Trípoli, Libia

Trípoli (en árabe: طرابلس Ṭarābulus) é a capital de Libia. É a maior cidade, o principal porto marítimo e o maior centro comercial e manufacturador do país. Tamén é a sede do Goberno Nacional e da Universidade Al-Fateh.

Coñecida historicamente como Trípoli de Occidente, está situada no noroeste de Libia, na beira do deserto, nun punto de terra rochosa que se proxecta cara ao Mar Mediterráneo e forma unha baía. Trípoli fundouse no século VII a.C. polos fenicios, que lle deron o nome líbico-bérbere Oyat (púnico 𐤅𐤉𐤏𐤕, wyʿt), antes de pasar ás mans dos gobernantes gregos de Cirenaica como Oea (Lingua grega antiga Οἴα, Oía). Hai moitos sitios de importancia arqueolóxica en Trípoli. Trípoli tamén pode referirse ao Distrito de Trípoli.

Nome

No mundo árabe, Trípoli tamén se coñece como "Trípoli de Occidente" (en ), para distinguila de Trípoli, Líbano, coñecida en árabe como (en ), que significa "Trípoli do Levante". É chamada cariñosamente "A Serea do Mediterráneo" (en ), describindo as súas augas turquesas e os seus edificios encalados.

O nome deriva do grego antigo Trípolis (), de , tres cidades referíndose a Oea, Sabratha e Leptis Magna. A cidade de Oea foi a única das tres que sobreviviu á antigüidade, e pasou a coñecerse como Trípoli, dentro dunha rexión máis ampla coñecida como Tripolitania. A veciña Sabratha era ás veces chamada polos mariñeiros "Vella Trípoli".

Historia

Oea e Tripolitania

A cidade fundouse no século VII a.C. polos fenicios, que lle deron o nome líbico-bérber de Oyat (púnico: 𐤅𐤉𐤏𐤕, wyʿt), o que suxire que a cidade puido ser construída sobre unha cidade nativa bérber xa existente. Os fenicios probablemente foron atraídos ao lugar polo seu porto natural, flanqueado na costa occidental pola pequena e facilmente defendible península, na que estableceron a súa colonia. A cidade pasou entón a mans dos gobernantes gregos de Cirenaica como Oea (Grego: Ὀία, Oía). Cirene era unha colonia na costa norteafricana, un pouco ao leste de Tambroli e a medio camiño de Exipto. Os cartaxineses arrebatárona máis tarde aos gregos.

Na segunda metade do século II a.C., pertencía aos romanos, que a incluíron na súa provincia de África e déronlle o nome de "Regio Syrtica". Ao redor de principios do século III d.C., pasou a coñecerse como Regio Tripolitana, que significa "rexión das tres cidades", concretamente Oea (é dicir, a moderna Trípoli), Sabratha e Leptis Magna. Probablemente foi elevada ao rango de provincia independente por Septimio Severo, que era natural de Leptis Magna.

thumb|left|Arco de Marco Aurelio

A pesar dos séculos de asentamento romano, os únicos restos romanos visibles, ademais de columnas e capiteis dispersos (xeralmente integrados en edificios posteriores), é o Arco de Marco Aurelio do século II d.C. O feito de que Trípoli estivese habitada continuamente, a diferenza de por exemplo Sabratha e Leptis Magna, significou que os habitantes extraeron materiais de edificios máis antigos (destruíndoos no proceso) ou construíron enriba deles, soterrandoos baixo as rúas, onde permanecen en gran parte sen escavar.

Hai probas que suxiren que a rexión de Tripolitania sufriu certo declive económico durante os séculos V e VI, en parte debido á inestabilidade política que se estendeu por todo o mundo mediterráneo tras o colapso do Imperio Romano de Occidente, así como á presión dos vándalos invasores. Ibn Abd al-Hakam rexistra que durante o asedio de Trípoli por parte dun xeneral do Califato Rashidun chamado Amr ibn al-As, sete dos seus soldados do clan de Madhlij, subrama de Kinana, atoparon sen querer unha sección no lado oeste da praia de Trípoli que non estaba amurallada durante a súa rutina de caza. Eses sete soldados conseguiron infiltrarse por este camiño sen ser detectados polos gardas da cidade e logo provocaron un disturbio dentro da cidade mentres berraban Takbir, facendo que os confusos soldados bizantinos da guarnición pensasen que as forzas musulmás xa estaban dentro da cidade e fuxisen cara ao seu barco que saía de Trípoli, permitindo así a Amr someter a cidade facilmente.

