Санта Марија (), португалски за Света Марија) е остров кој се наоѓа во источната група на Азорскиот архипелагот (јужнo од островот Саун Мигел) и најјужниот остров на Азорите. Островот првенствено е познат по неговите бели песочни плажи, сувото и топло време.
Историја мини|280x280пкс|Плажата Баја де Сао Лауренчо, Санта Марија на Азорите Првите записи за група острови во Атлантикот потекнуваат од патувањата на португалските морнари за време на владеењето на Кралот Динис (1279-1325) и неговиот наследник, кралот Афонсо IV (1325-1357). Овие информации биле неосновани и неофицијални до 1427 година кога морепловецот Диого де Силвес го пронашол островот Санта Марија (во тоа време на наутичките мапи запишан како Ила дос Лобос или Ила ду Ову) во тек на неговото патување за Мадејра.José Damião Rodrigues (1995), p.33 Легендата вели дека на денот кога го откриле островот, Гонсалу Вељо Кабрал и неговиот екипаж имале миса (на празникот на Богородица), кога некој го забележал далечниот остров и извикал: "Санта Марија": Овој назив потоа ќе се поврзува постојано за островот. Откривањето на Санта Марија му се припишува на Гонсалу Вељо Кабрал во 1432 година (а не на Силвес), бидејќи откривањето не било "признато официјално" додека не било прогласено од страна на португалската Круна, која го завела под името на Кабрал, како командант на патувањето (тој веќе заповедал со две истражувачки патувања во 1431-1432 година).José Damião Rodrigues (1995), p.2The year previous, Gonçalo Velho Cabral had actually discovered the small rock outcropping of the Formigas northeast of Santa Maria.
Според легендата екипажот на Кабрал се истоварил на мала плажа во северозападниот дел Понте дос Канестратес, каде здогледале популација ушести фоки, па плажата ја нарекле Плаја дос Лобос (од општ португалски lobos-marinhos, или монашки фоки). Капетанот и неговиот екипаж го истражиле островот, собирајќи различни примероци на непознати растенија, како и примероци од почвата и водата за да ги дадат на Инфанте како докази за нивното откритие.Artur Teodoro de Matos, et.al. (2008), p.55 Инфанте ги примил овие "подароци" во 1432 година и веднаш наредил на островот да бидат испратени стада, додека тој го организирал планот за колонизација на островот. Во населувањето на Азорите, Круната применувала систем кој се покажал успешен на островот Мадејра во 1425 година. Новите земји им биле доверени на благородници, донатарио и луѓе од доверба (капетани) кои вршеле надзор над колонијата, додека да се примени кралскиот закон.José Damião Rodrigues (1995), p.34 Господарот или донатарио за Азорите бил Инфанте Хенри Морепловецот кој имал „одврзани раце“ да ја спроведува кралската власт (освен во ковањето пари и во судството). Донатариото, исто така, имал одговорност за избор на локалните администратори, како што кај некои историчари се познати како донатариски капетани. Гонсалу Вељо, со поддршка на Изабела, бил номиниран за прв капетан на островот Санта Марија и (подоцна) на Саун Мигел, каде што тој пристигнал во 1439 со колонисти, со своите семејства и неколку грла добиток.Carlos Melo Bento (2008), p.20José Damião Rodrigues (1995), p.33-36 Од 1460 година, хроничарот Диого Гомес де Синтра го идентификувал островот како Ила де Гонсалу Вељо.José Damião Rodrigues (1995), p.38
Колонизацијата се зголемила помеѓу 1443 и 1447 година, пред сè со доселеници од португалските Алентежо и Алгарве, кои го населиле северниот брег по Баја дос Анжос (Плажата на анѓелите), а подоцна и во областа на Вила ду Порту (во југозападниот брег). Оваа област ќе се нарекува Вила ду Порту а општината исто така ќе го усвои името до 1470 година.José Damião Rodrigues (1995), p.39 Од крајот на 16 век, Санта Марија била поделена на три парохии: Носа Сењора да Асунчао (Вила ду Порту), Санта Барбара и Еспирито Санто. Владеачките класи, семејстватаThese families included the Velhos, Curvelos, Sousas, Andrades, Figueiredos, Alpoins, Mouras and Bragas initially, but also dynastic families, such as Manuel de Sousa Falcão, a magistrate whose descendants would hold a seat in various municipal governments for two decade (1660-1670). кои ги контролирале правно-административни органи на општината и парохиите биле засилени со бракот и класата, а после Ибериската Унија оваа концентрација била зголемена.José Damião Rodrigues (1995), p.41
