Сончев Систем — гравитациски врзан систем на Сонцето и објектите што кружат околу него, непосредно или посредно. Од објектите кои орбитираат непосредно околу Сонцето, најголеми се осумте планети, а останатите се помали објекти, џуџестите планети и мали тела на Сончевиот Систем. Од објектите што посредно кружат околу Сонцето - природните сателити - два се поголеми од најмалата планета Меркур, а уште еден е речиси еднаков по големина.
Сончевиот Систем бил формиран пред 4,6 милијарди години од гравитациски колапс на џиновски меѓуѕвезден молекуларен облак. Огромното мнозинство од масата на системот е на Сонцето, а поголемиот дел од преостанатата маса се наоѓа во Јупитер. Четирите помали планети од внатрешниот систем, Меркур, Венера, Земја и Марс, се копнени планети, кои првенствено се составени од карпи и метал. Четирите планети од надворешниот систем се џиновски планети, кои се значително помасивни од копнените. Двете најголеми планети, Јупитер и Сатурн, се гасовити џинови, составени главно од водород и хелиум; двете најоддалечени планети, Уран и Нептун, се ледени џинови, кои се составени главно од супстанции со релативно високи точки на топење во споредба со водородот и хелиумот, наречени испарливи, како што се вода, амонијак и метан. Сите осум планети имаат речиси кружни орбити кои се наоѓаат во речиси рамен диск наречен еклиптика.
Сончевиот Систем содржи и помали објекти. Астероидниот појас, кој се наоѓа помеѓу орбитите на Марс и Јупитер, главно содржи објекти составени, како копнените планети, од карпи и метал. Надвор од орбитата на Нептун се наоѓа Кајперовиот Појас и расеаниот диск, кои се популации на Заднептунските планети составени претежно од мраз, а надвор од нив новооткриена популација на сендоии. Во рамките на овие популации, некои објекти се доволно големи за да се заокружат под сопствената гравитација, иако постои значителна дебата за тоа колку ќе се покажат. Таквите објекти се категоризираат како џуџести планеи. Астрономите генерално прифаќаат најмалку девет објекти како џуџести планети: астероидот Церера и заднептунските објекти Плутон, Ерида, Хаумеја, Макемаке, Квавар, Седна и Орк. Покрај овие два региона, разни други популации со мали тела, вклучувајќи комети, кентаури и меѓупланетарен облак од прашина, слободно патуваат меѓу регионите. Шест од планетите, шесте најголеми можни џуџести планети и многу од помалите тела орбитираат од природни сателити, кои обично се нарекуваат „месечини“ по Месечината. Секоја од надворешните планети е опкружена со планетарни прстени од прашина и други мали објекти.
Сончевиот ветер, млаз од наелектризирани честички што течат нанадвор од Сонцето, создава област во вид на меур во меѓуѕвездената средина позната како хелиосфера. Хелиопаузата е точката во која притисокот од сончевиот ветер е еднаков на спротивставениот притисок на меѓуѕвездената средина; се протега до работ на расфрланиот диск. Ортовиот Облак, за кој се смета дека е извор на долгопериодични комети, може да постои и на оддалеченост приближно илјада пати подалеку од хелиосферата. Сончевиот Систем се наоѓа на 26.000 светлосни години од центарот на галаксијата Млечен Пат во кракот на Орион, кој ги содржи повеќето видливи ѕвезди на ноќното небо. Најблиските ѕвезди се во т.н. Месен Меур, со најблиската Проксима Кентаур, на 4,25 светлосни години.
Откривање и истражување
Во поголемиот дел од историјата, човештвото не го препознал или го разбрал концептот на Сончевиот Систем. Поголемиот дел од луѓето до доцниот среден век – ренесансата верувале дека Земјата е неподвижна во центарот на универзумот и категорично се разликува од божествените објекти што се движат низ небото. Иако грчкиот филозоф Аристарх од Самос шпекулирал за хелиоцентрично преуредување на космосот, Никола Коперник бил првиот што развил математички предвидувачки хелиоцентричен систем.
