Кејптаун

thumb|right|250px|Пристаништето на Кејптаун со Трпезната Планина во позадина. thumb|right|250px|Традиционална архитектура на Лонг Стрит.

Кејптаун (англиски: Cape Town, африканс: Kaapstad, коса: iKapa) — вториот најнаселен град во Јужноафриканската Република по Јоханесбург.. Тој е провинциски главен град на Западен Кејп, како и легислативен главен град на ЈАР, каде се наоѓаат парламентот на ЈАР и многу владини канцеларии. Кејптаун е дом на 64% од населението на Западен Кејп. Тој е еден од најпознатите мултикултурни градови во светот, како одраз на неговата улога како главно одредиште за имигрантите и иселениците во аЈАР. Градот бил прогласен за Светски главен град за 2014 година од страна на Меѓународниот совет на здруженијата за индустриски дизајн. Во 2014 година, Кејптаун бил прогласен за најдобро место во светот што го посетиле The New York Times и The Daily Telegraph.

Кејптаун е познат по неговото пристаниште, како и неговата природа во цветната Кејпска област, вклучувајќи ги и добро познатите обележја — Трпезната Планина и ’ртот Кејп Поинт. Кејптаун е се одликува како еден од најубавите градови поради неговата географија. Кејптаун првобитно се развил околу неговото пристаниште како станица за холандските бродови кои пловеле до Источна Африка, Индија и Азија. Пристигнувањето на Јан ван Рибек на 6 април 1652 година го направи овој град првата европско подалечно одредиште на Замокот на Добрата Надеж и останал најголем град во Јужна Африка сè додека не бил заменет со Јоханесбург, како резултат на откривањето на злато и дијаманти во Трансвал во 1887 година. Кејптаун има 2,9 милиони жители. Површината на Кејптаун изнесува 2.499 км2, со што тој е помал од другите јужноафрикански градови, но со помала густина на населението. Кејптаун е збратимен со Ница, Франција.

Историја

Најраните познати остатоци во регионот биле пронајдени во Фиш Хук и датираат од пред 15.000 до 12.000 години. Малку е познато за историјата на првите жители на регионот, бидејќи нема пишана историја од областа пред да биде спомената од страна на португалскиот истражувач Бартоломео Дијас во 1486 година, кој станал првиот Европеец кој стигнал до таа област и ја нарекол „’Рт на бурата“ (Cabo das Tormentas). Подоцна тој бил преименуван од страна на Жоао II Португалски како „’Рт на Добрата Надеж“ (Cabo da Boa Esperança) поради големиот оптимизам предизвикан од отворањето на морскиот пат до Индија и Истокот. Васко де Гама исто така престојувал овде во 1497 година. Во доцниот 16 век, португалските, француските, данските, холандските и англиските, но главно португалските бродови редовно застанувале овде на својот пат кон Индија. Тие тргувале со тутун, бакар и железо со Којкојците во замена за свежо месо.

Во 1652 година, Јан ван Рибек и други вработени во Холандската источноиндиска компанија (холандски: Verenigde Oost-indische Compagnie, VOC) биле испратени на Кејп за да формираат постројка за бродови кои патувале кон Холандска источноиндиска компанија и тврдината Добра Надеж. Населбата во првиот период многу бавно се развивала, главно поради недостиг на работна сила. Овој недостаток на работна сила ги поттикнал властите да внесуваат робови од Индонезија и Мадагаскар. Многу од нив станале предци на првите заедници на Кејпските обоени луѓе. Во времето на Ван Рибек и неговите наследници како команданти, а подоцна и гувернери на Кејп, овде биле донесени импресивни низа корисни растенија како процес на постојано менување на природната средина. Некои од овие, вклучувајќи: грозје, житарици, ореви, компири, јаболка и цитрус, имале важно и долготрајно влијание врз општествата и економиите во регионотPooley, S. ‘Jan van Riebeeck as Pioneering Explorer and Conservator of Natural Resources at the Cape of Good Hope (1652–62),’ Environment and History 15 (2009): 3–33. .

