Стар век

Стар век (антика) — дел од историјата,Crawford, O. G. S. (1927). Antiquity. [Gloucester, Eng.]: Antiquity Publications [etc.]. (cf., History education in the United States is primarily the study of the written past. Defining history in such a narrow way has important consequences ...) која се занимава со проучување на човечката историја, вклучувајќи го времето на древниот период (т.е. почетокот на „историјата“ и крајот на „праисторијата“) , раното средновековие во Европа и династијата Ќин во КинаFoster, S. (2007). Adventure guide. China. Hunter travel guides. Edison, NJ: Hunter Publishing. Page 6-7 (cf., "Qin is perceived as 'China's first dynasty' and [... developed] writing.). Овој период опфаќа раното царство на Кина, царствата на Индија во период од 5000 години, клинестото писмо создадено од сумерите во околу XXX век п.н.е., која претставува и најстарата скрипта која била откриена до денес. Но стариот век во никој случај не треба да се поистоветува со праисторијата.

Под поимот „антика“ честопати се претежно се подразбира класичната антика на Стара Грција во 776 п.н.е., односно времето кога се одржала првата Олимпијада,антика - Дигитален речник на македонскиот јазик по што следи периодот на Македонското Царство и царствата-наследници, наречен и „хеленски/елински“, под тешкото грчко влијание врз европската историска наука. Во оваа категорија спаѓа и основањето на Рим од 753 п.н.е., со кое се дало почетокот на древниот Рим. Датумот за завршувањето на стариот век според многу западни учени завршува со пропаѓањето на Западното Римско Царство во 476 годинаClare, I. S. (1906). Library of universal history: containing a record of the human race from the earliest historical period to the present time; embracing a general survey of the progress of mankind in national and social life, civil government, religion, literature, science and art. New York: Union Book. Page 1519 (cf., Ancient history, as we have already seen, ended with the fall of the Western Roman Empire; [...])United Center for Research and Training in History. (1973). Bulgarian historical review. Sofia: Pub. House of the Bulgarian Academy of Sciences]. стр/ 43. (cf. ... in the history of Western Europe, which marks both the end of ancient history and the beginning of the Middle Ages, is the fall of the Western Empire.) или по смртта на царот Јустинијан IRobinson, C. A. (1951). Ancient history from prehistoric times to the death of Justinian. New York: Macmillan. или со ширењето на исламотBreasted, J. H. (1916). Ancient times, a history of the early world: an introduction to the study of ancient history and the career of early man. Boston: Ginn and Company. или времето кога живеел Карло ВеликиMyers, P. V. N. (1916). Ancient history. New York [etc.]: Ginn and company..

Проучување на стариот век

Едно од најголемите тешкотии за проучување на стариот век е фактот што само еден мал дел од тој период е документиран, и само мал дел од тие истории успеале да се задржат до ден денесGardner, P. (1892). New chapters in Greek history, historical results of recent excavations in Greece and Asia Minor. New York: G.P. Putnam's Sons. Page 1+. , односно како проблем се означувало фактот што имало само малку луѓе кои биле способни да ја пишуваат историјата во тоа времеNadin, M. (1997). The civilization of illiteracy. Dresden: Dresden University Press.. Дури и оние кои биле напишани, сепак не биле широко распространети низ познатиот свет.

Римското Царство создала една од најдревните култури во историјата на човештвотоHarris, W. V. (1989). Ancient literacy. Cambridge, Mass: Harvard University Press. (cf. ... extent of literacy in the Roman Empire has been investigated, previous writers have generally concluded that a high degree of literacy ...) , но многу творби од најпознатите историчари од тоа време, биле загубени. Таков е примерот со Тит Ливиј, римски историчар, кој живеел во I век п.н.е., кој ја напишал историјата на Рим во неговото дело „Од основањето на градот Рим“ (Ab Urbe condita) во 144 тома, од кој само 35 се зачувани до ден денес. Во целина, само мал дел од работата на сите големи римски историчари се зачувани.

Денешните историчари за проучување на стариот век главно се потпираат на две насоки: археологијата и проучување на историјата преку запишаните текстови.

