Мариупол

Мариупол е град во Донецката област, Украина. Сместен е на северниот брег ( Прјазовија ) на Азовското Море, на устието на реката Калмиус. Во јануари 2022 година, пред руската инвазија на Украина, бил десеттиот најголем град во земјата и втор најголем град во Донецката област, со проценето население од 425.681 жители; во август 2023 година, украинските власти го процениле населението на Мариупол на приближно 120.000.

Историски гледано, градот бил центар за трговија и производство и играл клучна улога во развојот на високото образование и многу бизниси, а исто така служел и како крајбрежно одморалиште. Во 1948 година, бил преименуван во Жданов () по Андреј Жданов, роден во градот кој станал висок функционер на Комунистичката партија на Советскиот Сојуз и близок сојузник на Јосиф Сталин. Името било дел од поголем напор за преименување на градовите по високи политички личности во Советскиот Сојуз. Името било вратено во 1989 година.

Мариупол бил основан на местото на поранешен логор за Козаци, познат како Калмиус, и му се доделени градски права во рамките на Руската империја во 1778 година. Играл клучна улога во индустријализацијата во ерата на Сталин; бил центар за трговија со жито, металургија и тешка индустрија – вклучувајќи ги железарницата Илич и железарницата Азовстал.

Историја

Античка историја Неолитските гробишта, откриени на брегот на Азовското Море, потекнуваат од крајот на третиот милениум пред нашата ера. При ископувањата биле пронајдени повеќе од 120 скелети, заедно со различни предмети, меѓу кои камени и коскени алатки, мониста, школки и заби од животни.Bulletin, American School of Prehistoric Research: The Prehistory of Eastern Europe, Alseikaitė, American School of Prehistoric Research, p.46.

Кримско ханство лево|мини|Кримското ханство околу 1600 година Од 12-ти до 16-ти век, областа околу Мариупол била во голема мера опустошена и депопулирана по конфликтот меѓу Кримските Татари, Ногајската Орда, Големото Кнежевство Литванија и Големото Московско Кнежевство. До средината на 15-ти век, голем дел од регионот северно од Црното и Азовското Море бил анексиран од Кримското Ханство и станал вазал на Отоманската Империја. Источно од реката Днепар, пуста степа се протегала до Азовското Море, каде поради недостаток на вода го правел раното населување несигурно. Бидејќи се наоѓала во близина на Муравската патека, таа била изложена на чести кримско-ногајски напади и грабежи од страна на татарските племиња, спречувајќи трајно населување и држејќи ја ретко населена, или дури и целосно ненаселена, под татарска власт.

Козачки период Во овој дел од евроазиските степи, во доцниот XV и почетокот на XVI век се појавиле Козаците како посебен народ. Под днепарските брзаци живееле Запорошките Козаци, слободни и подвижни групи што се занимавале со сточарство, лов, риболов и преселничко земјоделство. Нивната независност привлекла многу селани и кметови кои бегале од Полско-литванската државна заедница и Големото Московско Кнежевство.

Со Цариградскиот договор од 1700 година, областа околу Азовското Море останала без населби и утврдувања. Во 1709 година, по сојузот на Козаците со Шведска против Русија, царот Петар Велики наредил уништување на Запорошката Сеч и нивно протерување. Сепак, во 1733 година Русија им дозволила да се вратат поради подготовките за нова војна со Османлиското Царство.

Со Лубенскиот договор од 1734 година, Запорошците ги повратиле своите земји и се обврзале на воена служба во руската армија. Тие изградиле нова Сеч на Днепар, но без утврдувања. Поради ретката населеност, воспоставиле окружна поделба, а областа околу денешен Мариупол станала предмет на спорови меѓу Запорошките и Донските Козаци, при што во 1746 година реката Калмиус била одредена како граница меѓу нив.

