La voce elenca le specie italiane del genere Cirsium .

Specie italiane di Cirsium Il seguente elenco è tratto dalla ”Flora d'Italia” di Sandro Pignatti (1982 e 2018).., dalla ”Flora Alpina” di Aeschimann et al. (2004)., dal ”An annotated checklist of the Italian Vascular Flora” di Conti et al. (2005). e dalla ”Checklist della flora vascolare d'Italia”, aggiornato con alcune recenti checklist

Cirsium acaule (L.) Scop. - Cardo nano (c. acaulon (L.) Scop.) Cirsium alpis-lunae Brilli-Catt. & Gubellini - Cardo dell'Alpe della Luna Cirsium alsophilum (Pollini) Soldano - Cardo montano Cirsium arvense (L.) Scop. - Cardo campestre Cirsium bertolonii Spreng. - Cardo di Bertoloni Cirsium canum (L.) All. - Cardo biancheggiante Cirsium carniolicum Scop. - Cardo della Carniola Cirsium creticum (Lam.) d'Urv. s.l. - Cardo cretese Cirsium dissectum (L.) Hill (forse non presente in Italia) Cirsium echinatum (Desf.) DC. - Cardo a cuscinetto Cirsium eriophorum (L.) Scop. s.l. - Cardo scardaccio Cirsium erisithales (Jacq.) Scop. - Cardo zampa d'orso Cirsium ferox (L.) DC. - Cardo crudele Cirsium heterophyllum (L.) Hill - Cardo tagliente Cirsium italicum DC. - Cardo italico Cirsium lacaitae Petr. - Cirsio di Lacaita Cirsium lobelii Ten. - Cardo di l'Obel Cirsium monspessulanum (L.) Hill - Cardo di Montpellier Cirsium morisianum Rchb. f. - Cardo di Moris Cirsium oleraceum (L.) Scop. - Cardo giallastro Cirsium palustre (L.) Scop. - Cardo di palude Cirsium pannonicum (L. f.) Link - Cardo serretta Cirsium rivulare (Jacq.) All. - Cirsio dei ruscelli (non è stata più riportata nella seconda edizione della "Flora d'Italia") Cirsium scabrum (Poir.) Bonnet & Barratte - Cardo scabro Cirsium spathulatum (Moretti) Gaudin Cirsium spinosissimum (L.) Scop. - Cardo spinosissimo Cirsium tenoreanum Petr. - Cardo di Tenore Cirsium tuberosum (L.) All. - Cardo tuberoso Cirsium vallis-demonis Lojac. - Cardo del Valdemone Cirsium vulgare (Savi) Ten. - Cardo asinino

(* Cirsium misilmerense Ces., Pass. & Gibelli - Cardo di Misilmeri sinonimo di Cirsium vulgare)

Ibridi italiani Elenco di alcuni ibridi della flora spontanea italiana interspecifici.

A Cirsium x affine Tausch (1833) – Ibrido fra: Cirsium heterophyllum e Cirsium oleraceum Cirsium x alpestre Nageli (1840) – Ibrido fra: Cirsium acaule e Cirsium heterophyllum Cirsium x ambiguum All. (1789) - Ibrido fra: Cirsium heterophyllum e Cirsium rivulare Cirsium x arenesii Millat (1937) – Ibrido fra: Cirsium arvense e Cirsium monspessulanum Cirsium x arisitense Coste & Soulié (1898) – Ibrido tra: Cirsium monspessulanum e Cirsium tuberosum Cirsium x aschersonii Celak. (1873) – Ibrido fra: Cirsium canum e Cirsium tuberosum

