Комунистичката партија на Советскиот Сојуз (КПСС) (руски: Коммунисти́ческая па́ртия Сове́тского Сою́за, КПСС) била единствената политичка партија во времето на СССР.

Нејзини раководни органи биле Централниот комитет (ЦК), Политбиро на ЦК на КПСС, Секретариатот на ЦК.

Во 1991 година била забранета на територијата на Русија по наредба на претседателот Борис Елцин. КПСС постоела под различни имиња: од 1898 - Руска социалдемократска работничка партија (РСДРП) од пролетта на 1917 - Руска социалдемократска работничка партија (РСДРП(б)) од 1918 - Руска комунистичка партија (болшевци) (РКП(б)) од 1925 - Сојузна комунистичка партија (болшевци) (ВКП(б)) од 1952 - Комунистичка партија на Советскиот Сојуз (КПСС)

Историја

Основање и рани години

Партијата ги има корените во Руската социјалдемократска работничка партија (РСДРП), основана во 1898 година. На Вториот конгрес во 1903 година настанала поделба на болшевици (предводени од Владимир Илич Ленин) и мењшевици. Болшевиците ја застапувале идејата за централизирана, дисциплинирана партија на професионални револуционери.

По Февруарската револуција во 1917 година и Октомвриската револуција (7 ноември 1917 според грегоријанскиот календар), болшевиците ја презеле власта. Во 1918 година партијата го променила името во Руска комунистичка партија (болшевици) – РКП(б). По граѓанската војна (1917–1922) и создавањето на СССР во 1922 година, таа станала водечка сила на новата држава. Во 1925 година била преименувана во Сесојузна комунистичка партија (болшевици) – ВКП(б).

Сталинскиот период (1920-ти – 1953) По смртта на Ленин во 1924 година, Јосиф Сталин постепено ја консолидирал власта. Тој ја елиминирал внатрешната опозиција преку чистки (особено Големата чистка 1936–1938), ја вовел политиката на „социјализам во една земја“, ја спровел форсираната индустријализација и колективизацијата на земјоделството. Партијата станала инструмент на тоталитарна контрола, со силно развиен култ кон личноста на Сталин. Во 1952 година, на XIX конгрес, партијата го добила конечното име Комунистичка партија на Советскиот Сојуз (КПСС).

Постсталински период По смртта на Сталин во 1953 година, Никита Хрушчов ја осудил неговата политика на XX конгрес (1956) во таканаречениот „таен говор“, што означило почеток на десталинизацијата. Хрушчов спровел реформи во земјоделството и индустријата, но бил сменет во 1964 година.

Под Леонид Брежњев (1964–1982) настапил период на „застој“ (застой): стабилизација на системот, но и економска стагнација, корупција и идеолошка ригидност. По кратките мандати на Јуриј Андропов (1982–1984) и Константин Черненко (1984–1985), на власт дошол Михаил Горбачов.

Перестројка и распад Горбачов ја започнал политиката на перестројка (реструктурирање) и гласност (отвореност) од 1985 година, обидувајќи се да го реформира системот. Овие реформи довеле до губење на контролата на партијата, појава на национални движења и политички плурализам. По обидот за државен удар во август 1991 година (Августовски пуч), КПСС била суспендирана, а потоа забранета во Русија. Со распадот на СССР во декември 1991 година, партијата престанала да постои како единствена сесојузна организација.

СССР