Ластово (, , , , илирски: Ladest) — остров и општина кој се наоѓа во Дубровничко-неретванската жупанија во Хрватска. Општината се состои од 46 острови со вкупно население од 792 жители, од кои 93% се етнички Хрвати и површина од околу 53 км2Lastovo Municipality Spatial Plan - Exposition of the Plan, p. 4 . Најголемиот остров во општината се нарекува Ластово, како и најголемиот град. Поголемиот дел од населението живее на островот Ластово на 46 км2.
Ластово, како и остатокот од римската провинција Далмација, била населена од Илирите. Римјаните ја освоиле и населиле целата област, задржувајќи ја контролата до инвазиите на Аварите и словенските миграции во VII век. Хрватите и другите словенски племиња го присвоиле поголемиот дел од далматинскиот брег, но некои градови и острови (како Лагоста) останале независни под номиналното владеење на византиските власти. Во 1000 година, Венеција ја нападнала и уништила населбата поради учеството на островот во пиратството долж јадранскиот брег. По венециската доминација, во 13 век, островот се приклучил кон Дубровничката Република, каде што неколку векови уживале одредено ниво на автономија додека не дошло до освојување на републиката од страна на Французите на чело со Наполеон. Австрија потоа владеела со островот во следниот век, потоа Италија 30 години по Првата светска војна, и конечно Југославија додека островот не станал дел од независна Република Хрватска.
Островот е познат по венециската архитектура од XV и XVI век. Постои голем број цркви со релативно мала големина, сведоштво за долгогодишната римокатоличка традиција на островот. Главниот културен настан е Покладе или карневалот. Островот во голема мера се потпира на својата природна средина за да привлече туристи секоја сезона. Во 2006 година, хрватската Влада го направила островот и нејзиниот архипелаг природен парк.
Географија
Островот Ластово припаѓа на централниот далматински архипелаг. Тринаесет километри јужно од Корчула, островот е еден од најоддалечените населени острови во Јадранското Море. Други острови во оваа група се Вис, Брач, Хвар, Корчула и Мљет. Димензиите на островот се околу 9,8 километри должина до 5,8 километри ширина.
Архипелагот Ластово содржи вкупно 46 острови, вклучувајќи ги и поголемите острови Сушац, Прежба, Мрчара и островска група наречена Лавновњаци на источната страна. Прежба е поврзан со главниот остров со мост во селото Пасадур („премин“ на локалниот дијалект). На островот има фериботска услуга која го поврзува островот со копното во Сплит и запира на патот на Корчула и Хвар.
Градот Ластово се протега низ стрмните брегови на природен амфитеатар со поглед кон плодното поле, свртено кон морето. Ова е невообичаено во споредба со другите јадрански острови, кои вообичаено се свртени кон странана пристаништето. Во другите населби на островот спаѓаат селата Убли (познати и како Свети Петар), Заклопатица, Скривена Лука и Пасадур.
И покрај големите пожари во 1971, 1998 и 2003 годинаNautical Tourism Development in the Lastovo Islands Nature Park, p. 8, околу 60% од Ластово се покриени со шуми. Постојат богати заедници на соколи и јастреби кои посебно биле корисни во времето на Дубровничката Република кога биле дресирани од соколари. Освен тоа на островот живеат и некои отровни змии.
Пејзаж и крајбрежје
Ластово има динамичен предел кој се состои од 46 ридови и 46 полиња кои често содржат слоеви на црвена почва и кварцен песок. Највисоката точка е Хум на 417 метри, а има уште три рида повисоки од 400 метри, Плешево Брдо, Гуманца и Мал Хум и уште тринаесет други ридови повисоки од 200 метри. Неговите долини се наоѓаат помеѓу ливадите и падините богати со пештери. На островот има пет пештери - Рача (најголемата), Пузавица, Позалица, Грапчева и Медвидина
Крајбрежјето главно е стрмно, а околното море е длабоко. Јужниот брег е голем, со длабокиот залив во Скривена Лука, кој нуди заштита од бура и западни ветрови. Другото главно длабоко пристаниште се наоѓа на западната страна на Убли, каде што се наоѓа главната пристанишна порта за островот.Lastovo Municipality Spatial Plan - Exposition of the Plan, p. 9.
