Дамаск (арапски: دمشق Dimashq) — главен град и најверојатно најголемиот град во Сирија, по падот на населението на Алеп поради Битката за градот. Градот во Сирија е познат како ash-Sham (арапски: الشام) како и со прекарот „град на јасминот“ (арапски: مدينة الياسمين Madīnat al-Yāsmīn). Покрај тоа што е еден од најстарите постојано населени градови во светот, Дамаск е главен културен центар на Левант и арапскиот свет. Градот има проценето население од 2.503.000 лица од 2022 година.
Градот се наоѓа во југозападна Сирија и претставува центар на голема метрополитенска област од 2,6 милиони луѓе (2004)Central Bureau of Statistics Syria Syria census 2004 . Географски вграден во источното подножје на планината Антилибан на 80 километри од источниот брег на Средоземјето на 680 метри надморска височина, Дамаск има степска клима поради дождовниот ефект. Реката Барада тече низ Дамаск.
Првото населување на градот се случил во вториот милениум п.н.е., и во текот на својата историја Дамаск бил избран за главен град на Омејадскиот Калифат од 661 до 750 година. По победата на династијата на Абасидите, седиштето на исламската власт била преместена во Багдад. Дамаск забележал политички пад за време на ерата на Абасидите, но повторно добил значење во периодите на Ајубидите и Мамелуците. Денес, Дамаск е седиште на централната влада и сите владини министерства.
Потекло на поимот
Името на Дамаск првпат се појавило на географската список на Тутмос III како 𓍘𓄟𓊃𓈎𓅱 / 𓍘𓄟𓈎𓅱𓈉 „Т-м-с-к“ во XV век п.н.е.List I, 13 in J. Simons, Handbook for the Study of Egyptian Topographical Lists relating to Western Asia, Leiden 1937. See also Y. AHARONI, The Land of the Bible: A Historical Geography, London 1967, p147, No. 13. Етимологијата на античкото име Т-м-с-к е неизвесна. Истото е потврдено како 𒀲𒀴𒋙 „Имерису“ на акадски јазик, 𓍘𓄠𓈎𓅱 „Т-м-с-к“ на египетски, Даммаш (דמשק) на арамејски јазик и Даммешек (דמשק) на библиски хебрејски јазик. Голем број акадски правописи можат да се најдат во писмата од Амарна, од 14 век п.н.е.: Dimasqa, Dimasqi и 𒁲𒈦𒀸𒋡 Dimàsqa. Подоцна арамејските манифестации на името често вклучуваат наметлива решетка (буква r), можеби под влијание на коренот dr, што значи "живеалиште". Така, англиското и латинското име на градот е „Дамаск“, кое е увезено од грчкото Δαμασκός, кое потекнува од кумранското Darmeśeq (דרמשק) и Дармсук (ܕܪܡܣܘܩ) на сириски, што значи „ добро наводнето земјиште“. На арапски јазик, градот се нарекува Димаш-ша-Шами (دمشق الشام), иако ова честопати се скратува или на Димаш или аш-Шам од страна на граѓаните на Дамаск, Сирија и другите арапски соседи и Турција (како што е Шам). Аш-Шам е арапски термин за „Левант“ и за „Сирија“. Историски, Baalshamin или Ba'al Shamem (арамејски: ܒܥܠ ܫܡܝܢ, Господар на Небесата), семитски бог на небото во Ханаан/Феникија и Античка Палмира.
Географиија
Дамаск бил изграден на стратешка местоположба на висорамнина од 680 метри надморска височина и околу 80 километри од Средоземјето, заштитено од планинскиот масив Антилибан, снабден со вода од реката Барада, и крстосница меѓу трговските патишта: патот север-југ, кој го поврзува Египет со Мала Азија, и пустината на исток-запад, која го поврзува Либан со долината на реката Еуфрат. Планинскиот масив Антилибан ја одбележуваат границата меѓу Сирија и Либан. Планинскиот масив има врвови над 10 000 ft и ги блокира врнежите од Средоземното Море, така што регионот Дамаск понекогаш е сушен. Меѓутоа, во античките времиња ова било ублажено од реката Барада, која извира од планинските потоци кои се хранат со топење на снегот. Дамаск е опкружен од страна на Гута, наводнувано обработливо земјиште, каде што многу од зеленчук, житарици и овошје, кои се одгледуваат уште од античко време. Мапите на Римска Сирија покажуваат дека реката Барада се вливала во езеро источно од Дамаск. Денес ова се вика Бахира Атаба, кое во годините на сурова суша тоа дури и не постои.
