Малта (, Melétēs) била управувана од Византија, од времето на византиското освојување на Сицилија во 535-6 до 869-870 година, кога островите биле окупирани од Арапите. Доказите за трите века византиско владеење на Малта се многу ограничени, а понекогаш и двосмислени. Историчарите теоретизираат дека византиска Малта била изложена на истите феномени кои го зафатиле Средоземното Море, имено значителен прилив на грчки доселеници и хеленска култура, административни промени предизвикани од реорганизацијата на Сицилија по линијата на византиската тема и значајна поморска активност во Медитеранот по подемот на исламот.
Постојат малку византиски извори на малтешките острови, иако неколку записи ги групираат заедно како Гаудомелете (, Gaudomelétē), термин кој првпат се појавува во псевдоепиграфските Дела на Петар и Павле. Островите биле место на прогонство. Со муслиманската експанзија во Северна Африка, Малта се префрлила од воена база и трговски пункт што ги поврзува Сицилија и другите византиски поседи на Италијанскиот Полуостров со Егзархијата на Африка, на оддалечен сателит и стражарница на византиската тема Сицилија.
Историчарите заклучиле дека Малта играла ограничена стратешка улога во рамките на Византија. Последователното арапско освојување довело до целосен прекин помеѓу византискиот период и подоцнежните периоди. Иако постојат проучувања за наводното византиско или христијанско преживување, скудноста на доказите имплицира слаб случај за трајно византиско наследство во Малта.
Заднина Најраните спомнувања на Малта во овој период се малку и обично се заклучуваат во пасуси кои се однесуваат на Сицилија. Во пасус од Виктор Витенсис, бискуп од Вита, историчарите заклучуваат дека кон крајот на 5 век, островите на Малта биле освоени од Вандалите од нивното кралство во Северна Африка, а потоа му биле предадени на Одоакар, остроготскиот крал на Италија. Историчарите теоретизираат дека Малта останала во рацете на Вандалите од околу 455 до 476 година, а потоа му била доделена на Одоакар како почит, пред да премине на Теодорик по поразот на Одоакар во 493 година.
Нема докази дека имало епископ од Малта пред 553 година, без запис за појавување на малтешки епископ кој присуствувал на некој собор во вандалска Африка. Меѓутоа, бидејќи нема епископски списоци од Африка, историчарите не можат да проценат дали Малта имала епископ или дали островите биле дел од африканската црква во оваа рана фаза.
Малта страда од недостаток на внимание во византиските извори, што се претворило во долгорочна перцепција меѓу историчарите дека архипелагот лежи на маргините на стратешките, политичките и воените интереси на Византија. Овој став бил отфрлен само во последниве години, по напредокот во археологијата на Малта. Анализата на керамиката покажала дека Византијците сè уште испраќале морнарици во Западниот Медитеран во 9 век - потврдувајќи дека Малта била стратешка отскочна даска во одбранбениот систем околу Северна Африка, Сицилија и Балеарските Острови. Иако повремено била напаѓана од арапските поморски сили, Малта - заедно со Сардинија и Балеарските Острови - им обезбедила на Византијците добра стратешка база во средниот и западниот Медитеран, овозможувајќи им да одржат економско и воено присуство.