Клима
Ластово ги поседува сите основни одлики на средоземната клима, бидејќи доминираат благи, влажни зими и топли, долги и суви летаLastovo Municipality Spatial Plan - Exposition of the Plan, p. 7. Островот добива околу 2.700 сончеви часови годишно, што го рангира меѓу најубавите во Јадранското Море и пријатно место за туристите. Поради овие услови, температурата на водата е околу 27 °C во лето. Годишните врнежи од дожд се 622 милиметри. Бидејќи нема постојани површински води, жителите се потпираат на дупки, брани и бунари.
Историја Праисторија и антиката
Островот првпат бил спомнат од лексикографот од 6 век, Стефан од Византија, кој го нарекол Ладеста и Ладестон. Неговиот извор бил Теопомп, грчки историчар од 4 век п.н.е. Имињата на бројни други илирски населби по должината на брегот ја имале истата наставка што укажува на неговото илирско потекло. Кога Римјаните ја освоиле Далмација, на островот му го дале латинското име Аугуста Исула, што значи „островот на царот“. Во текот на средниот век, името се транскрибира како Аугуста, Лагуста или Лагоста. Словенската наставка во комбинација со римската форма на Ласта го дава името Ластово.
Првите траги на човечко присуство на островот биле пронајдени во пештерата Рача каде континуираниот доказ за живеење достигнува до крајот на неолитот. Во праисторискиот период островот бил населен со Илирите. Сепак, наодите од грчката керамика покажуваат дека островот бил на еден од грчките трговски патишта на Јадранското Море и веројатно дел од државата Иса.
Кога Римјаните ја освоиле провинцијата Далмација, тие исто така го населиле островот Ластово. Римјаните го нарекле островот Аугуста Инсула. Римјаните оставиле траги од своето долго владеење на островот, во форма на т.н. вила рустика и сливните подрачја познати како lokve. Римјаните воспоставиле населба на локацијата на денешното село Убли кое процветало во првите векови од н.е., но подоцна истото било целосно напуштено откако било уништено од Варварите.
Среден век Со доаѓањето на Хрватите во VII век, тие се населиле поголемиот дел од Далмација, вклучувајќи го и Ластово. Околу 950 година, византискиот цар Константин VII Порфирогенит го споменал Ластово во неговото дело За управувањето со царството со неговото хрватско име Латобон. Во 998 година, венецијанскиот Дужд Пјетро Орсеоло II започнал големи воени операции против хрватските пирати по Јадранското Море и неговите острови, кои кулминирале во 1000 година со уништувањето на градот Ластово. После тоа жителите одлучиле да изградат град на внатрешниот рид подалеку од брегот што го направил градот поопасен. Во текот на следните два века, жителите се посветиле повеќе на земјоделството и ја занемариле својата претходна поморска традиција. Недостатокот на точни историски документи и речиси целосна тишина што ги опфаќа настаните на островот во раниот среден век се веродостојни знаци на голема автономија на Ластово во тој период. Но, Ластово со сигурност за краток период бил владеен од страна на разни владетели од VII до 13 век, без оглед дали биле византиски, дукљански или нартенски, сепак, се прифаќа дека Ластово генерално ги признавал хрватските кралеви како свои номинални и природни владетели. Во 1185 година била формирана Хварска епархија од која е споменато дека Ластово било дел. Црковниот синод што се одржал во Сплит истата година одлучил дека епархијата на Хвар треба да падне под надлежност на Архиепископот на Сплит.