Археологија

Археологија е наука која ги изучува материјалните остатоци, односно сите видливи траги на човечката дејност заради запознавање на нивната содржина во одредено време и простор, како и заради нивното значење во одредено социјално, економско и историско опкружување. Иако оваа наука вообичаено се поврзува со “старите работи", односно со дамнешното минато, со неа се опфаќа временски период од најстарите материјални остатоци па сè до нашето совремиеPetrie, W. M. F. (1972). Methods & aims in archaeology. New York: B. BlomGamble, C. (2000). Archaeology the basics. London: Routledge.Wheeler, J. R. (1908). Archaeology [a lecture delivered at Columbia University in the series on science, philosophy and art, 8 јануари 1908]. New York: Columbia University Press.Barton, G. A. (1900). Archaeology and the Bible. Green fund book, no. 17. Philadelphia: American Sunday-School Union 1816 Chestnut Street. . Во текот на проучувањето на древната историја, археолозите се служиле со најразлични раскопувања во остатоците на древните градови, барајќи информација за тоа како народите од тоа време живееле и по кој начин. Некои од најважните откритија на археолошкото учење вклучуваат:

Египетските пирамиди"The Great Pyramid...is still one of the largest structures ever raised by man, its plan twice the size of St. Peter's in Rome", гигантските гробници кои биле изградени од страна на старите египјани, најверојатно во околу 2600 п.н.е. Проучување на древниот град Харапа (Индија, денеска Пакистан)'Earliest writing' found BBC News, 4 мај 1999.Basham, A. L. 1968. Review of A Short History of Pakistan by A. H. Dani (with an introduction by I. H. Qureshi). Karachi: University of Karachi Press. 1967 Pacific Affairs 41(4) : 641-643., Мохенџо-даро (Пакистан) и Лотхал во Јужна АзијаMohenjo-Daro An Ancient Indus Valley Metropolis and LothalS. R. Rao (1985). Lothal. Archaeological Survey of India, 30–31.. Градот Помпеја , древен римски град, кој бил уништен од издигањето на вулканот Везув во 79 година п.н.е. Теракотната војскаJane Portal and Qingbo Duan, The First Emperor: China's Terracotta Arm, British Museum Press, 2007, p. 167, која е од времето на древна Кина Големиот аникут во Јужна Индија

Проучување на текстовите

Можеби поголемиот дел од она кое му е познато на денешниот свет за древните цивилизации доаѓа од натписите на древните историчари. Едни од најпознатите древни историчари се Херодот, Јосиф Флавијански, Тит Ливиј, Полибиј, Салустиј Крисп, Гај Светониј Транквил, Такит, Тукидид и Сема Ќен.

Хронологија

Праисторија

Праисторијата е поим кој најчесто се однесува на периодот од историјата на човештвото кога не постоела писмена историја. Во почетокот на човечките миграцииH. Liu, F. Prugnolle, A. Manica, F. Balloux, A Geographically Explicit Genetic Model of Worldwide Human-Settlement History. The American Journal of Human Genetics, Volume 79 , Issue 2 , Pages 230 - 237 во Долниот палеолит народите се населиле главно во Евроазија. Во Средниот палеолит народот главно мигрирал од Африка покрај крајбрежјата кон Јужна Азија и Југоисточна Азија и Австралиските острови. Пред околу педесет илјади години, народот се населил од Азија на Блискиот Исток. Пред околу четириесет илјади години, во Европа се создале првите модерни народности.

Во околу X век п.н.е. започнало развој на селското стопанство, кое претставува и датумот за почетокот на древната епоха. Во VI век п.н.е. се создала кинеската цивилизација. Во V век п.н.е. кон крајот на неолитската цивилизација биле изработени првите примитивни запрежни велосопеди и започнале да се распространуваат пишените дела. Во IV век п.н.е. се развила Трипилската култура на територијата на денешните држави Украина, Молдавија и Романија. Во околу 3400 п.н.е. се развила сумерската цивилизација со создавање на клинастото писмо на Блискиот Исток. Во околу XXVII век п.н.е. се создало Старото кралство на Египет.