Во 17 век, Галилео Галилеј открил дека Сонцето е обележано со сончеви дамки и дека Јупитер има четири сателити во орбитата околу него. Кристијан Хајгенс ги следел откритијата на Галилео со откривање на Сатурновата месечина Титан и обликот на прстените на Сатурн. Околу 1677 година, Едмонд Халеј забележал движење на Меркур преку Сонцето, што го навело да сфати дека набљудувањата на сончевата паралакса на планетата (поидеално користејќи го движењето на Венера) може да се користат за тригонометриски да се одредат растојанијата помеѓу Земјата, Венера и СонцетоJeremiah Horrocks, William Crabtree, and the Lancashire observations of the transit of Venus of 1639, Allan Chapman 2004 Cambridge University Press . Во 1705 година, тој сфатил дека повторените гледања на комета се од ист објект, редовно враќајќи се еднаш на секои 75-76 години. Ова бил првиот доказ дека нешто друго освен планетите кружи околу Сонцето, иако ова било теоретизирано за комети во 1 век од Сенека Помладиот. Околу 1704 година, терминот „Сончев Систем“ првпат се појавил на англиски јазик. Во 1838 година, Фридрих Бесел успешно ја измерил ѕвездената паралакса, очигледно поместување на позицијата на ѕвезда создадена од движењето на Земјата околу Сонцето, обезбедувајќи го првиот директен, експериментален доказ за хелиоцентризмот. Оттогаш, подобрувањата во набљудувачката астрономија и употребата на вселенски летала без екипаж овозможиле детално истражување на другите тела кои кружат околу Сонцето.
Структура и состав Главната компонента на Сончевиот Систем е Сонцето, ѕвезда од главната низа Г2 која содржи 99,86% од познатата маса на системот и доминира гравитациски. Четирите најголеми тела на Сонцето кои орбитираат, џиновските планети, сочинуваат 99% од преостанатата маса, а Јупитер и Сатурн заедно сочинуваат повеќе од 90%. Останатите објекти од Сончевиот Систем (вклучувајќи ги четирите земјовидни планети, џуџестите планети, месечините, астероидите и кометите) заедно сочинуваат помалку од 0,002% од вкупната маса на Сончевиот Систем.
Повеќето големи објекти во орбитата околу Сонцето лежат во близина на рамнината на Земјината орбита, позната како еклиптика. Планетите се многу блиску до еклиптиката, додека кометите и објектите на Кајперовиот Појас често се под значително поголеми агли на неа. Како резултат на формирањето на Сончевиот Систем, планетите (и повеќето други објекти) кружат околу Сонцето во иста насока во која ротира Сонцето (спротивно од стрелките на часовникот, гледано од над северниот пол на Земјата). Потојат и исклучоци, како на пример Халеевата Комета. Најголем дел од поголемите месечини кружат околу нивните планети во повратна насока (Тритон е најголемиот исклучок) и повеќето поголеми објекти ротираат во иста насока (Венера е најголемиот исклучок).
Целокупната структура на нацртаните области на Сончевиот Систем се состои од Сонцето, четири релативно мали внатрешни планети опкружени со појас од претежно карпести астероиди и четири џиновски планети опкружени со Кајперовиот Појас на претежно ледени објекти. Астрономите понекогаш неформално ја делат оваа структура на посебни региони. Внатрешниот Сончев Систем ги вклучува земјовидните планети и астероидниот појас. Надворешниот Сончев Систем е надвор од астероидите, вклучувајќи ги и четирите џиновски планети. Од откривањето на Кајперовиот Појас, најоддалечените делови на Сончевиот Систем се сметаат за посебен регион кој се состои од објекти надвор од Нептун.
Поголемиот дел од планетите во Сончевиот Систем имаат свои секундарни системи, орбитирани од планетарни објекти наречени природни сателити или месечини (од кои две, Титан и Ганимед, се поголеми од планетата Меркур). Четирите џиновски планети имаат планетарни прстени, тенки појаси од ситни честички кои кружат околу нив. Повеќето од најголемите природни сателити се во синхрона ротација, со едно лице трајно свртено кон нивниот родител.