Република Далмација
Подоцна во XIII век луѓето од Ластово доброволно се приклучиле кон Република Далмација во 1252 година, откако републиката ветила дека ќе ја почитува внатрешната автономија на Ластово. Овој договор бил кодифициран во Статутот на Далмација напишан во 1272 година. Сепак, Далмација го купил Ластово од српскиот крал Стефан Урош I кој имал права над островот како владетел на делови од ХумDubrovnik:A History by Robin Harris, chapter "Territorial expansion". Во 1310 година, Ластово ја добила својата прва пишана легислатива, Статутот на Ластово, кој ги имал сите одлики на законот. Врховниот авторитет на островот имал совет составен од 20 члена. Во 1486 година, власта на Советот била пренесена во Парламентот на Републиката и островот изгубил голем дел од својата автономија. Континуираното ограничување на автономијата на островот и повисоките даноци довеле до краткотраен бунт во 1602 година. По жалбата на жителите на островот, Венеција го окупирала островот следната година и го држела до 1606 година, кога бил вратен во Далмација. Следниот обид за востание бил во 1652 година, што резултирало со губење на автономијата на островот.
За време на османлиските освојувања, Ластово честопати бил цел на пирати од Улцињ, што довело до воведување на задолжителна стража. Стражарската служба била укината во 18 век кога пиратите од Улцињ станале трговски морнари. Последната пријава во Хрватска на вампир била забележана токму на Ластово.
19 век
Во 1806 година Французите ја презеле контролата над Далмација. Кога ја укинале Републиката во 1808 година, Ластово станал дел од Француското Царство и бил вклучен во Наполеоновото Кралство Италија. Французите изградиле утврдување на ридот Гоница и ги мобилизирале жителите на островот против Британците. Помеѓу 18 јануари и 3 февруари 1813, фрегата на Кралската морнарица ги окупирале Ластово и Корчула. Британците го држеле островот до 1815 година кога Виенскиот конгрес го додели островот на Хабсбуршката Империја. По 1815 година, Ластово бил дел од округот Дубровник во австриската провинција Далмација. До 1829 година, тој имал свој суд, но подоцна островот бил под јурисдикција на судот во Корчула. Во 1840-тите години, општината паднала во длабока економска криза што резултирала со продажба на поголемиот дел од шумите на странци.
20 век
За време на Првата светска војна, Австроунгарската армија формирала воен гарнизон на Главица, составена главно од унгарски војници. Властите наредиле прекин на огнот и за време на војната забраниле ѕвонење на црковните ѕвона. На крајот од 1917 година, четири француски авиони го бомбардирале Ластово. Некои француски војници слетале на островот за да го разоружат. Италијанските сили наскоро ги проследиле по кое се судриле со гарнизонот. Некои припадници на австроунгарскиот гарнизон побегнале. Италијанците ги вратиле оние што ги затекнале како воени заробеници во Италија. Францускиот авион што фрлал летоци на островот на 4 ноември ја донел веста дека војната конечно завршила. На 11 ноември 1918 година, италијанските војници го посетиле островот врз основа на Тајниот договор од Лондон од 1915 година, кој й доделувал голем дел од Далмација на Италија по влегувањето на Италија во војната на страна на Тројниот сојуз. Италијанците го базирале своето тврдење врз присуството на етнички Италијанци во сите делови на поморската Далмација. Сепак, американскиот претседател Вудро Вилсон, кој бил поддржувач на принципот на националност, ја блокирал оваа одлука.
Како последица на тоа, според договорот од Рапало од 1920 година, Италија од Далмација ја добила само Зара (денес Задар), поради неговото италијанско мнозинство и Лагоста, иако италијанското население било помало од другите далматински места како Вис (Лиса). По доаѓањето на фашизмот во Италија (1922), Италијанците ја следеле политиката на италијанизација во сите свои сопствености. Во исто време, животните стандарди се подобриле. Биле отворени многу јавни работи, а островот достигнал највисока популација од околу 2.000 луѓе. Овој раст резултирал со дел од имиграцијата од другите далматински градови, од етнички Италијанци кои сакале да живеат под италијанска власт.