Во времето кога Холандската Република се трансформирала во вазална република на Франција, под името Батавија, Велика Британија се обидела да ја преземе контролата врз своите колонии. Велика Британија го окупирала Кејптаун во 1795 година, но Кејп бил вратен на Холанѓаните со договор во 1803 година. Британските сили го окупирале Кејп повторно во 1806 година. Во Англо-холандскиот договор од 1814 година, Кејптаун трајно бил отстапен на Британија. Градот станал престолнина на новоформираната ’Ртската Колонија, чија територија се проширила значително низ 1800-тите. Со проширувањето, започнало и движењето за поголема независност од Велика Британија, поради кое бил основан парламентот во 1854 година а во 1872 година и функцијата премиер. Во овој период, законот давал права на избор само на мажите, но немало расовна или етничка дискриминација. Откривањето на дијаманти во Грикваленд Вест во 1867 година, и Витватерсрандната златна треска во 1886 година, предизвикале потоп на имигранти во земјата. Конфликтите меѓу бурските републики во внатрешноста и британската колонијална влада резултирале со Втората бурска војна од 1899-1902 година, која ја освоила Велика Британија. Во 1910 година, Велика Британија ја основала Јужноафриканскиот Сојуз, која ја обединила колонијата Добра Надеж со двете поразени бурски републики и британската колонија Натал. Кејптаун станал законски главен град на сојузот, а подоцна и во ЈАР.

На националните избори во 1948 година победила Националната партија и нејзината политика на апартхејд (расна сегрегација) довела до укинување на скоро сите граѓански права на црнците во земјата. Сите области биле селектирани според расата. Мултирасните предградија на Кејптаун биле или исчистени од „незаконските“ жители или урнати. Најпознат пример за ова во Кејптаун бил Округот Шест. Откако бил прогласен за регион, во 1965 година биле срушени скоро сите станови, додека над 60.000 жители биле насилно отстранети. Многу од овие жители биле преместени во Кејп Флетс и Лаванер Хил. Под Апартхејдот, Кејп се сметал за „обоена област за избор на труд“, со исклучок на „Банту“, односно Африканците.

Кејптаун бил еден од центрите на многу водачи на движењето против апартхејдот. Во 1976 година, студентските демонстрации во знак на солидарност со немирите во Соуето биле задушени од страна на полицијата, а неколку училишта биле изгорени. На островот Робен, поранешен казнено-поправен остров кој се наоѓа на 10 километри од градот, многу познати политички затвореници биле држени со години. Во еден од најпознатите моменти за одбележување на крајот на апартхејдот, Нелсон Мандела го одржал својот прв јавен говор по неговото затворање, од балконот во Градското собрание на градот Кејптаун неколку часа откако бил ослободен на 11 февруари 1990 година. Неговиот говор го најавило почетокот на новата ера за земјата и првите демократски избори се одржале четири години подоцна, на 27 април 1994 година. Нобеловиот плоштад во крајбрежјето Викторија и Алфред содржи статуи од четирите добитници на Нобеловата награда за мир во ЈАР: Алберт Лутули, Дезмонд Туту, Фредерик Вилем де Клерк и Нелсон Мандела. Од 1994 година, градот се бори со проблеми како што се дрогата, зголемен насилен криминал поврзан со дрога и насилство на банди. Во исто време, економијата се искачила на невидени нивоа како резултат на бумот во туризмот и индустриите за недвижности. Според џиниевиот коефициент од 0,67, Кејптаун има највисока стапка на еднаквост во земјата.

Географија

Кејптаун се наоѓа на географска ширина 33,55° С (приближно исто како и Сиднеј и Буенос Аирес и еквивалентно на Касабланка и Лос Анџелес на северната полутопка) и должина 18,25° Е. Планината Тејбл, со своите блиски вертикални карпи и рамни врвови над 1.000 метри се спушта кон реонот на Сити Бул. Од двата краја се наоѓаат двата рида: Ѓаволски врв и Лавова глава. Понекогаш од планината се формира тенок слој на облаци. Непосредствено на југ од планината Тејбл, полуостровот формира живописен планински ’рбет, влегувајќи 40 км јужно од Атлантскиот Океан и завршувајќи на Кејп Поинт. Кејптаун има над 70 врвови со над 300 метри. Многу од предградијата на градот се наоѓаат на големата рамнина наречена „Кејп Флатс“", која се протега на повеќе од 50 километри на исток и се приклучува на полуостровот кон копното. Регионот Кејптаун се одликува со широко крајбрежје, солиден планински венец, крајбрежни рамнини и внатрешни долини.

