El dialett parlaa a Monviasch a l'è ona variant particolar de la lengua lombarda. A l'è doperaa in del paes de Monviasch, in de la Val Vedasca (VA), e 'l se deslontana de tucc i olter dialett del circondari per el sò vocalism particolar. Vocalism In particolar, el monviaschin el gh'ha tre caratteristegh fondamentai che le fann vegnì putost particolar: La conservazzion parzial de la vocal final, soratutt denanz a R o in di grupp consonantegh con scià la R: odor [u'duːrʊ], mel ['meːre], amar [a'maːra], dolor [do'loːrʊ], mur ['muːrʊ], buter [bu'teːre], dur ['dyːrʊ], fior ['fi̯uːrʊ], zeller ['tselere], pel ['peːre] negher ['neːgre], quader ['ku̯aːdra], liber ['liːbre], Peder ['peːdre], coloster [ko'luʃtru], veder ['veːdre], majester [ma'i̯eʃtre], zuccher ['tsykrʊ], otober [o'tobrʊ], pover ['povrʊ], incoster [iŋ'koʃtrʊ] ma vegg [vetʃ], fradell [fre'del], pess [pes] La similazzion (semper parzial) de la vocal final con la vocal tonega, compagn de quell che suced in vari dialett tesines e grisones del lombard: var a dì Gordun, Chironegh, Sovri, Cavagnagh, Landarenca, Pronz, Gnosca e Molen. stuva ['ʃtyve], scuma ['ʃkyme], nuvra ['nyvre], scova ['ʃky:ve], sposa ['ʃpy:ze], uga ['y:ge], ruga ['ry:ge] rusca ['ryʃkʊ], frusa ['fryːzʊ], luna ['lynʊ], dolza ['dyltsʊ], crosta ['kryʃtʊ], dura ['dyːrʊ] roeuda ['rɔːdʊ], parolla [pa'rɔlʊ], popa ['popʊ], rolla ['rɔlʊ], bocca ['bokʊ], gotta ['gotʊ], coppa ['kopʊ], stoppa ['ʃtopʊ], ronscia ['runʃʊ], longa ['luŋgʊ], torta ['turtʊ] gera ['dʒeːre], cresta ['kreʃte], venespra [ve'neʃpre], terra ['tere], vedova ['vedove], scesa ['ʃeːze], strenna ['ʃtrene], pajetta [pa'i̯ete] spina ['ʃpini], ombria [om'bri.i] dodes ['dodʊs], stomegh ['ʃtumʊk], gombed ['gumbʊt] Anca la vocal postonega final che la sortiss minga la se comporta 'me la vocal final: orazzion [oro'tsjoŋ], lunedì [lynu'di], martedì [marta'di], mercoldì [morkul'di], giovedì [dʒuvu'di] El lessegh Te 'l chì on quai esempi de lessegh monviaschin: ampon: frambos avuggia [a'vydʒʊ]: guggia bedra ['beːdre]: bedola bombonigh: bamborin nuvra: nivola pajetta: lusiroeula strenna: saetta venespra: vespa
Varda anca Similazzion de la vocal final Monviasch Dialett varesott Bibliografia Paolo Farè, Note sul dialetto di Monteviasco, Milan, Vita e Pensiero, 1960.
M