キリル文字で表記されるモンゴル諸語の比較では、モンゴル語族のうち、キリル文字で表記されるモンゴル国の公用語であるハルハ・モンゴル語とロシアのブリヤート共和国の公用語であるブリヤート語、カルムイク共和国の公用語であるカルムイク語の3つの言語の差異を紹介する。

モンゴル諸語のキリル文字化

モンゴル民族の居住地域は複数の独立国に跨っているが、かつては共通のモンゴル文字を使用していた。しかし、20世紀初頭に各地域で独自のキリル文字正書法が制定された結果、各民族間で文章による意思の疎通が困難になってしまった。そこで、一般的に使用される語彙の各言語による比較を示す。

キリル文字　

3言語とも現在は主にキリル文字を使用しているが、ハルハ・モンゴル語はロシア語アルファベット33文字に を加えた35文字を使用していて、ブリヤート語はこれに を加えた36文字を使用している。さらにカルムイク語は のほかに を加えた39文字を使用している。

各言語の文の比較　

分類日本語ハルハ・モンゴル語ブリヤート語カルムイク語あいさつ・質問文こんにちはやあhайн уу!менд!あなたはどなたですか？ши хэн гэжэ нэрэтэйбши?чи кемб?あなたの名前は何ですか？шинии нэрэ (нэрэшни) хэн бэ?чини нерн кемб?何歳ですか？ши хэдытэйбши?чи кедүтәвч?何年生まれですか？ши хэды онойбши?чи ямаран жилтэ?お国はどちらですか？ши хаанахибши?чи хамаһас ирсмб?どこで学んでいますか？ши хаана һуранабши?чи альд сурнач?