Слично како и другите острови на архипелагот, Санта Марија била жртва на зачестени напади од пирати. Во една од тие битки, кастиљски брод со 40 мажи се истоварил на пристаништето на Вила ду Порту (во 1480), каде што се судриле со жителите под команда на Капетанот Жоао Соарес (внук од Гонсау Вељо и наследник на капетанијата на Санта Марија и Саун Мигел). Жоао Соарес на крајот бил фатен од страна на Шпанците, кои во пранги го однеле во Кастиља. По ред пиратски напади, населението станало непријателско кон патниците. Во февруари 1493 година, Кристофер Колумбо не бил добредојден и грубо го пречекале, кога тој и неговиот екипаж биле принудени поради бурата да застанат на островот во Баја дос Анжос при нивното враќање од нивното познато "откритие" на Новиот Свет. Неколку од неговите членови на екипажот биле заробени и по сложени преговори најпосле биле ослободени. Благодарни за нивното ослободување, одржале миса во стариот параклисThe old chapel of Anjos is only survived by a ruined ornate window portico on the site of the relatively new chapel (constructed in the 18th century). пред тој да се врати во Шпанија. Иако релативно далеку од правците на бродовите кои патувале за Индија, островот постојано бил напаѓан од страна на француски пирати (1553),Nine French warships while in the waters of Santa Maria, captured a fisherman near the Ponte de Carestante. He was able to escape to the waters of São Jorge, finding land, and reporting it to the local officials. A notice arrived in Terceira and preparations were made for the defense of the island. The preparations were so exaggerated that the pirates desisted, and made for the coasts of England instead.(FIGUEIREDO, 1990:75) а потоа, и од страна на француски војници (1576),A small group of boats (including a galleon and a carrack) disembarked on the island with several armed troops (equipped with arquebuses. After attacking several residents, they assaulted and burned down Vila do Porto. Then Captain-major Pedro Soares, in order to reinforce the defense, solicited his brother-in-law Rodrigo de Baeça, to travel to São Miguel for help from Captain-major D. Manuel da Câmara (who immediately sent troops under the command of Sergeant-major Simão do Quental. Following several days of skirmishes, wherein the troops pillaged, sacked and destroyed the Vila, they were confronted by Baeça's near Santo Antão. After ferocious fighting, the French troops then reembarked and abandoned the island. (FIGUEIREDO:1990:75). од АнгличанитеEnglish pirates, after artillery fire from their two boats, disembarked in the port of Vila. They climbed the rocky cliffs of Conceição and were met by gunfire from the defenders, under the command of Captain-major Brás Soares de Albergaria and his adjunct André de Sousa (as recorded by Father Manoel Corvelo, who also an active participant; extorting the defenders while holding an image of the Virgin his hands). Throwing rocks from the cliffs, the Portuguese caused several injuries, disorder and confusion, eventually causing the English to desist, retreating and leaving behind small boats, muskets and cutlasses, as well as a trumpet (which was used by the defenders in their triumph).(FIGUEIREDO, 1990:75-76). и Маврите во 1616In July 1616, 500 Muslims from the area of Algeria left to pursue carracks traveling to India. Unsuccessful, they guided their boats to Santa Maria, finding landfall in southern beaches (along Praia). Their captain, Tabaqua-raz (a renegade Genovese) spent the following weeks sacking and burning down churches, homes and public buildings (including the Convent of São Francisco), kidnapping many and collecting prisoners (who were sold into bondage in North Africa). Many residents hid in the caves near Santana while waiting for support from São Miguel. и 1675This assault was attributed to carelessness of sentinels, who were caught unawares when several Moors disembarked near Anjos. The Chapel of Nossa Senhora de Anjos was sacked, several women raped and eleven were taken into captivity (women and children).(FIGUEIREDO, 1990:76). До 17 век, серија тврдини биле изградени по должината на брегот за населението да се брани од овие напади, вклучувајќи ја и Тврдината на Сао Брас (Вила ду Порту) и (срушената) Тврдина на Сао Жоао Батиста во Праја Формоза.