Segundo al-Baladhuri, Trípoli foi, a diferenza do norte de África occidental, tomada polos musulmáns moi cedo despois da Alexandría, no ano 22 da Hijra, é dicir, entre o 30 de novembro de 642 e o 18 de novembro de 643 d.C. Tras a conquista, Trípoli foi gobernada por dinastías con base no Cairo, Exipto (primeiro os fatimís, os Banu Khazrun e, máis tarde, os mamelucos) e Kairuan en Ifriqiya (as dinastías árabes fihrís, muhallabids e aghlábid). Durante algún tempo formou parte do califato almohade bérbere, do reino hafsí e dos Banu Thabit.

Séculos XVI a XIX thumb|left|Mapa histórico de Trípoli por Piri Reis

En 1510, a cidade foi conquistada por Pedro Navarro, conde de Oliveto para España. En 1530, foi asignada xunto con Malta aos Cabaleiros de San Xoán, que foran expulsados ​​polos turcos otománs da súa fortaleza na illa de Rodas.Britannica, Tripoli, britannica.com, USA, consultado o 7 de xullo de 2019 Ao atoparse en territorio hostil, os cabaleiros reforzaron as murallas da cidade e construíron defensas. Aínda que construídas sobre edificios máis antigos (posiblemente incluíndo un baño público romano), moitas das primeiras estruturas defensivas do castelo de Trípoli (ou "Assaraya al-Hamra", é dicir, o "Castelo Vermello") atribúense aos cabaleiros de San Xoán.

Despois de combater previamente a piratería desde a súa base en Rodas, os cabaleiros recibiron o control da cidade para evitar que fose reconquistada polos piratas berberiscos. Os trastornos que os piratas causaron ás rutas marítimas cristiás no Mediterráneo foran un dos principais incentivos para a conquista española da cidade.

thumb|Trípoli, 1675, mapa de John Seller

Os cabaleiros ocuparon a cidade ata o Asedio de Trípoli en 1551 e a súa rendición aos otománs, liderados polo comandante turco musulmán Turgut Reis. Turgut Reis serviu como paxá de Trípoli. Durante o seu reinado, adornou e construíu a cidade, converténdoa nunha das cidades máis impresionantes da costa norteafricana. Turgut foi enterrado en Trípoli despois da súa morte en 1565. O seu corpo foi levado desde Malta, onde caera durante o asedio otomán da illa, a unha tumba na Mesquita de Sidi Darghut que edificara preto do seu palacio en Trípoli. O palacio desapareceu desde entón (supostamente estaba situado entre a chamada "prisión otomá" e o Arco de Marco Aurelio), pero a mesquita, xunto coa súa tumba, aínda se mantén en pé, preto da porta Bab Al-Bahr.

Tras a captura polos turcos otománs, Trípoli volveu converterse nunha base de operacións para os piratas berberiscos. Un dos varios intentos occidentais de desaloxalos de novo foi un ataque da Royal Navy baixo o mando de John Narborough en 1675, do cal sobreviviu un vívido relato dunha testemuña ocular.The Diary of Henry Teonge Chaplain on Board HM's Ships Assistance, Bristol and Royal Oak 1675–1679. The Broadway Travellers. Edited by Sir E. Denison Ross and Eileen Power. London: Routledge, 2005. . thumb|Buques holandeses fronte a Trípoli por Reinier Nooms, ca.1650

O dominio otomán efectivo durante este período (1551–1711) foi a miúdo obstaculizado polo corpo local de xanízaros. Destinados a funcionar como executores da administración local, o capitán dos xanizarios e os seus compinches eran a miúdo os gobernantes "de facto".

En 1711, Ahmed Karamanli, un oficial xanízaro de orixe turca, matou o gobernador otomán, o "Paxá", e estableceuse como gobernante da rexión de Tripolitania. En 1714, afirmara unha especie de semiindependencia do sultán otomán, anunciando a dinastía Karamanli. Esperábase que os paxas de Trípoli pagasen un imposto tributario regular ao sultán, pero en todos os demais aspectos eran gobernantes dun reino independente. Esta orde de cousas continuou baixo o goberno dos seus descendentes, acompañada da piratería e a extorsión descaradas ata 1835, cando o Imperio Otomán aproveitou unha loita interna e restableceu a súa autoridade.

