La lingua creeSecondo alcuni studiosi si tratterebbe di una macrolingua, per cui i membri sono da designarsi come lingue, mentre per altri di un'unica lingua e quindi sarebbe meglio parlare di dialetti è una lingua algonchina parlata in Canada.

Distribuzione geografica Secondo i dati del censimento canadese del 2011 le persone di madrelingua cree sono 83.475, stanziate principalmente tra Saskatchewan, Manitoba, Alberta e Québec. Poiché i parlanti di tutte le lingue algonchine sarebbero 144.015, risulta che la lingua cree è la più parlata di questa Famiglia linguistica.

Dialetti e lingue derivate Lo standard ISO 639-3 classifica il cree come macrolingua composta dai seguenti membri:

Lingua cree delle foreste (Woods Cree) (codice ISO 639-3 cwd) Lingua cree delle paludi (Swampy Cree) (csw) Lingua cree delle pianure (Plains Cree) (crk) Lingua cree moose (Moose Cree) (crm) Lingua cree orientale: Lingua cree nordorientale (East Cree, southern inland) (crl) Lingua cree sudorientale (East Cree, northern inland)(crj)

Secondo Ethnologue.com sono da considerarsi appartenenti alla macrofamiglia Cree-Montagnais anche le lingue

Lingua Atikamekw [atj] Lingua Montagnais [moe] Lingua Naskapi [nsk]

Sistemi di scrittura Esistono due sistemi di scrittura per la lingua cree, a prescindere da quale dialetto si intenda rappresentare. Il primo è il Sillabario Aborigeno Canadese, il secondo è l'Alfabeto latino; nel vocabolario che segue sono stati utilizzati entrambi.

Vocabolario

La tavola seguente confronta parole nei principali dialetti della lingua. Si noti che ogni sostantivo è espresso nella forma singolare.