Во 1580 година, при кризата на Ибериската Унија во Португалија, островот првично го поддржал Антонио од Крато, но со притисок од Филип II од Шпанија во Азорите, Антонио, се повлекол и заминал од Санта Марија.Figueiredo, 1990:77José Rodrigues Ribeiro (1979) Во текот на овој период, островот зависел од Генералниот Гувернер на Азорите. По Португалската Реставрациска Војна (1640), вестите биле дочекани со прослави а капетан-мајор станал Брас де Суза.
Во текот на Португалската Граѓанска Војна (1828-1834), граѓаните ги поддржале правата на Марија II на престолот на Португалија, за разлика од Генералниот Гувернер на Азорите (и на островот на Саун Мигел) кој го поддржал Мигел.
На 8 февруари 1989 година, американски Боинг 707 се урнал во Пику Алту, при што загинале сите 137 патници и 7 членови на екипажот. Имало недоразбирање меѓу кулата и пилотите за соодветната надморска височина во текот на нивниот пристап. Географија мини|235x235пкс|Островчето Сао Лоуренчо .мини|235x235пкс|Бареиро да Фанека. мини|235x235пкс|Седиштето на Регионалната управа за шумски ресурси во Рекреативниот шумски резерват Валверде Островот Санта Марија е триаголник, опфаќа 97.4 квадратни километри и се одликува со два геоморфолошки региона:Maderia, 1986, p. 107
Западниот дел е сува глина и зафаќа две третини од островот, со својата највисока точка 277 метри надморска височина (во близина на Пикињос). Поради непропустливоста на почвата, овој регион е јаловиште со помалку лиснати растенија или треви. Населувањата биле главно на северните и јужните точки (Анжос и Вила ду Порту) и 65% од сегашната популација живее во овој регион, која ги вклучува парохиите на Вила ду Порту, Сао Педро и Алмагреира. Аеродромот Санта Марија се наоѓа по должината на западниот брег искористувајќи го рамниот терен и недостатокот на природни пречки. Речни долини долж север и југ ги делат повеќето заедници. Источната третина од островот е составена од еродирани ридови и планини, покриени со области на густа растителност, пасишта и речни долини. Највисоки точки на островот се Пику Алту (590 м), Кавакас (491 м) и Калдејра (481 м). Овој регион ги вклучува парохиите Санта Барбара и Еспирито Санто, порурално и земјоделско земјиште на островот. Тука нивото на влажност е повисоко, со повеќе ветер, дожд и врнежи, што резултира со богата растителност и ендемски растителни видови.
Островот се наоѓа во југоисточниот агол на Азорите, 100 километри јужно од Саун Мигел, и 600 км од островот Флориш (најзападниот остров во архипелагот). Геолошки, тој е најстар остров во архипелагот, со формации кои се стари 8.12 милиони години.França et al., Geologia dos Açores: Uma Perspectiva Actual. Ponta Delgada: Sociedade Afonso Chaves, 2005. p. 21 Поради неговата возраст, нема историски докази за вулканите, географијата на островот има тенденција да биде позрела и вклучува поголеми депозити на водотеците отколку на другите острови на архипелагот. Слично на тоа, морски фосили се откриени на островот (во Праиња и Лагоињас), мекотели кои датираат од пред 2.7 милиони години ( Плеистоцен), и други (во Понта ду Кастелу) кои датираат од пред 5 милиони години (кон крајот на Миоценот и почетокот на Плиоценот). Генерално, Санта Марија е познат по недостатокот на вулканите во текот на периодот на човечката интервенција, иако сеизмичките настани се чести.
мини|235x235пкс|Каљау да Роупа, старото пристаниште на Вила ду Порту