B Cirsium x bifrons Arvet-Touvet (1873) – Ibrido fra: Cirsium heterophyllum e Cirsium alsophilum Cirsium x biggeriense Rouy (1905) – Ibrido fra: Cirsium monspessulanum e Cirsium rivulare Cirsium x bipontinum (F.W. Schultz) F.W. Schultz (1842) – Ibrido fra: Cirsium oleraceum e Cirsium vulgare Cirsium x bifrons Arvet-Touvet (1873) – Ibrido fra: Cirsium heterophyllum e Cirsium alsophilum Cirsium x boulayii E.G. Camus (1892) – Ibrido fra: Cirsium acaule e Cirsium arvense Cirsium x braunblanquetii Lawalrèe (1975) – Ibrido fra: Cirsium alsophilum e Cirsium oleraceum Cirsium x breunium Gollet & Huter (1896) – Ibrido fra: Cirsium heterophyllum e Cirsium vulgare Cirsium x breviscapum Eichenfeldt (1893) – Ibrido fra: Cirsium acaule e Cirsium alsophilum Cirsium x brunneri A. Braun ex Nyman (1879) – Ibrido fra: Cirsium rivulare e Cirsium tuberosum

C Cirsium x candolleanum Nageli (1840) – Ibrido fra: Cirsium erisithales e Cirsium oleraceum Cirsium x catalaunicum Sennen (1914) – Ibrido fra: Cirsium acaule e Cirsium monspessulanum Cirsium x celakovskianum Knaf (1812) – Ibrido tra: Cirsium arvense e Cirsium palustre Cirsium x csepeliense Borbàs (1878) – Ibrido fra: Cirsium arvense e Cirsium vulgare

D Cirsium x discolor Goller & Huter (1906) – Ibrido fra: Cirsium arvense e Cirsium heterophyllum Cirsium x dominii M. Schulze (1903) – Ibrido tra: Cirsium eriophorum e Cirsium palustre

E Cirsium x erisithaliforme Preissmann (1894) – Ibrido fra: Cirsium arvense e Cirsium erisithales Cirsium x erucagineum DC. in Lam. & DC. (1805) – Ibrido fra: Cirsium oleraceum e Cirsium rivulare

F Cirsium x fabium Porta ex Huter in A. Kerner (1889) – Ibrido fra: Cirsium erisithales e Cirsium alsophilum Cirsium x fissibracteatum Peterm. (1849) – Ibrido fra: Cirsium acaule e Cirsium spinosissimum Cirsium x flavescens Koch (1843) – Ibrido fra: Cirsium erisithales e Cirsium spinosissimum Cirsium x fleischeri Podp. (1904) – Ibrido fra: Cirsium canum e Cirsium eriophorum Cirsium x fissibracteatum Peterm. (1849) – Ibrido fra: Cirsium acaule e Cirsium spinosissimum

G Cirsium x grandiflorum Kittel (1844) – Ibrido fra: Cirsium eriophorum e Cirsium vulgare

H Cirsium x heerianum Nageli (1840) – Ibrido fra: Cirsium acaule e Cirsium rivulare Cirsium x heuseri Uechtr. - Ibrido fra: Cirsium canum e Cirsium vulgare Cirsium x hybridum Koch ex DC. in Lam. & DC. (1815) – Ibrido tra: Cirsium oleraceum e Cirsium palustre

I Cirsium x inerme Reichenb. (1832) – Ibrido fra: Cirsium oleraceum e Cirsium tuberosum

J Cirsium x jouffroyi Neyra & E.G. Camus (1893) – Ibrido tra: Cirsium monspessulanum e Cirsium palustre

K Cirsium x kirschlegeri Schultz-Bip. (1843) – Ibrido tra: Cirsium acaule e Cirsium palustre

M Cirsium x martinii M. Lambert (1911) – Ibrido fra: Cirsium acaule e Cirsium eriophorum Cirsium x meratii P. Fourn. (1928) – Ibrido fra: Cirsium eriophorum e Cirsium oleraceum Cirsium x moravicum Petrak (1960) – Ibrido fra: Cirsium arvense e Cirsium rivulare Cirsium x murrianum Khek (1925) – Ibrido fra: Cirsium canum e Cirsium heterophyllum

N Cirsium x narbonense Rouy (1900) – Ibrido fra: Cirsium echinatum e Cirsium vulgare Cirsium x norrisii Bicknell (1896) – Ibrido fra: Cirsium erisithales e Cirsium tuberosum

