алт=Јелашничка клисура|мини|Јелашничка Клисура Јелашничката Клисура е дел од речната долина на реката Јелашница, создадена од интензивното вертикално сечење на нејзиниот воден тек во варовничката карпеста маса, западните ограноци на Сува Планина. Се наоѓа во градската општина Нишка Бања во областа на градот Ниш, помеѓу населбата Јелашница (север) и населбата Цукљеник (југ). Оддалечена е 14 км источно од Ниш и 3 км од Нишка Бања. Долга е околу 2км, а широка само 30 м. Ја поврзува Нишката долина со населбите и туристичката дестинација водите на Бојана на северозападните падини на Сува Планина.
Јелашничката Клисура од 1995 година има статус на „Парк на природата I заштитна категорија“, како природно богатство на Република Србија од големо значење, со цел зачувување на природните вредности и ендемските и субендемски растителни видови, кои се среќаваат таму.Uredba Vlade RS ("Sl. gl. RS", broj 9/95)
Статус Јелашничката Клисура е прогласена за „Парк на природата I категорија на заштита“, во согласност со Законот за заштита на природата на Република СрбијаЗакона о заштити животне средине ("Службени гласник Републике Србије“, бр. 66/91, 83/92, 53/93, 67/93, 48/94 и 53/95) поради живописните предели, зачуваните геоморфолошки одлики и природните вредности со претежно зачувани природни екосистеми и уникатните флора и фауна. Беше ставен под заштита првенствено поради зачувување на недостигот на природните живеалишта, ендемски вид реликтен српска рамондија, 39 мезиски, 20 балкански и 6 илирски ендемски и субендемии, но и за зачувување на богатите разновидни морфолошки орнаменти на Река Јелашница.Жуковец, Д. (2008): Преглед инвазивних биљних и животињских врста код нас и у свету. Семинарски рад, Биолошки факултет, Универзитет у Београду.
Како заштитено подрачје со значителни еколошки и културни добра, областа Јелашничка Клисура е наменета да ја зачува севкупната геолошка, биолошка и пејзажна разновидност на Србија и да ги задоволи научните, образовните, духовните, естетските, културните, туристичките, здравствените и рекреативните потреби и други активности усогласени со традиционалните начини на животот и принципите на одржливиот развој.Стевановић, В., Васић, В. (1995): Преглед антропогених фактора који угрожавају биодиверзитет Југославије. - Ин: Стевановић, В., Васић, В. (едс.): Биодиверзитет Југославије са прегледом врста од међународног значаја. - Биолошки факултет и, Београд., Стр. 19 - 37.
Позиција и простор Јелашничката Клисура се наоѓа во југоисточна Србија, веднаш до автопатот Белград-Ниш-Софија- Истанбул (или автопат Нишава-Марица), 3км оддалечена од Нишка Бања, 14км од Ниш и 253км од Белград.
До главната патна комуникација, од Белград до Софија, може да се пристапи од римската клисура Јелашница уште од римско време, од долината Нишка (од запад) и површината Куновичка и Сиќевачката Клисура (од исток), три паралелни патишта од различни историски периоди; Вија милитаризам во римската ера, Константинополскиот пат во Отоманската Империја, автопатот Е-80, источниот крак на Коридорот 10 во 21век.Група аутора (1983). Историја Ниша, од најстаријих времена до ослобођења од турака 1878. године књига I. Ниш: Градина и Просвета.
За време на турското владеење, покрај двете паралелни траси на Цариграскиот т пат и римската Виа Милитарис, Турците користеле уште една, која сами ја изградиле, можеби уште на крајот на 15 век. Бил многу пократок и полесен од средновековниот. Од Ниш, како и сите претходни патишта, одел до Нишка Бања, каде што се одвојувал кај Ветарник во областа Јелашница и ја преминувал Јелашничката Клисура, а потоа се спуштал во Чукљеник, за да се спои со средновековниот кај Горна Студена.Зиројевић, Олга, Цариградски друм од Београда до Софије (1459—1683), Зборник Историјског музеја Србије, Београд, 1970 стр. 35
Главните пристапни правци кои денес се приближуваат до подрачјето на Јеласничката клисура се:
Градска општина Нишка Бања, правец Јелашница - Чукленик - Доња и Горња Студена - Бојански води . Државен пат I линија бр.1.12 (Ниш - Пирот), правец Просек - Јелашница - Чукљеник - Доња и Горња Студена - водите на Бојана . Главниот пат Е-80, источниот крак на Коридорот 10 (Ниш - Софија), чија изградба започнала во 2012 година . а ќе биде во функција од крајот на 2014 година, правец Ниш - Јелашница - Цукљеник - Доња и Горња Студена - Бојана .