Обемот на трговија со островите на Малта не бил само воен по природа. Местните политички елити, исто така, се снабдувале со стоки од источниот Медитеран. Сигилографски докази заклучуваат дека малтешките елити вклучувале архонти, епископи и членови на црковните заедници. Комерцијалната виталност на островите, што ја одразува нивната стратешка позиција во Средоземно Море и одреден степен на автономија што веројатно им овозможило на елитите да го премотаат јазот помеѓу муслиманската Африка и „византиската Италија“. Малтешките елити зазеле активен став и се вклучиле во политичка и трговска размена со муслиманските заедници во Северна Африка - докажана со наодите на монети од Омејадите на островите и пронаоѓањето на печат што им припаѓал на Никета - Архон и дронгариите од Малта - во Тунис
Рановизантиски извори за Малта Јустинијанов период мини| Член на свитата на цар Јустинијан I во мозаикот во црквата Сан Витале, Равена, кој обично се поистоветува со Велисариј Едно од најраните спомнувања на островите на Малта може да се пронајде во списокот на донации на римскиот цар Констатин I во почетокот на 4 век, кој вклучува грант за латеранската крстилница со приходи од 222 солиди кои очигледно се наоѓале на островот Гоцо. Сепак, првото соодветно спомнување на Средновековна Малта во контекст на Источното Римско Царство се наоѓа во Bellum Vandalicum на Прокопиј, кој детално го опишува византискиот поход во Северна Африка. Византискиот генерал Белизариј е опишан како „допира“ до Малта во 533 година, додека римската експедициска сила пловела од Каукана кон Северна Африка. Сепак, употребениот грчки глагол може да значи или „слета“ или „приближуваше“. Во истиот пасус, Прокопиј ја опишува Малта како што ги дели Јадранското и Тиренското море, што покажува дека островите можеби лежеле на поморска граница што ги дели вандалската и византиската сфера. Пасусот не кажува дека Велисариј ги освоил островите или дека островите на Малта веќе биле во византиски раце. Всушност, Малта не е вклучена во Синекдмус на Хиерокле, кој детално го прикажува списокот на градови кои припаѓаат на Византија во 527/8 година.
Малта веројатно им преминала на Византијците околу времето на нивното освојување на Сицилија во 535 година. Дополнителен цитат во Bellum Gothicum на Прокопиј, кој ја опишува војната против готското кралство во Италија, сугерира дека Малта била дел од царството до 544 година, иако не ги спомнува конкретно островите. Последниот навод кај Прокопиј во врска со Малта се однесува на 550 година, во врска со патувањето на Артабанес до Сицилија. Назначен за магистер милитум по Тракија, Артабанес бил испратен да го замени остарениот сенатор Либериј кој командувал со експедицијата која била во тек против Сицилија, која неодамна била прегазена од остроготскиот крал Тотила. Артабанес не успеал да ја достигне експедицијата пред да отплови за Сицилија, а неговата сопствена флота била отфрлена назад и била уништена од силните бури во Јонското Море,; . при што самиот Артабанес бил неочекувано спасен по пристигнувањето на Малта. Иако постојат сугестии дека Артабанес стигнал до Меледа наместо до Малта, сепак традицијата на ракописот и географската веројатност ја фаворизираат Малта.
Другите извори за Малта од Јустинијанов време се ограничени, со малку детали за историјата на островите. Писателот од шестиот век Аратор ја опишал Малта како statio, пристаниште за бродови, иако ова се користи во врска со бродоломот на Свети Павле на островите, и не треба да се користи за да се заклучи поморскиот статус на Малта, иако наводот за пристаништата на Малта и Гоцо се наоѓаат во подоцнежните арапски текстови.