+ Sostantivi in vari dialetti Cree Plains Cree Woods Cree Swampy Cree East Cree, southern inland "ascia" ᒌᑲᐦᐃᑲᐣ cīkahikan ᒉᑲᐦᐃᑲᐣ cīkahikan ᒌᑲᐦᐃᑲᐣ cīkahikan ᐅᓯᑖᔅᒄ usitaaskw "orso" ᒪᐢᑿ maskwa ᒪᐢᑿ maskwa ᒪᐢᑾ (western ᒪᐢᑿ) maskwa ᒋᔐᔮᒄ chisheyaakw, ᑳᑰᔥ kaakuush "libro" ᒪᓯᓇᐦᐃᑲᐣ masinahikan ᒪᓯᓇᐦᐃᑲᐣ masinahikan ᒪᓯᓇᐦᐃᑲᐣ masinahikan ᒪᓯᓇᐦᐄᑲᓂᔥ masinahiikanish "carro" ᓭᐦᑫᐤ sēhkēw ᐅᑖᐹᓈᐢᐠ otāpānāsk ᐅᑖᐹᓂᔥ utaapaanish "orologio" ᐲᓯᒧᐦᑳᐣ pīsimohkān ᐯᓯᒧᐦᑳᐣ pīsimohkān ᐲᓯᒧᐦᑳᓐ piisimuhkaan "cane" ᐊᑎᒼ atim ᐊᑎᒼ atim ᐊᑎᒼ atim ᐊᑎᒻ atim "fuoco" ᐃᐢᑯᑌᐤ iskotēw ᐃᐢᑯᑌᐤ iskotīw ᐃᐡᑯᑌᐤ iškotew ᐃᔥᑯᑌᐤ ishkuteu "pesce" ᑭᓄᓭᐤ kinosēw ᑭᓄᓭᐤ kinosīw ᓇᒣᔅ names "pistola" ᐹᐢᑭᓯᑲᐣ pāskisikan ᐹᐢᑭᓯᑲᐣ pāskisikan ᐹᐢᑭᓯᑲᐣ pāskisikan ᐹᔅᒋᓯᑲᓐ paaschisikan "cavallo" ᒥᐢᑕᑎᒼ mistatim ᒥᐢᑕᑎᒼ mistatim, ᒥᓴᑎᒼ misatim (western ᒥᓴᑎᒼ misatim) ᑳᐸᓚᔅᑴᐤ kaapalaskweu "ospedale" ᐋᐦᑯᓰᐏᑲᒥᐠ āhkosīwikamik ᐋᐦᑯᓭᐏᑲᒥᐠ āhkosīwikamik ᐋᐦᑯᓰᐎᑲᒥᐠ āhkosīwikamik ᐋᐦᑯᓰᐅᑲᒥᒄ aahkusiiukamikw "coltello" ᒨᐦᑯᒫᐣ mōhkomān ᒧᐦᑯᒫᐣ mohkomān ᒨᐦᑯᒫᐣ mōhkomān ᒨᐦᑯᒫᓐ muuhkomaan "uomo (maschio adulto)" ᓈᐯᐤ nāpēw ᓈᐯᐤ nāpīw ᓈᐯᐤ nāpew ᓈᐯᐤ naapeu "denaro" ᓲᓂᔮᐤ sōniyāw ᔔᓂᔮᐤ šōniyāw ᔔᓕᔮᐤ shuuliyaau "alce" ᒨᔁ mōswa ᒨᔁ mōswa ᒨᐢ mōs (western ᒨᔁ mōswa) ᒨᔅ muus "mio padre" ᓅᐦᑖᐏᕀ (ᓅᐦᑖᐃ᛬) nōhtāwiy, ᓂᐹᐹ nipāpā ᓂᐹᐹ nipāpā, ᓄᐦᑖᐏᕀ nōhtāwiy ᓅᐦᑖᐎᕀ (western ᓅᐦᑖᐏᕀ) nōhtāwiy ᓅᐦᑖᐐ nuuhtaawii "mia madre" ᓂᑳᐏᕀ (ᓂᑳᐃ᛬) nikāwiy, ᓂᐹᐹ nimāmā ᓂᒫᒫ nimāmā, ᓂᑳᐏᕀ nikāwiy (western ᓂᑳᐏᕀ nikāwiy) ᓂᑳᐐ nikaawii "mio fratello maggiore" ᓂᐢᑌᐢ nistēs ᓂᐢᑌᐢ nistīs ᓂᐢᑌᐢ nistes (western nistēs) ᓂᔅᑌᔅ nistes "mia sorella maggiore" ᓂᒥᐢ nimis ᓂᒥᐢ nimis ᓂᒥᐢ nimis (also western) ᓂᒥᔅ nimis "mio/a fratello/sorella minore" ᓂᓰᒥᐢ nisīmis ᓂᓭᒥᐢ nisīmis (western ᓂᓰᒥᐢ nisīmis) ᓂᔒᒻ nishiim "scarpa" ᒪᐢᑭᓯᐣ maskisin ᒪᐢᑭᓯᐣ maskisin ᒪᐢᑭᓯᐣ maskisin ᒪᔅᒋᓯᓐ maschisin "zucchero" ᓲᑳᐤ sōkāw, ᓰᐏᓂᑲᐣ sīwinikan ᓲᑳᐤ sōkāw ᔔᑳᐤ shuukaau "città" ᐆᑌᓈᐤ ōtēnāw ᐃᐦᑖᐎᐣ ihtāwin ᐃᐦᑖᐎᓐ ihtaawin, ᐅᑌᓈᐤ utenaau "albero" ᒥᐢᑎᐠ mistik ᒥᐢᑎᐠ mistik ᒥᐢᑎᐠ mistik ᒥᔥᑎᒄ mishtikw "donna" ᐃᐢᑵᐤ iskwēw ᐃᐢᑵᐤ iskwīw ᐃᐢᑶᐤ iskwew ᐃᔅᑶᐤ iskweu

Nella seguente tavola, ogni verbo è espresso nella terza persona singolare.