Остров Робен

УНЕСКО го прогласил островот Робен во западниот дел на Кејп за светско културно наследство во 1999 година. Островот Робен се наоѓа на околу 6 километри западно од Блубергстранд во Кејптаун, на надморска височина од 30 метри. Островот Робен бил користен како затвор каде што луѓето биле изолирани или протерувани речиси 400 години. Исто така, островот бил користен и како пошта, пастишта, ментална болница и станица.. Во моментов посетителите можат да пристапат само на островот преку брод кој патува трипати дневно.

Клима

Кејптаун има топла средоземна клима (Кепенова класификација на климата), со благи, умерено влажни зими и суви, топли лета. Зимата, која трае од почетокот на јуни до крајот на август, може да забележи големи фронтални настини кои влегуваат во ограничени периоди од Атлантскиот Океан со значителни врнежи и силни северозападни ветрови. Зимските месеци во градскиот просек се најмногу до 18,0° C и минимум од 8,5° C. Вкупни годишни врнежи во градот во просек се 515 милиметри. Летото, кое трае од почетокот на декември до март, е топло и суво со просечен максимум од 26,0° C и минимум 16,0° C. Регионот може да биде непријатно топол кога т.н. Берг Ветер, што значи „планински ветер“, дува од внатрешноста на Кару за неколку недели во февруари или почетокот на март. Во доцната пролет и раното лето генерално е застапен силниот ветер од југоисток, познат локално како Кејп Доктор, затоа што не дозволува загадување на воздухот. Овој ветер е предизвикан од систем под висок притисок кој се наоѓа во јужниот Атлантик западно од Кејптаун. Кејптаун добива 3.100 часа сонце годишно.

Температурите на водата варираат во голема мера, помеѓу 10 °C (50 °F) на Атлантскиот брег, до над 22 °C (72 °F) во Лажниот Залив. Просечните годишни температури на океаните се помеѓу 13 °C на Атлантското крајбрежје (слично како во Калифорнија, во Сан Франциско) и 17 °C во Лажниот Залив (слично како во Ница или Монте Карло).

Кејптаун моментално се соочува со криза за вода, по сушата што започнала во 2015 година, за која се вели дека е најлошата која го зафатила регионот во последните сто години. Градот Кејптаун предвидува дека врвот на кризата ќе се случи на 4 јуни 2018 година, кога поголемиот дел од градската вода ќе биде исклучена, а жителите ќе мора да чекаат за да соберат вода од 25 литри по лице на ден.

Флора и фауна Поради својата местоположба во Кејпската област, радот Кејптаун има едно од највисоките нивоа на биолошка разновидност на која било еквивалентна област во светот. Овие заштитени подрачја се наоѓаат на списокот на светско наследство, а околу 2.200 видови растенија се ограничени на планината Тејбл - повеќе отколку што постојат во целото Обединетото Кралство, кое има 1200 видови растенија и 67 ендемски растителни видови. Голем дел од овие видови, вклучувајќи и многу видови протеја, се ендемски на планината и не можат да се најдат никаде на друго местоA.G. Rebelo, C. Boucher, N. Helme, L. Mucina, M.C. Rutherford et al. 2006. Fynbos Biome, in: L. Mucina & M.C. Rutherford (eds). The Vegetation of South Africa, Lesotho and Swaziland..

Тоа е дом на вкупно 19 различни типови на вегетација, од кои неколку се целосно ендемски за градот и не се случуваат никаде на друго место во светот. Тоа е исто така единственото живеалиште на стотици ендемски видови, и стотици други кои се строго ограничени или загрозени. Оваа огромна разновидност на видови е главно поради тоа што градот е уникатно сместен во точката на конвергенција на неколку различни видови почва и микро клими. Планината Тејбл има невообичаено богата биолошка разновидност. Нејзината вегетација се состои претежно од неколку различни видови на уникатен и богат финбос.