O Cirsium x ochroleucum All. (1785) – Ibrido tra: Cirsium erisithales e Cirsium palustre Cirsium oleraceum x pannonicum – Ibrido tra: Cirsium oleraceum e Cirsium pannonicum

P Cirsium x praealpinum G. Beck (1884) – Ibrido fra: Cirsium erisithales e Cirsium rivulare Cirsium x prantlii Grembli in Hegi (1928) – Ibrido fra: Cirsium arvense e Cirsium tuberosum Cirsium x purpureum All. (1785) – Ibrido fra: Cirsium heterophyllum e Cirsium spinosissimum

R Cirsium x reichenbachianum Lohr (1852) – Ibrido fra: Cirsium arvense e Cirsium oleraceum Cirsium x reyi Rouy (1904) – Ibrido fra: Cirsium ferox e Cirsium vulgare Cirsium x rigens (Aiton) Wallr. (1822) – Ibrido fra: Cirsium acaule e Cirsium oleraceum

S Cirsium x sabaudum Loehr (1852) – Ibrido fra: Cirsium acaule e Cirsium vulgare Cirsium x schultzianum Loehr (1852) – Ibrido fra: Cirsium rivulare e Cirsium spinosissimum Cirsium x semidecurrens H.E. F. Richter in Klett & H.E.F. Richter (1830) – Ibrido tra: Cirsium palustre e Cirsium tuberosum Cirsium x sennenii Rouy (1905) – Ibrido fra: Cirsium arvense e Cirsium eriophorum Cirsium x siegertii Schultz-Bip. (1861) – Ibrido fra: Cirsium canum e Cirsium rivulare Cirsium x silesiacum C.H. Schultz (1844) – Ibrido tra: Cirsium canum e Cirsium palustre Cirsium x soroksarense Wagner (1922) – Ibrido fra: Cirsium arvense e Cirsium canum Cirsium x spinifolium G. Beck (1881) – Ibrido tra: Cirsium palustre e Cirsium spinosissimum Cirsium x subalpinum Gaudin (1829) – Ibrido tra: Cirsium palustre e Cirsium rivulare Cirsium x subspinuligerum Peterm. (1849) – Ibrido fra: Cirsium palustre e Cirsium vulgare

T Cirsium x tappeineri (Reichenb. fil.) Treuinfels (1875) – Ibrido fra: Cirsium erisithales e Cirsium heterophyllum Cirsium x tataricum (L.) All. (1785) – Ibrido fra: Cirsium canum e Cirsium oleraceum Cirsium x thomasii Nageli (1840) – Ibrido fra: Cirsium oleraceum e Cirsium spinosissimum Cirsium x tiroliense Treuinfels (1875) – Ibrido fra: Cirsium acaule e Cirsium erisithales

V Cirsium x variegatum Arvet-Touvet (1873) – Ibrido fra: Cirsium alsophilum e Cirsium spinosissimum

W Cirsium x wankelii Reichardt (1861) – Ibrido tra: Cirsium heterophyllum e Cirsium palustre Cirsium x winklerianum Celak. (1873) – Ibrido fra: Cirsium acaule e Cirsium canum

Z Cirsium x zizianum Koch (1838) – Ibrido fra: Cirsium acaule e Cirsium tuberosum

Specie europee-mediterranee Nell'areale europeo-mediterraneo oltre alle specie spontanee della flora italiana sono presenti le seguenti altre specie:

A Cirsium adjaricum Sommier & Levier - Distribuzione: Anatolia Cirsium aduncum DC. - Distr.: Anatolia Cirsium aggregatum Ledeb. - Distr.: Anatolia Cirsium alatum (S. G. Gmel.) Bobrov - Distr.: Europa sud-orientale, Anatolia e Transcaucasia Cirsium albowianum Sommier & Levier - Distr.: Georgia Cirsium amani Post - Distr.: Anatolia e Siria Cirsium appendiculatum Griseb. - Distr.: Penisola Balcanica del sud Cirsium arachnoideum (M. Bieb.) M. Bieb. - Distr.: Transcaucasia Cirsium argillosum Kharadze - Distr.: Transcaucasia Cirsium aristatum DC. - Distr.: Anatolia Cirsium aytatchii H. Duman & R. R. Mill - Distr.: Anatolia

