Советската економска реформа од 1965 година, понекогаш наречена реформа на Косигин () или Либерманова реформа — збир на планирани промени во економијата на СССР. Централен дел од овие промени било воведувањето на профитабилноста и продажбата како два клучни показатели за успехот на претпријатието. Дел од профитот на претпријатието би отишол во три фонда, кои се користат за наградување на работниците и проширување на операциите; повеќето би оделе во централниот буџет.

Реформите биле политички воведени од Алексеј Косигин - кој штотуку станал премиер на Советскиот Сојуз по смената на Никита Хрушчов - и биле ратификувани од Централниот комитет во септември 1965 година. Тие рефлектирале некои долгогодишни желби на математички ориентирани економски планери на СССР и иницирале промена кон зголемена децентрализација во процесот на економско планирање.

Заднина За време на Ленин, Новата економска политика ги дозволила и ги користела концептите на профит и стимулации за регулирање на советската економија. Сталин ја трансформирал оваа политика брзо со колективизација на фармите и национализација на индустријата, што било резултат на забрзувањето на централното планирање како што е примерот со „Петгодишните планови“.Кац, Економски реформи (1972), стр. 8–17. Од околу 1930 година, Советскиот Сојуз користел централизиран систем за управување со својата економија. Во овој систем, единствена бирократија создавала економски планови, кои ги распоредувале работниците на работни места, ги одредувале платите, диктирале распределба на ресурсите, ги утврдувале нивоата на трговија со другите земји и го планирале текот на технолошкиот напредок. Малопродажните цени на стоките за широка потрошувачка биле фиксирани на нивоа наменети за расчистување на пазарот. Цените на стоките на големо биле исто така фиксни, но тие служеле повеќе за сметководствена функција отколку за пазарен механизам. Колективните фарми, исто така, плаќале централно одредени цени за залихите што им биле потребни, а за разлика од другите сектори нивните работници добивале плати директно зависни од профитабилноста на работењето.Adam, Economic Reforms (1989), pp. 5–11.

Иако советските претпријатија теоретски биле управувани од принципот хозарчет или „сметководство“ - што барало од нив да ги исполнат очекувањата на планерите во рамките на системот на утврдени цени за нивните влезни и аутпути - тие имале мала контрола врз најголемите одлуки кои влијаат на нивното работење.Адам, Економски реформи (1989), стр. 11–13. Менаџерите навистина имале одговорност да го планираат идното бруто производство, кое хронично го потценувале за подоцна да го надминат предвидувањето.Кац. Економски реформи (1972), стр. 155. „Директорот од стар стил, кој беше добар во набавка на материјали во недостиг и успешно се бореше со властите за да добие низок „вал“ план што можеше удобно да го преполни, беше изгубен во новите околности и имаше сериозен проблем со психолошка преориентација. Менаџерите потоа добивале бонуси (премии) за вишокот производ, без оглед на тоа дали тој е произведен на рентабилен начин или дали нивното претпријатие во целина е профитабилно. Бонусите за производство доаѓале во износи понекогаш еднакви на основните плати на менаџерите. Системот, исто така, поттикнало бесмислени зголемувања во големината, тежината и цената на производните резултати, едноставно затоа што било произведено „повеќе“.Тубис, Донесување одлуки во советската економска бирократија (1973), стр. 22–27. „Висината на премијата беше утврдена врз основа на исполнувањето на нормите за секој плански индекс, при што беше утврдена одредена стапка за исполнување и повисоки стапки за преисполнување на секоја норма. Бидејќи бруто-аутпутот раководството го сметаше за најважен индекс, манипулацијата со овие бонуси беше многу важна затоа што раководниот персонал го ориентираше производството да добие најповолни суми, особено затоа што премијата често изнесуваше сума еднаква на редовната плата на менаџерот, работниците и понискиот менаџерски персонал, на пример, шефот на продавницата, биле исплатени од фондот на претпријатието составен од дел од профитот на претпријатието, бонусите на раководниот персонал, во најголем дел, биле исплатени од државниот буџет. , премијата на менаџерот и неговиот персонал произлезе од исполнувањето на планот за производство, без оглед на тоа како претпријатието работи финансиски“.

Подемот на оптималните планери Економските реформи се појавиле во период на голема идеолошка дебата за економското планирање. Поматематичките, „кибернетски“ гледишта на почетокот се сметале за девијантни од православната марксистичка економија, која сметала дека вредноста на доброто произлегува строго од трудот.Елман, Советско планирање денес (1971), стр. 4. Оваа доктрина, елаборирана во дела како што е книгата на Сталин од 1952 година, Економските проблеми на социјализмот во СССР, го опишала ценовниот систем како капиталистичка реликвија која на крајот ќе исчезне од комунистичкото општество.Елман, Советско планирање денес (1971), стр. 30. „Во економските проблеми на социјализмот во СССР (1952) Сталин го повтори познатиот максистичко-ленинистички аргумент дека односите цена-пазар во социјалистичка економија се остаток на капитализмот, чиешто опстојување во социјалистичка економија се должи на постоењето рамо до рамо со социјалистичкиот сектор на кооперативниот сектор (колективните фарми) и дека овие односи цена-пазар се предодредени да исчезнат под комунизмот“.