Современиот град има површина од 105 км2, од кои 77 км2 се урбани, додека Џебел-Касион ја зазема останатата површина.
Стариот град Дамаск, опкружен со градските ѕидини, лежи на јужниот брег на реката Барада, каде е речиси сува. На југоисточниот, северниот и североисточниот дел, градот е опкружен со приградски области чија историја се протега назад до средниот век: Мидан на југозапад, Саруџа и Имара на север и северозападн. Овие населби првично се појавиле на патиштата кои воделе надвор од градот, во близина на гробовите на религиозни личности. Во далечните села во XIX век се развиле на падините на Џабал Касион, со поглед на градот, веќе на местото на населбата Ал-Салихиџа, центриран на важно светилиште на средновековниот андалусискиот шеик и филозоф Ибн Араби. Овие нови населби првично биле населени од курдски војници и муслимански бегалци од европските региони на Отоманското Царство кои паднале под христијанска власт. Така тие биле познати како Ал-Акрад (Курдски) и Ал-Мухаџирин (Мигрантски). Тие се наоѓаат на 2-3 километри северно од стариот град.
Од крајот на 19 век, современиот административен и трговски центар започнал да се развива западно од стариот град, околу Барадата, на областа позната како Марижа или „На ливадата“. Марижа наскоро станало име на првично централниот плоштад на модерниот Дамаск, со градската сала. Судовите, поштата и железничката станица биле изградени на повисоко ниво малку на југ. На европскиот станбен квартал наскоро започнало да се гради патот што води меѓу Марижа и Салихиџа. Комерцијалниот и административниот центар на новиот град постепено се префрлил малку на север кон оваа област.
Во XX век, поновите населби се развиле северно од Барада, а до одреден степен и на југ, кон оазата на Гута. Во 1956-1957 новото соседство на Јармук станало втор дом на илјадници палестински бегалциThe palestinian refugees in Syria. Their past, present and future. Dr. Hamad Said al-Mawed, 1999. Планерите на градот претпочитале да ја зачуваат Гаута колку што е можно повеќе, а во подоцнежниот XX век некои од главните области за развој се на север, во западниот дел на Меже и неодамна по должината на долината на Барада во Думар, на северозапад и на падините на планините на Берзе на североисток. Посиромашните области, често изградени без официјално одобрување, главно се развиле јужно од главниот град.
Клима
Дамаск има пустинска клима според Кепенова класификација на климата, поради ефектот на дождовна сенка на планините Антилибан и доминантните океански струи. Летата се сува и жешки со помала влажност. Зимите се ладни и малку дождливи, додека снежните врнежи се ретки. Годишните врнежи од дожд се околу 130 мм, што се случуваат од октомври до мај.
Историја Рано населување
Јаглерод-14 кој датира во Тел Рамад, во предградието на Дамаск, сугерира дека локацијата можеби била населена уште од втората половина на седмиот милениум пред нашата ера, веројатно околу 6300 п.н.е.Moore, A.M.T. The Neolithic of the Levant. Oxford, UK: Oxford University, 1978. 192–198. Print. Сепак, постои доказ за населба во поширокиот слив на реката Барада, кој датира од 9000 година п.н.е., иако во ѕидините на Дамаск не постоела голема населба до вториот милениум п.н.е.
Некои од најраните египетски записи се од т.н. Букви од Амарна од 1350 п.н.е., кога Дамаск бил управуван од кралот Бирџаваза. Регионот Дамаск, како и остатокот од Сирија, станал бојно поле околу 1260 п.н.е., помеѓу Хетитите од север и Египќаните од југ, кој конфликт завршил со потпишан договор помеѓу Хатушили III и Рамзес II. Пристигнувањето на морските народи, околу 1200 п.н.е., го означил крајот на бронзеното доба во регионот и довело до нов развој на војувањето. Дамаск бил само периферниот дел од оваа слика, што најмногу влијаело на поголемите населени центри на древна Сирија. Сепак, овие настани придонеле за развојот на Дамаск како нов влијателен центар кој се појавил со премин од бронзеното време до железното време.
