alt=|miniatura|El Tenzin Gyatso, el Dalai Lama quell di 14. El Dalai Lama l’è tradizzionalment el cap de stat del Tibet e un important lider spriritual per la sgent tibetana. El titol, però, el representa nominalment domà la carega pussee volta de l’orden Gelug del buddhesim tibetanSchaik, Sam van. Tibet: A History. Yale University Press 2011, page 129, "Gelug: the newest of the schools of Tibetan Buddhism" – l’orden pussee sgioven dedenter del panorama religios del Tibet che, cont el temp, l’è stait bon de imponner la sò egemonia e autorità in sui olter orden e, de pœu, anca in su l’aparat politico-ministrativ che el governava tuta la region tibetana. Per dovrà di parolle pussee famejare per lor che inn usad al contest ozzidental, el Dalai Lama l’era donca rivad a posseder el prestisg e tucc i podé reservad a un rè, ma anca tucc quii che perten a un papa. Per quella reson chì, in Ozzident i sœu fidei ghe disen anca “Soa Santità”, istess ‘mè se fa per la massima carega de la gesa cristiana catolega.
Segonda la tradizzion, i Dalai Lama inn di tulku (majester spirituai reincarnad),"Dalai lama". Dictionary.com. Retrieved 12 March 2014. "(formerly) the ruler and chief monk of Tibet, believed to be a reincarnation of Avalokitesvara and sought for among newborn children after the death of the preceding Dalai Lama". e considerad ‘mè un’emanazzion de l’Avalokiteśvara, el bodhisattva de la compassion, che in ogni vita el tœu un corp nœuv per vutà tute i oltre creature senziente a guadagnà l’inluminazzion.Laird 2006, p. 12.
Etimologia La parolla “dalai” la ven sgiò del mongol e literalment la vœul dì “ocean”, ma la pœul anca vesser lensgiuda ‘mè un agetiv e donca segnifegà “grand” o “suprem”. Inscambi, la parolla “lama” l’è un titol tolt de la lengua tibetana dovrad per segnà di monegh che hann gagnad un nivell de vanzament spiritual considerevel e, donca, siben la parolla medema la vœula dì “saviezza” in la lengua tibetana, l’è dovrada per referìss a di guru, o di majester religios. In sintes, “dalai lama” el pœu volé dì e “gran majester”, e “ozzeen de saviezza” forsi in d’una manera pussee poetega.
Tutamanch, i tibetan dœuvren quell titol chì domà de rara desgià che i preferissen dìgh Gyawa Rinpoche (“gran protetor”) o Yeshe Norbu (“gioja granda”).
Storia I Dalai Lama inn stait i lider politegh del Tibet del secol quell de 17 infina al 1959, quand el Dalai Lama quell de 14, el Tenzin Gyatso, l’ha ’vud de lassà el Tibet in gropa a un asen e in del cœur de la nocc, e menàss in India per riessì a descappà dei armade communiste del governa del Mao, che el gh’haveva di gross interess in la region e ’l la voleva conquistà per colonizàlla e fàlla vegnì pussee cinesa. Ancamò adess, el Dalai Lama el viv ‘mè un refugiad politegh in India, ancaben che el sia an’mò el cap ofizzial del governa tibetan in esili.
L’influenza de l’orden Gelug – ciamad ancasì quell di “beret sgiald” per el color di capei di sœu sazzerdot – la se limita minga domà al Tibet, ma la s’è storegament spantegada infina a la Mongolia, indova che i Gelugpa hann godud del patronasg e protezzion di prim rè mongoi di khanad Khoshut e Dzungar, e pœu dei imperador manchù de la dinastia Qing cinesa. Per quella reson chì gh’è stait anca di Dalai Lama che vegneven de la Mongolia e, ancamò al dì d’incœu, el buddhesim tibetan l’è prategad fiss in quella region chì e l’ha anca influenzad dei oltre prateghe locai che pertegnen a la sfera religiosa e shamanistega. In Mongolia, i shaman inn ancamò simbolegament despartid per el color di beret: sgiald se i fann part de la scœula Gelug – e donca buddhista – e nigher se i aderissen a di moviment spirituai minor nativ de la Mongolia.