A provincia otomá (vilayet) de Trípoli (incluíndo o sanjak dependente de Cirenaica) estendíase ao longo da costa sur do Mediterráneo entre Tunisia ao oeste e Exipto ao leste. Ademais da propia cidade, a área incluía Cirenaica (a meseta de Barca), a cadea de oasis na depresión de Aujila, Fezzan e os oasis de Ghadames e Ghat, separados por terreos areosos e pedregosos. Unha fonte chinesa do século XVI mencionaba Trípoli e describía os seus produtos agrícolas e téxtiles.

Guerras Berbericas (1801 - 1815)

thumb|upright|O USS Philadelphia, fragata pesada da Armada dos Estados Unidos, ardendo na Segunda Batalla do Porto de Trípoli durante a Primeira Guerra Berberica en 1804

A principios do século XIX, a rexencia de Trípoli, debido ás súas prácticas piratas, estivo dúas veces involucrada na guerra cos Estados Unidos. En maio de 1801, o paxá esixiu un aumento do tributo (83.000 dólares) que o goberno dos Estados Unidos levaba pagando desde 1796 para a protección do seu comercio contra a piratería en virtude do Tratado con Trípoli de 1796. A demanda foi rexeitada polo terceiro presidente Thomas Jefferson, eenviou unha forza naval desde os Estados Unidos para bloquear Trípoli.

A Primeira Guerra Berberisca (1801–1805) prolongouse durante catro anos. En 1803, os soldados tripolitanos capturaron a fragata pesada da Armada dos Estados Unidos Philadelphia e levaron ao seu comandante, o capitán William Bainbridge, e a toda a tripulación como prisioneiros. Isto foi despois de que o Philadelphia encallase cando o capitán intentou navegar demasiado preto do porto de Trípoli. Despois de varias horas encallado e de lanchas de artillería tripolitanas disparando contra o Philadelphia, aínda que ningúnha alcanzou ao Philadelphia, o capitán Bainbridge tomou a decisión de renderse. O Philadelphia volveuse máis tarde contra os estadounidenses e ancorarono no porto de Trípoli como unha batería de artillería mentres os seus oficiais e a tripulación estaban prisioneiros en Trípoli. Ao ano seguinte, o tenente da Armada dos Estados Unidos Stephen Decatur liderou un audaz ataque nocturno exitoso para recuperar e queimar o buque de guerra en lugar de velo permanecer en mans inimigas. Os homes de Decatur prenderon lume ao "Philadelphia" e escaparon.

Un incidente notable na guerra foi a expedición emprendida polo cónsul diplomático William Eaton co obxectivo de substituír o paxa por un irmán maior que vivía no exilio, que prometera acceder a todos os desexos dos Estados Unidos. Eaton, á fronte dunha forza mixta de soldados, mariñeiros e marines estadounidenses, xunto con mercenarios gregos, árabes e turcos que sumaban aproximadamente 500 efectivos, marchou a través do deserto exipcio/libio desde Alexandría, Exipto e coa axuda de tres buques de guerra estadounidenses, tivo éxito na capturando Derna. Pouco despois, o 3 de xuño de 1805, asinouse a paz. O paxá puxo fin ás súas esixencias e recibiu 60.000 dólares como rescate polos prisioneiros do "Filadelfia" ao abeiro do Tratado con Trípoli de 1805.

En 1815, como consecuencia de novos ultraxes e debido á humillación da derrota anterior, os capitáns Bainbridge e Stephen Decatur, á fronte dun escuadrón estadounidense, visitaron de novo Trípoli e obrigaron ao paxá a cumprir as esixencias dos Estados Unidos. Véxase Segunda Guerra Berberisca.

Época otomá tardía (1835–1912) thumb|Torre do reloxo otomá na medina vella de Trípoli

En 1835, os otománs aproveitaron unha guerra civil local para reafirmar a súa autoridade directa. Despois desa data, Trípoli estivo baixo o control directo da Sublime Porta. As rebelións de 1842 e 1844 non tiveron éxito. Despois da ocupación francesa de Tunisia (1881), os otománs aumentaron considerablemente a súa gornición en Trípoli.

Época italiana (1912–1947) thumb|Escudo de armas usado de 1919 a 1947