+ Verbi in vari dialetti Cree Plains Cree Woods Cree Swampy Cree East Cree, southern inland "lui/lei arriva" ᑕᑯᓯᐣ takosin ᑕᑯᔑᐣ takošin ᑕᑯᔑᓐ takushin "lui/lei può vedere abbastanza di lui/loro" ᑌᐹᐸᐦᑕᒼ tēpāpahtam ᑌᐹᐸᐦᑕᒼ tepāpahtam ᑌᐹᐸᐦᑕᒻ tepaapahtam "lui/lei tossisce" ᐅᐢᑐᐢᑐᑕᒼ ostostotam ᐅᐢᑐᐢᑐᑕᒼ ostostotam ᐅᔥᑐᑕᒻ ushtutam "lui/lei muore, cessa di vivere" ᓂᐱᐤ nipiw, ᐴᓂᐱᒫᑎᓯᐤ pōnipimātisiw ᓂᐱᐤ nipiw ᐴᓂᐱᒫᑎᓰᐤ puunipimaatisiiu "lui/lei si imbarca" ᐴᓯᐤ pōsiw ᐴᓯᐤ pōsiw ᐴᓲ puusuu "lui/lei li dà a lui/lei/loro " ᒥᔦᐤ miyēw ᒣᖧᐤ mīthīw ᒦᓀᐤ mīnew ᒦᔦᐤ miiyeu "lui/lei sta dormendo" ᓂᐹᐤ nipāw ᓂᐹᐤ nipāw ᓂᐹᐤ nipaau "lui/lei uccide lui/lei/loro" ᓂᐸᐦᐁᐤ nipahēw ᓂᐸᐦᐁᐤ nipahew ᓂᐸᐦᐁᐤ nipaheu "lui/lei conosce lui/lei/loro" ᑭᐢᑫᔨᒣᐤ kiskēyimēw ᑭᐢᑫᓂᒣᐤ kiskenimew ᒋᔅᒉᔨᒣᐤ chischeyimeu "lui/lei ride" ᐹᐦᐱᐤ pāhpiw ᐹᐦᐱᐤ pāhpiw ᐹᐦᐱᐤ pāhpiw ᐹᐦᐴ paahpuu "lui/lei vive" ᐱᒫᑎᓯᐤ pimātisiw ᐱᒫᑎᓯᐤ pimātisiw ᐱᒫᑎᓰᐤ pimaatisiiu "lui/lei gioca" ᒣᑕᐍᐤ mētawēw ᒣᑕᐍᐤ mītawīw ᒣᑕᐌᐤ metaweu "lui/lei vede lui/lei/loro" ᐚᐸᒣᐤ wāpamēw ᐚᐸᒣᐤ wāpamīw ᐙᐸᒣᐤ wāpamew ᐙᐸᒣᐤ waapameu "lui/lei vede lui/loro" ᐚᐸᐦᑕᒼ wāpahtam ᐚᐸᐦᑕᒼ wāpahtam ᐙᐸᐦᑕᒼ wāpahtam ᐙᐸᐦᑕᒼ waapahtam "lui/lei spara a lui/lei/loro" ᐹᐢᑭᓷᐤ pāskiswēw ᐹᐢᑭᓷᐤ pāskiswīw ᐹᔅᒋᓷᐤ paaschisweu "lui/lei spara a lui/loro" ᐹᐢᑭᓴᒼ pāskisam ᐹᐢᑭᓴᒼ pāskisam ᐹᔅᒋᓴᒻ paaschisam "lui/lei spara" ᐹᐢᑭᓯᑫᐤ pāskisikew ᐹᐢᑭᓯᑫᐤ pāskisikew ᐹᔅᒋᓯᒉᐤ paaschisicheu "lui/lei cammina" ᐱᒧᐦᑌᐤ pimohtēw ᐱᒧᐦᑌᐤ pimohtīw ᐱᒧᐦᑌᐤ pimohtew ᐱᒧᐦᑌᐤ pimuhteu "lui/lei lavora" ᐊᑐᐢᑫᐤ atoskēw ᐊᑐᐢᑫᐤ atoskīw ᐊᑐᐢᑫᐤ atoskew ᐊᑐᔅᒉᐤ atuscheu "È grande" ᒥᓵᐤ misāw ᒥᔖᐤ mišāw ᒥᔖᐤ mishaau "È grazioso" ᒥᔼᓯᐣ miywāsin ᒥᓍᔑᐣ minwāšin ᒥᔻᔔ miywaashuu "Sta piovendo" ᑭᒧᐘᐣ kimowan ᑭᒧᐘᐣ kimowan ᑭᒧᐗᐣ kimowan ᒋᒧᐎᓐ chimuwin "Sta nevicando" ᒥᐢᐳᐣ mispon ᒥᐢᐳᐣ mispon ᒥᐢᐳᐣ mispon ᒥᔅᐳᓐ mispun "È ventoso" ᔫᑎᐣ yōtin ᖫᑎᐣ thōtin ᓅᑎᐣ nōtin ᔫᑎᓐ yuutin "È buono" ᒥᔪᐢᐸᑿᐣ miyospakwan ᒥᓄᐢᐸᑾᐣ minospakwan ᒥᔪᔅᐳᑯᓐ miyuspukun