Сепак, компјутеризираната економија добила важна улога за врвните планери, дури и додека конвенционалната марксистичко-ленинистичка политичка економија се изучувала во повеќето училишта и се промовирала за јавна потрошувачка.Елман, Советско планирање денес (1971), стр. 11. „Политичката економија се дискутира во печатот, за неа се одржуваат предавања во фабриките и се предава на студентите низ високообразовниот систем. Економската кибернетика е специјализирана академска дисциплина која се учи на идните планери“.Фејвел, Потрага по економска ефикасност (1972), стр. 199. „Математичкото училиште претставува голем пробив во пристапот кон формирање на цени и распределба на ресурсите, иако нејзините експоненти - во поголем или помал степен - се претпазливи во залагањето за итна радикална ревизија на сегашниот систем. Зголеменото влијание на статистичкото планирање во советската економија се одразило во создавањето на Централниот економски математички институт (Центральный экономико-математический институт; TSEMI), предводен од Василиј Сергеевич Немчинов.Елман, Советско планирање денес (1971), стр. 2. Немчинов, заедно со пронаоѓачот на линеарното програмирање Леонид Канторович и инвестицискиот аналитичар Виктор Валентинович Новожилов, ја добиле Лениновата награда во 1965 година.Фејвел, Потрага по економска ефикасност (1972), стр. 197–198. „Влијанието на математичките економисти е видливо од зголемените признанија и почести што им беа доделени. Во 1964 година Канторович беше унапреден во чин академик, а во 1965 година Лениновата награда беше доделена на Канторович, Немчинов и Новожилов за нивната пионерска работа во И покрај тоа што, како што може да се очекува, имаше несогласни гласови меѓу економското братство, математичкото училиште добива респектабилност со тврдењето на советскиот приоритет во влез-излез и линеарно програмирање“. Битката помеѓу „оптималното“ планирање и планирањето на конвенциите беснеело во текот на 1960-тите.Елман, Советско планирање денес (1971), стр. 11–12.

Друга тенденција во економското планирање ја нагласувала „нормативната вредност на преработката“, или важноста на потребите и желбите при проценката на вредноста на производството.Тубис, Донесување одлуки во советската економска бирократија (1973), стр. 85–86.

Косигин и Брежњев го заменуваат Хрушчов Големи промени низ советскиот свет станале можни во 1964 година со соборувањето на Никита Хрушчов и подемот на Алексеј Косигин и Леонид Брежњев.Адам, Економски реформи (1989), стр. 23–24. Економската политика била значајна област на ретроспективна антихрушчовска критика во советскиот печат.Кац, Економска реформа (1972), стр. 105. „Од контекстот на написите беше јасно дека економската политика беше основната, ако не и главната област за осуда на сменетиот лидер, а трите главни подподелби на критиката беа прашањето за распределбата на ресурсите, последователните реорганизации и нередот во земјоделството“.Фејвел, Потрага по економска ефикасност (1972), стр. 256. „Несомнено една од главните причини за соборувањето на Хрушчов на 15 октомври 1964 година, беше состојбата на економијата и неговото непредвидливо справување со ситуацијата“. Оваа „реформистичка“ економска тенденција во Советскиот Сојуз имала последици и одредено меѓусебно засилување во Источна Европа.Кац, Економска реформа (1972), стр. 123. „Во текот на овој период, имаше бројни објавени извештаи за други источноевропски реформи во советскиот печат и списанија, кои несомнено служеа за целта на пропаганда и стимулирање на реформското движење. [...] Покрај објавувањето на нивните напори за реформи , советските лидери беа активно вклучени во дискусија со источноевропските режими и всушност имаа што да научат од нивните помлади партнери во реформата“.

Косигин ја критикувал неефикасноста и инертноста на економската политика за време на претходната администрација.Фејвел, Потрага по економска ефикасност (1972), стр. 257. „Во својот извештај од 9 декември 1969 година, до Врховниот совет, Косигин ја нападна неефикасноста на системот за планирање. неподготвеноста и инертноста на претпријатието во воведувањето технички напредок и го нагласи послабиот квалитет на излезот.Тој укажа на бескрајните алки во синџирот на команда, надреденоста на слоевите во администрацијата, метежот создаден од дуплирањето на работата во многу агенции и постојаното растечката меѓусебна координација, често одговорна за одложување на решенијата за проблемите што се појавуваат“. На Пленумот на Централниот комитет на Комунистичката партија во септември 1965 година, тој презентирал план, вклучувајќи ги и идеите изразени од Либерман и Немчинов Адам, Економски реформи (1989), стр. 40.. Прифаќањето на планот од страна на Централниот комитет станало клучно за практично спроведување на теоретските идеи.Тубис, Донесување одлуки во советската економска бирократија (1973), стр. 110. „Пленумот од септември 1965 година на тој начин делува како мост помеѓу реформската дебата од 1962-1965 година и вистинското всадување на реформите во советската економија. Во случајот со првата, Пленумот претставува кулминација на дебатата со Советското раководство објавувајќи кои од идеите и предлозите на реформаторите ги смета за највалидни и најпривлечни; во случајот со второто, Пленумот го изложи патот по кој требаше да се движи инфузијата на предлози за реформи“.

Образложение

Недостаток на стимулации мини|310x310пкс| Секојдневните операции во 1967 година во економски реформираната фабрика за облека Болшевичка во Москва - пионер на новата економска политика Според официјалното образложение за реформата, зголемената сложеност на економските односи ја намалило ефикасноста на економското планирање и затоа го намалил економскиот раст. Било признаено дека постоечкиот систем на планирање не ги мотивира претпријатијата да постигнат високи стапки на производство или да воведат организациски или технички иновации.Протокол на 22-риот конгрес на КПСС, Москва 1961 г Немало стимулации за тоа.

Со оглед на поголема слобода за јавно отстапување од партиската ортодоксија, весниците понудиле нови предлози за советската економија. Авиоинжинерот О. Антонов објавил напис во Известија на 22 ноември 1961 година, со наслов „За сите и за себе“ - заговарајќи поголема моќ за директорите на претпријатијата.Кац, Економска реформа (1972), стр. 66.

Предлозите на Либерман