Во втората половина на XVIII век, татарските напади ги уништиле козачките утврдувања, а Русија ја поместила својата граница кон југозапад и ја присоединила областа. По победата над Османлиите и договорот од Кучук Кајнарџа, заканата од Крим исчезнала, а во 1775 година Запорожје и територијата на денешен Мариупол биле вклучени во новите руски административни единици. мини|Карта на устието на реката Калмиус од 1702 година

Руската империја и Советскиот Сојуз По Руско-турската војна од 1768 до 1774 година, гувернерот на Азовската губернија, Василиј А. Чертков, во 1776 година известил за остатоци од древни населби во областа и во 1778 година го испланирал новиот град Павловск. Сепак, на 29 септември 1779 година на тоа место бил основан градот Маријанопол (денешен Мариупол), именуван во чест на руската царица Марија Фјодоровна. Во 1780 година, руските власти присилно преселиле голем број православни Грци од Крим во областа на Мариупол.

Во 1782 година, Мариупол станал административен центар на округот во Азовската губернија и имал 2.948 жители. Во почетокот на XIX век биле изградени царинарница, училишта и пристанишни објекти, а до 1850-тите населението пораснало на 4.600 жители. Во 1869 година повеќе европски држави отвориле конзуларни претставништва во градот.

Изградбата на железничката линија до Мариупол во 1882 година го претворила градското пристаниште во значаен извозен центар за жито и јаглен. Во 1898 година белгиската компанија „СА Провиденс Русе“ отворила железарница во близина на градот, што привлекло бројни доселеници од различни делови на Руското Царство и значително го зголемило бројот на работници.

Во 1914 година Мариупол имал околу 58.000 жители. По Октомвриската револуција и за време на Руската граѓанска војна, градот доживеал пад на населението и индустријата и неколкупати преминувал под различни власти. Потоа административно станал дел од Донецката губернија на Украина, а во 1933 година покрај реката Калмиус била изградена новата челичарница Азовстал.

Втората светска војна лево|мини|Споменик на жртвите од Втората светска војна. За време на Втората светска војна, градот бил под германска воена окупација од 8 октомври 1941 година до 10 септември 1943 година. Во овој период, градот претрпел огромна материјална штета и голема загуба на животи. Германците застрелале приближно 10.000 жители, испратиле речиси 50.000 млади мажи и девојки како принудни работници во Германија и депортирале 36.000 затвореници во концентрациони логори.

За време на германската окупација, властите се насочиле кон целосно и брзо уништување на еврејското население во Мариупол како дел од Холокаустот. Егзекуциите ги извршила Сондеркомандо 10А, предводена од Хајнц Зецен. На 20 и 21 октомври 1941 година германските сили стрелале околу 8.000 Евреи од Мариупол, а до 21 ноември 1941 година градот бил прогласен за „ослободен од Евреи“. мини|Споменикот на убиените Евреи од Мариупол, исто така наречен „Споменик Менора“ „Менора споменик“, или официјално, Споменикот на убиените Евреи во Мариупол е поставен во предградие на Мариупол во спомен на убиените Евреи од градот. Делото се состои од седумкрака менора, Давидова ѕвезда и две комеморативни стели со натписи на руски јазик.

Во 1948 година, Мариупол бил преименуван во „Жданов“, по неодамна починатиот близок сојузник на Сталин, Андреј Жданов, кој бил роден во градот. Историското име на градот „Мариупол“ било вратено во 1989 година.

Географија Мариупол се наоѓа на југ од Донецката област, на брегот на Азовското Море и на устието на реката Калмиус. Се наоѓа во област на Азовската Низина која е продолжение на Украинската Црноморска Низина. Источно од Мариупол се наоѓа Хомутовската Степа, која е исто така дел од Азовската Низина, на границата со Русија.

Градот зафаќа површина од 166 км2, или 244 км2 заедно со предградијата администрирани од градскиот совет. Центарот на градот е 106 км2, додека површината на парковите и градините е 80,6 км2.

