La lingua norn era una lingua germanica settentrionale parlata nelle isole Shetland e Orcadi al largo della Scozia ed estintasi nel 1850.
Storia
Parlata dagli antichi vichinghi che si trasferirono nelle isole sopraelencate, e nel nord della Scozia, molti aspetti e parole di questa lingua si possono trovare nello scots o in alcuni dialetti presenti nelle zone in cui era parlato il norn.
Il norn si estinse nel 1850 con la morte di Walter Sutherland, abitante del villaggio scozzese di Skaw; il linguista faroese Jakob Jakobsen (1864-1918) scrisse sul norn:
Esempi Padre Nostro: Norn delle Orcadi: Favor i ir i chimrie, / Helleur ir i nam thite, gilla cosdum thite cumma, / veya thine mota vara gort o yurn sinna gort i chimrie, / ga vus da on da dalight brow vora Firgive vus sinna vora / sin vee Firgive sindara mutha vus, lyv vus ye i tumtation, / min delivera vus fro olt ilt. Amen.
Norn delle Shetland: Fyvor or er i Chimeri. / Halaght vara nam dit. La Konungdum din cumma. / La vill din vera guerde i vrildin sindaeri chimeri. / Gav vus dagh u dagloght brau. Forgive sindorwara / sin vi forgiva gem ao sinda gainst wus. Lia wus ikè o vera tempa, / but delivra wus fro adlu idlu. [For do i ir Kongungdum, u puri, u glori.] Amen.
Norreno occidentale: Faþer vár es ert í himenríki, / verði nafn þitt hæilagt Til kome ríke þitt, / værði vili þin sva a iarðu sem í himnum. / Gef oss í dag brauð vort dagligt Ok fyr gefþu oss synþer órar, / sem vér fyr gefom þeim er viþ oss hafa misgert Leiðd oss eigi í freistni, / heldr leys þv oss frá ollu illu. Amen.
Faroese Faðir vár, tú sum ert í himlinum. / Heilagt verði navnið títt. Komi ríkið títt. / Verði vilji tín, so sum á himli, so á jørð. / Gev okkum í dag okkara dagliga breyð. Fyrigev okkum syndir okkara, / so sum vit eisini fyrigeva teimum, ið móti okkum synda. Leið okkum ikki í freistingar, / men frels okkum frá tí illa. [Tí at títt er ríkið, valdið og heiðurin um aldur og allar ævir.] Amen.
Islandese Faðir vor, þú sem ert á himnum. / Helgist þitt nafn, til komi þitt ríki, / verði þinn vilji, svo á jörðu sem á himni. / Gef oss í dag vort daglegt brauð. Fyrirgef oss vorar skuldir, / svo sem vér og fyrirgefum vorum skuldunautum. Og eigi leið þú oss í freistni, / heldur frelsa oss frá illu. [Því að þitt er ríkið, mátturinn og dýrðin að eilífu.] Amen.
Norvegese (nynorsk) Fader vår, du som er i himmelen! / Lat namnet ditt helgast. Lat riket ditt koma. / Lat viljen din råda på jorda så som i himmelen. / Gjev oss i dag vårt daglege brød. Forlat vår skuld, / som vi òg forlèt våre skuldmenn. Før oss ikkje ut i freisting, / men frels oss frå det vonde. [For riket er ditt, og makta og æra i all æve.] Amen.
Frasi in norn Guðen dag - Buongiorno Hvarleðes hever du dað? - Come stai? Eg hev dað gott, takk, og du? - Bene, grazie tu? Hvat heder du? - Come ti chiami? Eg hedi ... - Mi chiamo ... Hvaðan ert du? - Da dove vieni? Eg er ur Hjetlandi - Vengo dalle Shetland
Note
Bibliografia Barnes, Michael P. "Orkney and Shetland Norn". In Language in the British Isles, ed. Peter Trudgill, 352-66. Cambridge: Cambridge University Press, 1984. Jakobsen, Jakob. An Etymological Dictionary of the Norn Language in Shetland. 2 vols. Londra/Copenaghen: David Nutt/Vilhelm Prior, 1928-32 (reprinted 1985). Low, George. A Tour through the Islands of Orkney and Schetland. Kirkwall: William Peace, 1879. Marwick, Hugh. The Orkney Norn. London: Oxford University Press, 1929. Rendboe, Laurits. "The Lord's Prayer in Orkney and Shetland Norn 1-2". North-Western European Language Evolution 14 (1989): 77-112 and 15 (1990): 49-111. Wallace, James. An Account of the Islands of Orkney. London: Jacob Tonson, 1700.
Voci correlate Walter Sutherland (m. 1850), ultimo parlante del norn Skaw, ultimo villaggio della Scozia dove si è parlato il norn Jakob Jakobsen, linguista, studiò il faroese e il norn
Collegamenti esterni
Orkney&Shetland Norn Collection of all known texts in Norn, description of its phonology and grammar
Norn Categoria:Cultura della Scozia