+ Particelle in vari dialetti Cree. Plains Cree Woods Cree Swampy Cree East Cree, southern inland "al mattino" ᑫᑭᓭᑊ kēkisēp, ᑮᑭᓭᑊ kīkisēp (eastern ᑫᑭᔐᑊ kekišep) ᒉᒋᔐᑉ chechishep "fuori" ᐘᔭᐑᑎᒥᕽ wayawītimihk ᐘᖬᐍᑎᒥᕽ wathawītimihk (eastern ᐗᓇᐐᑎᒥᕽ wanawītimihk) ᐐᐐᑎᒥᐦᒡ wiiwiitimihch "uno" ᐯᔭᐠ pēyak ᐯᔭᐠ pīyak ᐯᔭᐠ pēyak (eastern peyak) ᐯᔭᒄ peyakw "due" ᓃᓱ nīso ᓀᓱ nīso ᓃᓱ nīso (eastern ᓃᔓ nīšo) ᓃᔓ niishu "tre" ᓂᐢᑐ nisto ᓂᐢᑐ nisto ᓂᐢᑐ nisto ᓂᔥᑐ nishtu "quattro" ᓀᐓ nēwo ᓀᔪ nīyo ᓀᐓ nēwo ᓀᐅ neu "cinque" ᓂᔮᓇᐣ niyānan ᓂᔮᓇᐣ niyānan ᓂᔮᓇᐣ niyānan ᓂᔮᔨᓐ niyaayin "sei" ᓂᑯᑤᓯᐠ nikotwāsik ᓂᑯᑤᓯᐠ nikotwāsik ᓂᑯᑤᓯᐠ nikotwāsik ᓂᑯᑣᔥᒡ nikutwaashch "sette" ᑌᐸᑯᐦᑊ tēpakohp ᑌᐸᑯᐦᑊ tīpakohp ᑌᐸᑯᐦᑊ tēpakohp ᓃᔣᔥᒡ niishwaashch "otto" ᐊᔨᓈᓀᐤ ayinānēw ᐊᔨᓈᓀᐤ ayinānīw ᐊᔨᓈᓀᐤ ayinānēw ᓂᔮᓈᓀᐤ niyaanaaneu "nove" ᑫᑲ ᒥᑖᑕᐦᐟ kēka-mitātaht ᑫᑲ ᒥᑖᑕᐦᐟ kīka-mitātaht ᑫᑲ ᒥᑖᑕᐦᐟ kēka-mitātaht ᐯᔭᑯᔥᑌᐤ peyakushteu "dieci" ᒥᑖᑕᐦᐟ mitātaht ᒥᑖᑕᐦᐟ mitātaht ᒥᑖᑕᐦᐟ mitātaht ᒥᑖᐦᑦ mitaaht

Le fonti sono: Plains Cree, the Online Cree Dictionary website; Woods Cree, the Gift of Language and Culture website, the Saskatchewan Indian Languages website, western Swampy Cree, the Saskatchewan Indian Languages website; eastern Swampy Cree, Ontario Ministry of Education (2002), East Cree, the Eastern James Bay Cree Language website.

Quando una casella è vuota significa che non si è trovato un termine corrispondente, questo non significa che il termine non esista in quel dialetto.

Classificazione La lingua cree appartiene alla ramo algonchino delle lingue algiche.

Note

Altri progetti

Collegamenti esterni