Епископи од Малта Во 553 година, Јулијан, бискуп од Малта (латински: Iulianus episcopus Melitensis) се споменува во Constitutum de Tribus Capitulis на папата Виргилиј, но може да има одредена нејасност во врска со името и врската со Малта поради недоследности во имињата во различни ракописи. Првиот навод за бискуп од Малта се појавува во три писма од папата Григориј I, при што папата го замолил епископот Луцил од Малта во 592 година да се погрижи малтешкото свештенство кое поседува земјиште што и припаѓа на африканската црква да го плати данокот што им се должи. Историчарите претпоставуваат дека овие земји се наоѓаат на Малта, а нивната врска со африканската црква може да биде поврзана со вандалското владеење во претходниот век. Второто писмо, од октомври 598 година, бара од бискупот од Сиракуза да го смени Луцил за неодредено злосторство, да ги казни неговите соучесници со ставање во манастири и отстранување на нивните почести. Фразата за деградирање на војниците имплицира дека Малта имала воен гарнизон во тоа време. Потоа, папата Григориј побарал од бискупот од Сиракуза да им наложи на свештеникот и народот да изберат нов епископ. Третото писмо, кое датира од септември или октомври 599 година, бара од Роман, бранителот на Сицилија, да се погрижи Луцил и неговиот син да му го предадат имотот земен од црквата на новиот епископ Трајан. Иако се смета дека нема доволно докази за да се одреди Малта како епископија на Сиракуза од порано, писмата се смета дека откриваат блиски црковни и административни врски помеѓу малтешката престолнина и бискупијата Сиракуза. Малта можеби била на сличен начин поврзана со секуларната администрација на Сицилија, како што сугерира цивилната географска листа составена од Ѓорѓи Кипарски во околу 603 - 606 година.
Византијци прогонети во Малта Малта се користела како место за прогонети, како што се наоѓа во пасуси од двајца историчари. Во Historia syntomos, патријархот Никифор детализира како византискиот цар Ираклиј го испратил Теодор, судија по чин, на островот Гаудомелете, наредувајќи му на дуксот од местото да му ампутира едно стапало по пристигнувањето. Ова открива дека до 637 година, датумот на бунтот што довел до прогонство на Јован Аталариј и Теодор, Малта можеби била управувана од воени офицери, слично на начинот на кој владееле со Сицилија и Италија. Хроничарот Теофан опишува како во 790 година, царот Константин VI ги казнил водачите на бунтот во ерменската тема со жигосување на нивните лица и протерување на водачите на Сицилија и „другите острови“.Theophanes, p. 469
Администрација Секуларна власт Пронајден е печат кој датира од 8 век и кој му припаѓа на Никита, архонт и дронгариос од Малта, (, + Nikētas dronggariōs kaì árkhonti Melétēs) според кој историчарите кои заклучуваат дека со Малта можеби управувал висок поморски функционер, кој командувал со мала флота. Други историчари отишле подалеку од оваа анализа, велејќи дека Малта била база на важна поморска ескадрила под директна царска, а не тематска контрола. Сепак, недостигот на докази и извори, како и историските блиски врски меѓу Сицилија и Малта, се сметаат против постоењето на таква владејачка структура за Малта, како и постоењето на важна византиска поморска база на островите. Сепак, може да се направи случај за византиски функционер да биде и командант на копнена војска на друнго, кој исто така ја презел улогата на архонт или граѓански гувернер на градот.
Неодамнешните ископувања фрлиле повеќе светлина на улогата на Малта како трговско место, при што регионалните политички сили поседувале силни интереси во Малта во текот на 8 век. Се смета дека островите дејствувале како привилегирана територија, делувајќи како мост помеѓу Северна Африка и јужниот дел на Италија. Малта била способна да увезува големи количества стоки од далечни региони и да се поврзува со византиските и арапските трговски мрежи. Урбаните јадра, како што е Мелит, биле релативно богати, политички моќни и уживале пристап до разни увезени стоки, додека периферните области како што е Сафи, имале пристап до повеќе основна материјална култура.
Црковна власт Историчарите тврдат дека преносот на сицилијанските епархии од Римската патријаршија во Цариград и издигнувањето на Сиракуза во статус на митрополија, ја заматуваат црковната организација на Малта во овој период. Ниту еден епископ на Малта не се појавил на римските синоди или на вселенските собори на Исток од 7 до 9 век. Малтешкиот бискуп по име Манас можеби присуствувал на Осумте вселенски собор одржан во Цариград во 869-870 година, и е идентификуван со малтешки епископ кој бил заробен во Палермо од страна на Аглабидите во 878 година. Сепак, ниту еден малтешки бискуп не е идентификуван во актите на соборот, што ја прави идентификацијата на историчарите неоправдана.