Хронологија на стариот век

Бронзено време

Бронзената епоха е дел од трипериодниот систем. Овој систем го иследува неолитот во неколку региони во светот. Во XXIV век п.н.е. била создадена Акадското Царствоakkadian, angelfire.comWells, H. G. (1921). The outline of history, being a plain history of life and mankind. New York: Macmillan company. Page 137., во 22 век п.н.е. започнал т.н. Прв период на Стар Египет по течението на реката Нил и Блискиот Исток. Кон XXI век п.н.е. настапила сумерската ренесанса. Во XVIII век п.н.е. настапил т.н. Втор период на Стар Египет.

Во околу 1600 п.н.е. започнала да се развива Микенската цивилизација. Исто така, во околу 1600 п.н.е. бил даден почеток на династијата Шанг во Кина. Во тој период има докази дека било создаденокинеското писмо. Во околу 1600 п.н.е. била создадена хетитската цивилизација. Во периодот од XVI век п.н.е. до околу XI век п.н.е. било создадено Новото Египетско царство. Помеѓу 1550 п.н.е. и 1292 п.н.е. настапил т.н. Амарнски период на царството.

Железно време

Железната епоха е последниот период од трипериодниот систем. Датата за започнување на овој период е различна во зависност од географскиот регион. Во XIII век п.н.е. до 12 век п.н.е. траел т.н. Рамесидски период од историјата на Древен Египет. Во периодот околу 1200 п.н.е. се одвивала Тројанската војнаStrauss, Barry S. (2006) The Trojan War: A New History. Simon & Schuster ISBN 0-7432-6441-9. Во околу 1180 п.н.е. се распаднали Хетитското Царство.

Во 1046 п.н.е. е година на започнување на владеењето на династијата Џоу на кралот Ву Џоу. Во периодот од X век п.н.е. до VII век п.н.е. опстојувала Новоасирското Царство. Во 800 п.н.е. зголемувањето на грчките градови-држави. Во 776 п.н.е. биле одржани првите Олимписки игри.

Класична антика

Класичната антика е општ поим за долг период од културната историја, која главно се однесува на древните цивилизации на Стара Грција и Стариот Рим.

Ран стар век

753 п.н.е. Основање на градот Рим (според традиционалната дата) 745 п.н.е. Тиглат-Пилесар III станал новиот цар на Асирија. Тој е еден од најзначајните императори кој ги покорил соседните народи и ја создал големата Асирска империја. 728 п.н.е. проширување на Медианската империја 722 п.н.е. започнува Пролетниот и Есенскиот период во Кина. Намалува моќтта на династијата Џоу а започнува ерата на Стоте училишта на менталитетите 720 п.н.е. изградба на Мариб Бам 653 п.н.е. проширување на Персиската империја 612 п.н.е. разрушување на Нинива и пропаѓање на Асирската империја 600 п.н.е. се создаваат Големите царства 600 п.н.р. се создава Пандјанско царство во Јужна Индија 563 п.н.е. роден е Сидарта Готама, основач на Будизмот 551 п.н.е. роден е Конфуциј, основач на конфуцијанството 550 п.н.е. расцут на Персиската империја со делото на Кир Велики 549 п.н.е. родена Махавира, основач на Џаинизмот 544 п.н.е. создадена Магадската империја 539 п.н.е. паѓање на Вавилон и ослободување на Евреите 525 п.н.е. Кабисес II го освоил Египет 512 п.н.е. Дариј I ја проширил Персиската империја кон Македонија, Тракија и Либија 509 п.н.е. протерување на последниот цар на Рим, основана е Римска република thumb|222px|Источната полутопка во 500 п.н.е. 508 п.н.е. демократија создадена во Стара Грција 500 п.н.е. Пингала го користи бројот 0 и двоичниот систем 490 п.н.е. Маратонска битка, пораз на Персиската империја од страна на грчките градови-држави 469 п.н.е. роден е Сократ 465 п.н.е. убиен е Ксеркс 460 п.н.е. Прва пелопонеска воја помеѓу Атина и Спарта 447 п.н.е. изградба на Партенонот во Атина 424 п.н.е. во Индија на власт дошла династија Нанда 404 п.н.е. крај на Пелопонеските војни

Доцен стар век

331 п.н.е. Александар Македонски го поразува Дариј III во Битката кај Гавгамела