Кеплеровите закони за планетарно движење ги опишуваат орбитите на објектите околу Сонцето. Следејќи ги законите на Кеплер, секој објект патува по елипса со Сонцето во еден фокус. Објектите поблиску до Сонцето (со помали големи полуоски) патуваат побрзо бидејќи тие се повеќе погодени од гравитацијата на Сонцето. На елипсовидна орбита, растојанието на телото од Сонцето варира во текот на неговата година. Најблиското приближување на телото до Сонцето се нарекува негов перихел, додека неговото најоддалечено растојание од Сонцето се нарекува негов афел. Орбитите на планетите се речиси кружни, но многу комети, астероиди и објекти од Кајперовиот Појас следат високо елиптични орбити. Положбите на телата во Сончевиот Систем може да се предвидат со помош на нумерички модели.
Иако Сонцето доминира во системот по маса, тоа претставува само околу 2% од аголниот момент. Планетите, во кои доминира Јупитер, го заземаат најголемиот дел од останатиот аголен момент поради комбинацијата на нивната маса, орбита и растојание од Сонцето, со веројатно значаен придонес од кометите.
Сонцето, кое ја сочинува речиси целата материја во Сончевиот Систем, е составено од приближно 98% водород и хелиум., citing Јупитер и Сатурн, кои ја сочинуваат речиси целата преостаната материја, исто така првенствено се составени од водород и хелиум. Градиент на составот постои во Сончевиот Систем, создаден од топлина и светлосен притисок од Сонцето; оние објекти кои се поблиску до Сонцето, на кои повеќе влијае топлината и светлосниот притисок, се составени од елементи со високи точки на топење. Објектите подалеку од Сонцето се составени главно од материјали со пониски точки на топење. Границата во Сончевиот Систем над која тие испарливи материи би можеле да се кондензираат е позната како линија на замрзнување и се наоѓа на околу 5 астрономски единици (750×106 kм; 460×106 ми) од Сонцето.
Објектите на внатрешниот Сончев Систем се составени главно од карпи, колективното име за соединенија со високи точки на топење, како што се силикати, железо или никел, кои останале цврсти во речиси сите услови во протопланетарната маглина. Јупитер и Сатурн се составени главно од гасови, астрономски термин за материјали со екстремно ниски точки на топење и висок притисок на пареа, како што се водород, хелиум и неон, кои секогаш биле во гасовита фаза во маглината. Мразовите, како вода, метан, амонијак, сулфурводород и јаглерод диоксид, имаат точка на топење до неколку стотици келвини. Тие можат да се најдат ледена, течна и гасовита состојба на различни места во Сончевиот Систем, додека во маглината биле или во цврста или гасовита фаза. Ледените супстанции го сочинуваат поголемиот дел од сателитите на џиновските планети, како и поголемиот дел од Уран и Нептун (т.н. „ледени џинови“) и бројните мали објекти што лежат надвор од орбитата на Нептун. Заедно, гасовите и мразот се нарекуваат испарливи.
Растојанија и размери мини| Споредба на големината на Сонцето и планетите Растојанието од Земјата до Сонцето е . За споредба, полупречникот на Сонцето е 0.0047 ае (700.000 км; 400.000 ми). Така, Сонцето зафаќа 0,00001% (10 −5 %) од волуменот на сфера со полупречник како големината на Земјината орбита, додека Земјиниот волумен е приближно еден милионити дел (10 −6) од оној на Сонцето. Јупитер, најголемата планета, има 5.2 астрономски единици (780,000,000 км; 480,000,000 ми) од Сонцето и има полупречник од 71,000 километри (0.00047 ае; 44,000 ми), додека најоддалечената планета, Нептун, е 30 астрономски единици (4.5×109 км; 2.8×109 ми) од Сонцето.
Со неколку исклучоци, колку е подалеку една планета или појас од Сонцето, толку е поголемо растојанието помеѓу нејзината орбита и орбитата на следниот поблизок објект до Сонцето. На пример, Венера е приближно 0,33 ае подалеку од Сонцето од Меркур, додека Сатурн е 4,3 ае од Јупитер, а Нептун е 10,5 ае од Уран. Направени се обиди да се одреди врската помеѓу овие орбитални растојанија (на пример, законот на Тициус-Боде), но таква теорија не е прифатена.