árabe.
O testemuño máis antigo de texto árabe continuo nun antepasado da escritura árabe moderna son tres liñas de poesía dun home chamado Garm(')allāhe atopadas en Avdat, Israel, e datado arredor do 125 d.C. Séguelle a inscrición de Namara, un epitafio do rei dos lacmidas, Imru' ao-Qays bar 'Amro, que data do ano 328 da era cristiá, atopado en Namaraa, Siria. Entre os séculos IV e VI, o escritura nabatea evoluciona cara á escritura árabe recoñecible desde principios da era islámica. Existen inscricións nunha escritura árabe de 17 letras, sen puntos, que datan do século VI da nosa era e que se atoparon en catro lugares de Siria (Zabad, Jabal 'Usays, Harran, Umm al-Jimaal). O papiro máis antigo que se conserva en árabe data do ano 643 d.C. e utiliza puntos para producir o alfabeto árabe moderno de 28 letras. A lingua dese papiro e do Corán son referidas polos lingüistas como "árabe coránico", a diferenza da súa codificación pouco despois en "árabe clásico". Hejazi antigo e árabe clásico miniatura|upright|Corán escrito no antigo dialecto árabe hijazi (escritura hijazi, século VII d.C) A finais da época preislámica xurdiu na rexión do Hejaz unha variedade transdialectal e transcomunal do árabe, que continuou un camiño paralelo o árabe literario despois de que este fora estandarizado institucionalmente nos séculos II e III da Héxira, mantendo vivos antigos trazos eliminados da tradición "culta" (árabe clásico) con máis forza nos textos xudeocristiáns,. Esta variedade e as súas iteracións clasicistas e "laicas" foron denominadas no pasado como árabe medio, pero crese que continúan un rexistro hegazi antigo. Está claro que a ortografía do Corán non foi desenvolvida para a forma estandarizada do árabe clásico; máis ben, amosa o intento por parte dos escritores de rexistrar unha forma arcaica do higazi antigo. miniatura|upright|O Corán serviu e segue a servir como referencia fundamental para o árabe. (Corán azul do séculos IX-X en escritura cúfica magrebí)
A finais do século VI d.C., desenvolveuse unha "koiné poética" intertribal relativamente uniforme, distinta da lingua vernácula falada, baseada nos dialectos beduínos de Najd, probablemente en relación coa corte de al-Ḥīra. Durante o primeiro século islámico, a maioría dos poetas e escritores árabes falaban o árabe como lingua materna. Os seus textos, aínda que se conservan principalmente en manuscritos moi posteriores, conteñen rastros de elementos, non estandarizados na morfoloxía e a sintaxe do árabe clásico. Estandarización miniatura|upright|Evolución temperá na escritura árabe (século IX–XI), coa basmala dos manuscritos cúficos do como exemplo.:
(1) Principios do século IX, escritura sen puntos nin signos diacríticos; (2) e (3) séculos IX-X baixo a dinastía abasí, estableceuse o sistema Abu al-Aswad puntos vermellos con cada disposición ou posición que indican unha vogal curta diferente; máis tarde, utilizouse un segundo sistema de puntos negros para diferenciar letras como e ;
(4) Século XI, no sistema de al-Farāhidi (sistema usado hoxe en día) os puntos foron cambiados en formas semellantes ás letras para transcribir as vogais longas correspondentes. A Abu al-Aswad al-Du'ali (–689) atribúeselle a estandarización da gramática árabe, ou an-naḥw ( "o camiño"), e foi pioneiro nun sistema de diacríticos para diferenciar consoantes ( nuqat l-i'jām "sinalización dos non árabes") e indicou a vocalización ( at-tashkil "formación"). Al-Khalil ibn Ahmad al-Farahidi (718 – 786) elaborou o primeiro dicionario árabe, Kitāb al-'Ayn ( "O libro da carta ع"), e atribúeselle o establecemento das regras da prosodia árabe. Al-Jahiz (776-868) propuxo a Al-Akhfash al-Akbar unha revisión da gramática do árabe, pero non se levaría a cabo ata despois de dous séculos. A estandarización do árabe chegou a completarse ao redor de finais do século VIII. A primeira descrición exhaustiva do ʿarabiyya "árabe" fixoa Sibawayh al-Kitāb, que se baseou en primeiro lugar nun corpus de textos poéticos, ademais do uso do Corán e de informantes beduínos aos que consideraba falantes fiables do ʿarabiyya.
Difusión O árabe espallouse coa difusión do islam. Tras as primeiras conquistas musulmás, o árabe gañou vocabulario do persa medio e do turco. A principios do período abbásida, moitos termos do grego clásico entraron en árabe a través das traducións realizadas na Casa da Sabedoría de Bagdad.
No século VIII, o coñecemento do árabe clásico converteuse nun requisito previo esencial para ascender ás clases superiores en todo o mundo islámico, tanto para musulmáns como para non musulmáns. Por exemplo, o filósofo xudeu andalusí, Maimónides, foi autor de obras en xudeo-árabe—árabe escrito en alfabeto hebreo -incluído o seu famoso Guía dos perplexos (, Dalālat al-ḥāʾirīn).
Desenvolvemento Ibn Jinni de Mosul, pioneiro na fonoloxía, escribiu prolíficamente no século X sobre a morfoloxía e a fonoloxía árabe en obras como Kitāb Al-Munṣif, Kitāb Al-Muḥtasab, e Kitāb Al-Khaṣāʾiṣ [ar].
Ibn Mada' de Córdoba (1116–1196) realizou a revisión da gramática árabe proposta, 200 anos antes, por primeira vez por Al-Jahiz.
O lexicógrafo magrebí Ibn Manzur recompilou, en 1290, Lisān al-ʿArab (, "Lingua dos árabes"), un dicionario de referencia do árabe. Neo-árabe