各言語の語彙の比較 分類日本語ハルハ・モンゴル語ブリヤート語カルムイク語人称代名詞私биби, бив君шичи彼тэрэтер私たちбидэбидн, мадн, маанр, маあなたтата, тадн, танあなたたちтатаанр彼らтэдэтедн, эдн指示代名詞左зүүнзүн右баруунбарунこれэнээнあれтэрэнөгә, одак, саак, аанаここэндээнд, үүндそこтэндэтенд近いойроөөр, дөт, шиидр, өөрхн, хаҗудк遠いалс, холынхоло, холынхол, холын, ууҗм, шилҗлһн数字1нэгнэгэннегн2хоёрхоёрхойр3гурав, гурвангурбанһурвн4дөрөв, дөрвөндүрбэндөрвн5тав, тавантабантавн人人хүнхүнкүн, күмн名前нэрнэрэнерн父аав, эцэгэсэгэ, абаэцк, бааҗа, дәәдә, аак母эх, ээжэхэ, эжыэк, ээж男эр, эрэгтэй, залууэрэ, эрэгтэйзалу, эр女эм, эмэгтэй, хүүхэн, бүсгүйэхэнэр, һамганкүүкд күн, эм, баавһа, гергн夫нөхөрнүхэр, үбгэннөкр, залу妻эхнэр, гэргий, авгайһамгангергн, баавһа子どもхүүхэд, үрүхибүүнкүүкд, үрн, балчр, нилх, исәлә, гоога, көкүл, баһ息子хүү, хөвүүнүхибүүнкөвүн娘охинбасаганкүүкн友達найз, нөхөр, анднүхэр, андаиньг, үр, нәәҗ色赤улаанулаанулан青хөххүхэкөк緑ногоонногоонноһан黄色шаршарашар白цагаансагаанцаһан黒хархарахар時間夜шөнөhүнисө朝өглөөүглөөөрүн昼өдөрүдэрөдр明日маргаашүглөөдэрманһдур昨日өчигдөрүсгэлдэрөцклдур週долоо хоногдолан хонг年жил, онжэлҗил, өөн, ө, он自然太陽нар, нараннараннарн, адьян月сар, саранһарасар星од, одонодонодн水ус, усануһанусн川гол, мөрөнгол, мүрэнһол, мөрн һол湖нуурнуурнур海тэнгисдалайтенгс塩давсдабһандавсн石чулуушулуунчолун砂элсэлһэнэлсн, шора土、土地газар, шороогазарһазр, шора雲үүлүүлэнүүлн, бахрагсн空тэнгэр, огторгуйтэнгэритеңгр, оһтрһу風салхиhалхинсалькн雪цассаhанцасн, архайг氷мөсмүльhэнмөсн火галгалһал山уул, хадхада, уулауул, хад, үүл生物生物мал, амьтан, адгуусамитанмал, адусн, аһурсн, әмтн魚загасзагаhанзаһсн, бершг鳥шувуу, жигүүртэншубууншовун, җивртн犬нохойнохойноха蛇могоймогоймоһа虫өт, хорхойхорхой, үтэнөтн, хорха植物木модмодонмодн枝мод, саваамодонмодн, чичә森ой, ой мод, шугуйойө, ө-модн, шуhу модн果物жимсжэмэсземш, темсн, зер-земш種үрхүрэнгээкн葉навчнабшахамтхасн, намч, навч, бүчр根үндэсүндэһэнуңг, үндсн, йозур, бетк花цэцэгсэсэгцецг草өвс, ногоо, ширгэногоонноһан, өвсн, нөөлүр, ширг畜産関係縄дээс, уяа, аргамжаа, оосор, бүчаргамжадеесн, ооср, бүч, арһмҗ, зел, уя皮革арьс, ширарhанарсн肉махмяханмахн, хасв, зовлһ血цусшуһанцусн骨ясяһанясн脂肪өөхтоһон, өөхэнөөкн, хорһн卵өндөгүндэгэнөндгн尾сүүлһүүлсүл体毛үсүһэнүсн頭толгойтолгойтолһа耳чихшэхэнчикн目нүд, нүдэннюдэннүдн頬хацархасархалх口амаманамн舌хэлхэлэнкелн足хөлхүлкөл膝өвдөгүбдэгөвдг手гар, мутаргарһар, мотр腹гэдэсгэдэhэнгесн背中нуруунюрганнурһн胸цээж, өрцсээжэчееҗ, өрч心臓зүрхзүрхэнзүркн肝臓элэгэльгэнэлкн腎臓бөөрбөөрэбөөрその他の名詞愛хайр, дурлалдурандурн国улс, ороноронорн, таңһч, улс都市хотхотобалһсн故郷нутагнютагнутг家гэргэргер通りгудамжгудамжаһудамж店дэлгүүрдэлгүүрделгүр歌дуудуундунデールдээлдэгэлдевл形容詞長いуртутаут高いөндөрүндэрөндр重いхүндхүндэкүнд全てのбүх, бүгд, даяар, хамагбүхы, бүгэдэцуһар, бүгд, хамг, даян大きいтом, ихтомотом, ик多いих, олонолонолн, дала, ик, икәр少ないцөөн, цөөхөн, хэдэн, хэдхэнхэдэнцөөкн, цөн, невчкн低いбагабагабаһ, бичкн, невчкн, баахнар小さいбяцхан, жижиг, өчүүхэнбишыхан, божо, жэжэбичкн, җиҗг, җаахн, үчүкн細いнарийн, нимгэннарин, нимгэннәрн, нәрхн, нимгн寒い、冷たいхүйтэнхүйтэнкиитн, көргәсн新しいшинэшэнэшин古いхуучин, хөгшин, настай, ахмадхуушанкөгшн, наста, хуучн正しいзөвзүбчик, зөв良いсайнһайнсән, сәәтә, һәәвһә悪いмуумууму, аанахайきれいなцэвэрсэбэрцеврまっすぐなшууд, шулуун, цэхсэхэһо, чик, шуд, шудрһ丸いбөөрөнхий, дугуйтүхэреэнтөгрг, моһлцг, дуһу鋭いхурц, шовххурсахурц, үзүртә, иртә疑問詞誰хэн, хэн бэхэнкен, кемб, кембиいつхэзээхэзээкезә何юу, юу юм бэюун, юуюн, юмб, юмбиどこхаана, аль, хаахаанахама, альд, әлд, хаどうяаж, хэрхэряһҗ, яһад動詞飲むуух, ундаалахуухауух, ундлх, эдлх食べるидэх, зооглохэдеэлхэидх, эдлх, зооглх, уух吸うхөхөххүхэхэкөкх吹くүлээхүлеэхэүләх, сүүгх呼吸するамьсгалахамилха, амисхалхаәмсхлх, әмсхлгдх, кииһән авх笑うинээх, хөхрөхэнеэхэинәх, һочкнх見るхарах, үзэххарахаүзх, харх, һәәхх, шухих聞くсонсох, дуулахдуулахасоңсх知るмэдэхмэдэхэмедх, медҗәх思うбодох, сэтгэх, санахбодохо, шэбшэхэсанх, бодх, седклх嗅ぐүнэрлэх, шиншихүнэрдэхэүнрчлх, шиңшх恐れるайх, сүрдэхайхаәәх, сүрдх寝るунтах, нойрсохунтахаунтх, нөөрсх生きるамьдрахамидархабәәх, җирһх, бәәршх死ぬүхэх, нас барах, өнгөрөхүхэхэүкх, өңгрх殺すалахалахаалх打つцохихсохихоцокх, чичх, нудрмдх分けるхуваах, задлаххубаахахувах, хойра кех, зедлх泳ぐхөвөхтамархаусчх, өөмх, көвх飛ぶнисэхниидэхэнисх行くявах, одохябахайовх, одх, очх来るирэхерэхэирх, аашх座るсуухһуухасуух止まるзогсохбайхазогсх回すэргүүлэхэрьелдүүлхэдуһрулх, эргүлх与えるөгөхүгэхэөгхつかむбарихбарихабәрх引くтатах, чирэхтатаха, зүдхэхэтатх, чирх縫うоёх, шидэхоёхоуйх, шидх言うхэлэх, гэхгэхэкелх, гих歌うдуулахдуулахадуулх遊ぶнаадахнаадаханаадх, цокх, татх燃えるшатах, ноцохдүрэхэшатх, дүрвкхその他禁止（～な）битгий, бүүбүбичә, бичкә, биш, уга, угаһар, бү異なるбус, биш, ондообэшэ, буса, ондооталдан, оңдан, биш, нөгәと（並立）ба, болонба, болонболн, чигн, баもしбол, хэрвээхэрбээ... hаа, бол... болхла, кемр, кемрҗән助詞（～の）上にдээрдээрэдеер～に（場所） -д/-тсоо, -да/-дэ/-до,-та/-тэ/-то -д/-т, дотр ～と（共同） -тай/-тэй/-той -тай/-тэй/-той -та/-тә, -ла/-лә

出典

関連項目 モンゴル語 ブリヤート語 カルムイク語 キリル文字化