B Cirsium balkharicum Kharadze - Distr.: Transcaucasia Cirsium baytopiae P. H. Davis & Parris - Distr.: Turchia europea Cirsium boluënse P. H. Davis & Parris - Distr.: Anatolia Cirsium boujartii (Piller & Mitterp.) Sch. Bip. - Distr.: Penisola Balcanica (area centrale) Cirsium brachycephalum Jur. - Distr.: Europa del centro-sud (bacino idrografico del Danubio) Cirsium bracteosum DC. - Distr.: Anatolia Cirsium bulgaricum DC. - Distr.: Bulgaria e Turchia (europea e asiatica) Cirsium buschianum Kharadze - Distr.: Transcaucasia

C Cirsium candelabrum Griseb. - Distr.: Penisola Balcanica e Romania Cirsium caput-medusae Sommier & Levier - Distr.: Transcaucasia Cirsium cassium P. H. Davis & Parris - Distr.: Anatolia Cirsium caucasicum (Adams) Petr. - Distr.: Anatolia e Transcaucasia Cirsium cephalotes Boiss. - Distr.: Anatolia e Transcaucasia Cirsium chlorocomos Sommier & Levier - Distr.: Transcaucasia Cirsium chrysacanthum (Ball) Jahand. - Distr.: Marocco Cirsium ciliatum (Murray) Moench - Distr.: Europa sud-orientale, Anatolia e Transcaucasia Cirsium cilicicum P. H. Davis & Parris - Distr.: Anatolia Cirsium czerkessicum Kharadze - Distr.: Transcaucasia

D Cirsium daghestanicum Kharadze - Distr.: Transcaucasia Cirsium davisianum Kit Tan & Sorger - Distr.: Anatolia Cirsium dealbatum M. Bieb. - Distr.: Transcaucasia Cirsium decussatum Janka - Distr.: Europa orientale Cirsium dirmilense R. M. Burton - Distr.: Anatolia Cirsium dissectum (L.) Hill - Distr.: Europa centro-nord (Francia, Germania e Inghilterra) Cirsium ducellieri Maire - Distr.: Marocco Cirsium dyris Jahand. & Maire - Distr.: Marocco

E Cirsium echinus (M. Bieb.) Hand.-Mazz. - Distr.: Anatolia e Transcaucasia Cirsium eliasianum Kit Tan & Sorger - Distr.: Anatolia Cirsium ellenbergii Bornm. - Distr.: Anatolia Cirsium erythrolepis K. Koch - Distr.: Transcaucasia Cirsium esculentum (Siev.) C. A. Mey. - Distr.: Europa sud-orientale, Anatolia e Transcaucasia Cirsium euxinum Kharadze - Distr.: Transcaucasia

F Cirsium filipendulum Lange - Distr.: Spagna, Francia e Portogallo Cirsium fominii Petr. - Distr.: Georgia Cirsium furiens Griseb. & Schenk - Distr.: Ungheria e Romania

G Cirsium gagnidzei Kharadze - Distr.: Transcaucasia Cirsium glabrum DC. - Distr.: Spagna e Francia Cirsium grecescui Rouy - Distr.: Romania e Serbia

H Cirsium hakkaricum P. H. Davis & Parris - Distr.: Anatolia Cirsium haussknechtii Boiss. - Distr.: Anatolia Cirsium heldreichii Halácsy - Distr.: Grecia Cirsium heterotrichum Pancic - Distr.: Penisola balcanica (centro) Cirsium hygrophilum Boiss. - Distr.: Transcaucasia Cirsium hypoleucum DC. - Distr.: Anatolia Cirsium hypopsilum Boiss. & Heldr. - Distr.: Grecia

I Cirsium imereticum Boiss. - Distr.: Georgia Cirsium isophyllum (Petr.) Grossh. - Distr.: Anatolia e Transcaucasia

K Cirsium karduchorum Petr. - Distr.: Anatolia Cirsium kirbense Pomel - Distr.: Algeria