Дамаск е спомнат во Битие 14:15 во времето на Војната на кралевите. Според еврејскиот историчар од 1 век, Јосиф Флавиј, во неговата книга „Антиката на Евреите“, Дамаск (заедно со Лаџат), бил основан од Уз, син на Арам Во книгата се вели:
Никола Дамаскин, во четвртата книга од неговата историја, вели така: „Аврам владееше во Дамаск, како странец, кој дојде со војска од земјата над Вавилон, ја нарече земјата на Халдејците: но по долго време го извади и го отстрани од таа земја со својот народ и отиде во земјата, која ја нарече Хананската земја, но сега е позната како земјата на Јудеја.
Арамејски Дамаск
Дамаск не е документиран како важен град до доаѓањето на Арамејците, семитски луѓе од Месопотамија, во 11 век п.н.е. До почетокот на првиот милениум п.н.е., биле формирани неколку арамејски кралства, бидејќи Арамејците го напуштиле нивниот номадски начин на живот и формирале федеративни племенски држави. Едно од овие царства било Арамејски Дамаск, во центарот на главниот град Дамаск. Арамејците, кои влегле во градот без битка, го смениле името во „Димашк“ за нивниот нов дом. Забележувајќи го земјоделскиот потенцијал на сè уште неразвиената и ретко населена област, ти го воспоставиле системот за дистрибуција на вода на Дамаск преку изградба на канали и тунели преку кое ја зголемиле ефикасноста на реката Барада. Истата мрежа подоцна се подобрила од Римјаните и од Омејадите и сè уште претставува основа на водниот систем на стариот дел од градот денес. Арамејците првично го претвориле Дамаск како база на лабавата федерација на арамејски племиња, познати како Арам-Цоба, со седиште во долината Бека.
Кралот Езрон, кој бил негиран од царството на федерацијата, побегнал од Бека и го окупирал Дамаск во 965 п.н.е., соборувајќи го од власт на градскиот племенски гувернер, по кое го основал независното тело Арамејски Дамаск. Со оглед на тоа што оваа нова држава се проширила на југ, таа спречила Кралство Израел да се шири на север и двете кралства наскоро започнале воени судири, бидејќи и двете кралства се обидувале да доминираат во хегемонија на истокот. Во времето на внукот на Езрон, Бен-Хадад I (880-841 п.н.е.), и неговиот наследник Хазаил, Дамаск го анектирал Башан (денешен регион Хауран) и преминал во офанзива против Израел. Овој конфликт продолжил до почетокот на 8 век п.н.е., кога Бен-Адад II бил заробен од Израел по неуспешно опколување на Самарија. Како резултат на тоа, тој им доделил на Израел трговски права во Дамаск.
Друга можна причина за договорот меѓу Арамејски Дамаск и Израел била заедничката закана од Новоасирското Царство кое се обидувало да се прошири во средоземниот брег. Во 853 п.н.е., царот Бар Хадад II од Дамаск предводел коалиција во Левант, која вклучувала сили од северното кралство Арамејски Емат и војници што ги снабдил царот Ахаб од Израел, во Битката кај Каркар против Новоасирското Царство. Арамејски Дамаск излезел како победник, привремено спречувајќи ги Асирците да се вмешаат во Сирија. Меѓутоа, откако царот бил убиен од неговиот наследник, Хазаил, сојузот Левант пропаднал. Арамејски Дамаск се обидел да го нападне Израел, но бил прекинат од обновената асирска инвазија. Хазаил наредил повлекување во ѕидините на градот Дамаск, додека Асирците го ограбиле остатокот од царството. Не можејќи да влезат во градот, тие ја прогласиле својата превласт во долините Хауран и Бека.
До 8 век п.н.е., Дамаск практично го зазеле Асирците и градот влегол во мрачно доба. Сепак, тој останал економски и културен центар на Блискиот Исток. Во 727 година, во градот имало револт, но истиот бил задушен од страна на асирските сили. Откако Асирија предводена од Тиглат-Пилесар III заминала во голема кампања на отфрлање на револтот низ Сирија, Дамаск станал потполно потчинет од нивното владеење. Позитивен ефект од ова била стабилноста на градот и придобивките од трговијата со зачини и темјан со Арабија. Сепак, асирската власт се намалила од 609-605 п.н.е., а Сирија и Палестина паднале во орбитата на Египет на фараонот Нехо II. Во 572 п.н.е., цела Сирија била освоена од страна на Нововавилонското Царство, но статусот на Дамаск под Вавилон е релативно непознат.
Грчко-римски период