Residenze Intra l’era del Lobsang Gyatso e l’esili del Tenzin Gyatso, i Dalai Lama passaven l’inverna al palazz de Potala e, in istad, a se menaven a Norbulingka, anca questa in Lhasa. Depos de la fuga del Tenzin Gyatso in India in del 1959, la residenza offiziala del Dalai Lama l’è in Dharamshala, una zità de l’istacc indian de Himachal Pradesh, indova che el Gyatso l’ha podud stabilì la Ministrazzion Zentral Tibetana, ancasì informalment cognossuda ‘mè el governa tibetan in esili.
Tucc i Dalai Lama infinadess A gh’è 14 reincarnazzion offizialment recognossude del Dalai Lama: NomImagenQuand che l’ha vivudRecognossudRegntibetan/transliteradcinesGrafie alternative1.Gedun Truppa75x75px1391–1474–DescognossudEl titel l’è postem per el prim e el segond Dalai Lama, idest el gh’è stait dait nomà apos a la soa mort de lor chì.དགེ་འདུན་འགྲུབ་dge ‘dun ‘grubGêdün Chub (根敦朱巴)Gedun DrubGedün DrupGendun Drup2.Gendun Gyatso77x77px1475–1541–1492–1541དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོ་dge ‘dun rgya mtshoGêdün Gyaco (根敦嘉措)Gedün GyatsoGendün Gyatso3.Sonam Gyatso79x79px1543–1588 ?1578–1588བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོ་bsod nams rgya mtshoSoinam Gyaco (索南嘉措)Sönam Gyatso4.Yonten Gyatso61x61px1589–1616 ?1591–1626ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ་yon tan rgya mtshoYoindain Gyaco (雲丹嘉措)Yontan Gyatso5.Lobsang Gyatso92x92px1617–168216181642–1682བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་blo bzang rgya mtshoLobsang Gyaco (羅桑嘉措)Lobzang GyatsoLopsang Gyatso6.Tsangyang Gyatso74x74px1683–170616811697–1706ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་tshang dbyangs rgya mtshoCangyang Gyaco (倉央嘉措)Cangyang Gyatso7.Kelzang Gyatso86x86px1708–1757 ?1720–1757བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་bskal bzang rgya mtshoGaisang Gyaco (格桑嘉措)Kelsang GyatsoKalsang Gyatso8.Jamphel Gyatso80x80px1758–180417601762–1804བྱམས་སྤེལ་རྒྱ་མཚོ་byams spel rgya mtshoQambê Gyaco (強白嘉措)Jampel GyatsoJampal Gyatso9.Lungtok Gyatso60x60px1806–181518071808–1815ལུང་རྟོགས་རྒྱ་མཚོ་lung rtogs rgya mtshoLungdog Gyaco (隆朵嘉措)Lungtog Gyatso10.Tsultrim Gyatso1816–183718201822–1837ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱ་མཚོ་tshul khrim rgya mtshoCüchim Gyaco (楚臣嘉措)Tshültrim Gyatso11.Khendrup Gyatso1838–185618401844–1856མཁས་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་mkhas grub rgya mtshoKaichub Gyaco (凱珠嘉措)Kedrub Gyatso12.Trinley Gyatso1857–187518601875-1895འཕྲིན་ལས་རྒྱ་མཚོ་‘phrin las rgya mtshoChinlai Gyaco (成烈嘉措)Trinle Gyatso13.Thubten Gyatso79x79px1876–193318781885–1933ཐུབ་བསྟན་རྒྱ་མཚོ་thub bstan rgya mtshoTubdain Gyaco (土登嘉措)Thubtan GyatsoThupten Gyatso14.Tenzin Gyatso99x99pxnassud in del 19351937del 1950(ancamò in eserzizzi)བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་bstan ‘dzin rgya mtshoDainzin Gyaco (丹增嘉措)Tenzing Gyatso
Ligam de denter Avalokiteśvara Buddhesim Tibet
Referenze
Categoria:Bodhisattva Categoria:Buddism *