Градот е главно изграден на земјиште направено од солонец (збогатен со натриум) црница, со значителна количина на подземна вода, што често доведува до лизгање на земјиштето.

Клима Мариупол има умереноконтинентална клима (Кепенова климатска класификација) со топли лета и студени зими. Просечните годишни врнежи се 511 мм. Агроклиматските услови овозможуваат одгледување на топли земјоделски култури со долги вегетативни периоди (сончоглед, дињи, грозје итн.) Водните ресурси во регионот се недоволни, па затоа барите и водните базени се користат за потребите на населението и индустријата.

Во зима, ветерот дува главно од исток, а во лето од север.

Административна поделба десно|мини|Поделба на територијата, подредена на општина Мариупол: Урбани области на Мариупол: Мариупол е поделен на четири урбани окрузи.

Калмиускиот округ (до јуни 2016 година именуван како Иличивски округ по Владимир Илич Ленин) е северниот дел од градот, најголемата и најиндустријализираната населба во градот. Општо е познат како Завод („Фабрика“) на Илич. Ливобережњскиот округ (до јуни 2016 година именуван по Серго Орџоникидзе) е источниот дел од градот, на левиот брег на реката Калмиус. Неговото име значи „Лев брег“. Приморскиот округ е јужниот дел од градот, на брегот на Азовското Море. Секојдневното име на централниот дел од оваа населба е едноставно „Пристаниште“. Централниот округ е централниот урбан округ. Неговото секојдневно име е едноставно „Центар“ или „Град“. Порано бил познат како Жовтневски округ (Октомвриски округ) во чест на Болшевичката револуција од 1917 година.

Демографија

+Етничка структура во 2002 година Етничка припадност Број на луѓе Процент од населението украински 248.683 48,7 руски 226.848 44,4 Грци 21.923 4.3 белоруски 3.858 0,8 ерменски 1.205 0,2 Евреи 1.176 0,2 бугарски 1.082 0,2 друг 6.060 1.2 Целото население 510.835 100

Религиозни заедници мини|Црква „Свети Никола“ десно|мини|Султан Сулејман џамија во Мариупол

11 цркви на Украинската православна црква на Московската патријаршија. 3 цркви на Украинската православна црква на Киевската патријаршија. 52 различни религиозни заедници.

Градот е украсен со катедралата „Свети Никола“ (во Централниот округ) и други цркви во градот, имено:

Свети Никола (округ Приморски) Свети Михаил (округ Ливобережњи) Свето Преображение (Приморски округ) Св. Илија (округ Калмиуски) Успение (округ Ливобережњи) Свети Володимир (Округ Ливобережњи) Свети Амброзиј Оптински (Калмиуски округ) Св. Варлампи (округ Калмиуски) Св. Борис и Глеб (Приморски округ)

Многу цркви биле уништени во 1930-тите за време на советската ера од страна на болшевичката влада како дел од Атеистичкиот петгодишен план.

Белешки

Надворешни врски 

welcome-to-mariupol.org.ua – Welcome to Mariupol! – support and assistance for foreign visitors Ilyich Mariupol steel and iron works photos of Mariupol photo Mariupol: panoramic photos of Mariupol in 360 degrees The murder of the Jews of Mariupol Archived 3 February 2022 at the Wayback Machine during World War II, at Yad Vashem website.

Наводи Категорија:Населени места основани во 1778 година Категорија:Тврдини во Украина Категорија:Градови во Донечката област Категорија:CS1 со писмо на украински (uk) Категорија:Статии со извори на руски (ru) Категорија:CS1 со писмо на руски (ru) Категорија:Статии со извори на украински (uk) Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“ Категорија:Статии со текст на грчки Категорија:Статии со текст на руски Категорија:Статии кои во себе содржат записи за изговор Категорија:Координати на Википодатоците Категорија:Статии со текст на украински Категорија:Статии со краток опис