イワナ属(イワナぞく、Salvelinus)は、サケ科の属の一つである。一部の種はマス(Trout)と呼ばれる。本属はサケ科のサケ亜科に属している。この属の魚は北極圏の周囲に分布しており、多くの種が淡水に生息する冷水性魚類である。また、多くの種で海を回遊するものがいる。

分類 現在のイワナ属はBaione亜属、Cristovomer亜属、Salvelinus sensu stricto亜属の3つの亜属がある。この属でもっとも基部系統であるBaione亜属にはカワマスとシルバートラウトが含まれ、Cristovomer亜属にはレイクトラウトのみが属している。その他の種はSalvelinus sensu stricto亜属に分類される。Salvethymus svetovidoviをイワナ属に含む場合は、第4の亜属としてSalvethymus亜属に分類される。

他のサケ科の属と同様にイワナ属の区分は議論の対象となっている。2015年にFishBaseは本属に54種の種および亜種を掲載した。多くは非常に狭い局所分布をしている。ブリテン諸島だけで14種の局地的な種が記載されているが、各国の当局によって全てホッキョクイワナの変種と見做されている。ロシアのアジア側では20種が記載されており、中にはカムチャツカ半島・チュクチ半島・タイミル半島の各地域に分布している局所的なものも含まれている。その一つがSalvethymus svetovidoviで、系統的にはサルヴェリヌス(Salvelinus)グループに属するが、これまで独自の単型属であるサルヴェティムス(Salvethymus)に分類されている。

以下はFishBaseで掲載されている分類群を地理別にまとめたものである。

北極圏

Salvelinus alpinus (Linnaeus, 1758) – ホッキョクイワナ 50x50ピクセル

ヨーロッパ

中央ヨーロッパ

Salvelinus evasus Freyhof & Kottelat, 2005 †Salvelinus neocomensis Freyhof & Kottelat, 2005 Salvelinus profundus (Schillinger, 1901) Salvelinus umbla (Linnaeus, 1758) – lake char

右|サムネイル|Salvelinus killinensis

ブリテン諸島

スコットランド周辺:

Salvelinus gracillimus Regan, 1909 Salvelinus inframundus Regan, 1909 Salvelinus killinensis (Günther, 1866) Salvelinus mallochi Regan, 1909 Salvelinus maxillaris Regan, 1909 Salvelinus struanensis (Maitland, 1881) Salvelinus youngeri (Friend, 1965) – golden char

右|サムネイル|:en:Salvelinus alpinus、:en:Salvelinus colii 、:en:Salvelinus grayi イングランド・ウェールズ:

Salvelinus lonsdalii Regan, 1909 Salvelinus perisii (Günther, 1865) Salvelinus willughbii (Günther, 1862)

アイルランド:

Salvelinus colii (Günther, 1863) – Cole's char Salvelinus fimbriatus Regan, 1908 – Coomsaharn char Salvelinus grayi (Günther, 1862) – Gray's char Salvelinus obtusus Regan, 1908 – blunt-snouted Irish char

北ヨーロッパ

アイスランド・大西洋の島々:

Salvelinus faroensis Joensen & Tåning, 1970 Salvelinus murta (Sæmundsson, 1909) Salvelinus thingvallensis (Sæmundsson, 1909) Salvelinus salvelinoinsularis (Lönnberg, 1900)

フェノスカンジアおよび北西ロシア:

Salvelinus lepechini (J. F. Gmelin, 1789)

アジア

北極圏流域

Salvelinus andriashevi L. S. Berg, 1948 Salvelinus boganidae L. S. Berg, 1926 Salvelinus czerskii Dryagin, 1932 Salvelinus drjagini Logashev, 1940 Salvelinus elgyticus Viktorovsky & Glubokovsky, 1981

右|サムネイル|アメマス

Salvelinus alpinus erythrinus (Georgi, 1775) – davatchan Salvelinus jacuticus Borisov, 1935 – Yakutian char Salvelinus taimyricus Mikhin, 1949 Salvelinus taranetzi Kaganowsky, 1955 – Taranets char Salvelinus tolmachoffi L. S. Berg, 1926 – Lake Yessey char Salvethymus svetovidovi Chereshnev & Skopets, 1990

太平洋流域

Salvelinus albus Glubokovsky, 1977 – white char Salvelinus curilus (Pallas, 1814) (= S. malma krascheninnikova Taranetz, 1933 – オショロコマ Salvelinus gritzenkoi Vasil'eva & Stygar, 2000

右|サムネイル|カワマス 右|サムネイル|Dolly Varden trout

Salvelinus krogiusae Glubokovksy, Frolov, Efremov, Ribnikova & Katugin, 1993 Salvelinus kronocius Viktorovsky, 1978 Salvelinus kuznetzovi Taranetz, 1933 Salvelinus leucomaenis (Pallas, 1814) – イワナ S. l. leucomaenis (Pallas, 1814) - アメマス S. l. imbrius D. S. Jordan & E. A. McGregor, 1925 - ゴギ S. l. pluvius (Hilgendorf, 1876) - ニッコウイワナ S. l. japonicus (=S. japonicus) Ōshima, 1961 – ヤマトイワナ Salvelinus neiva Taranetz, 1933 Salvelinus schmidti Viktorovsky, 1978 Salvelinus vasiljevae Safronov & Zvezdov, 2005

北アメリカ 右|サムネイル|レイクトラウト 大西洋流域

†Salvelinus agassizii (Garman, 1885) – シルバートラウト Salvelinus fontinalis (Mitchill, 1814) – カワマス Salvelinus namaycush (Walbaum, 1792) – レイクトラウト

太平洋および北極圏流域

Salvelinus confluentus (Suckley, 1859) – ブルトラウト Salvelinus malma (Walbaum, 1792) "Salvelinus anaktuvukensis" Morrow, 1973

雑種

S. alpinus × S. fontinalis – Alsatian char S. namaycush × S. fontinalis – スプレイク S. fontinalis × Salmo trutta – タイガートラウト S. leucomaensis x O. masou – カワサバ

脚注