Јелашничката Клисура лежи на геотектонската граница на кристалната родопска маса и варовничките планини во источна Србија и спојот на големите долини на Балканскиот Полуостров на југоисточниот раб на огромната и плитка Нишка долина, во подножјето и падините на северозападната гранка на Сува Планина (1.810), на северозапад), еден од нејзините врвови.Мартиновић Ж., (1995): Коритник, Енциклопедија Ниша, Природа, простор, становништво, ИП ”Градина”, Ниш
Површината на просторот на кој се наоѓа Јелашничката Клисура е 115,73 хектари, од кои 20,50 хектари се во приватна сопственост, 57,29 хектари се во државна сопственост и 37,94 хектари се во општествена сопственост. Оваа област се граничи со КО Чукленик на јужна и источна страна и КО Јелашница на западна и северна страна.Јовица Васић (2007) Нишка Бања, Монографија. Ниш. pp. 1-159 центар|безрамка|400x400пкс
Природни одлики десно|мини|250x250пкс| Стрмните страни на Јелашничката Клисура се богати со морфолошки орнаменти десно|мини|250x250пкс| Поткапина во Јелашничката Клисура каде се одржува фестивалот: игри, пеење и играње „Поткапина“ десно|мини|333x333пкс| Водопад „Рипалка“ во Јелашничката Клисура. На југоисточниот раб на нишката котлина, каде централното место им припаѓа на северозападните падини на Сува Планина, тектонската фрактура на теренот овозможил интензивен процес на разубавување на варовничката маса. Во повисоките делови, варовниците ги содржат сите, површински и подземни морфолошки развиени форми на карст.
На северозападниот раб на Сува Планина помеѓу областа Куновица (од исток) и источните падини на Коритњак (од запад) има претежно посебна морфотектонска и пејзажна целина и во која е всечена Јелашничката Клисура на реката Јелешница. Помеѓу Јелашница и Чукљеник во распарчените вљубените варовници и црвените пермиски песочници на дното, Јелашничка река пресече длабока и живописна клисура, која го постигна тектонскиот состав на долината и ги раздвои селата Јелашница и Чикљеник.
На нејзините стрмни страни, богатите морфолошки орнаменти се распоредени во делови кои се „постепено распоредени и скршени од водена ерозија во карпести ртови, осамени заби, платна и столбови“,Специјални резерват природе „Јелашничка клисура“ на сајту „Србијашуме“ , Посетено на 29. 10. 2012 што на оваа клисура и дава многу привлечен изглед.
Изгледот на клисурата е дополнет со специфични форми на карстна ерозија: доломитски столбови, ровови, сквотови и прозорци, шуплини и пештери. Големината, убавината и бизарноста на неговата положба особено ги истакнуваат прозорците „Купина“ и „Свети Илија“ и неколку поткапини, во варовник од доломит, кој лесно се распаѓа и е полн со пукнатини. Две од нив имаат имиња: едната се нарекува „латинска црква“, а другата „Тајна соба“, која е на висок дел и е тешко пристапна.
Во подпештерата кај монолитната карпа во средишниот дел на клисурата се евидентирани две помали пештери, една до карпата и една зад неа (Јелашница 2). Пештерата кај карпата (Јеласница 2) се наоѓа на десетина метри над реката Јелашница. Содржи две вдлабнатини, едната зад карпата, а другата до неа. Вдлабнатините се појавувиле во ѕидот на карпестиот дел, зад високата монолитна карпа. Пештерата зад карпата има мал отвор (широк 1,6м, висок 1,2м) свртен кон југ. Пештерата е длабока 3,5м и широка 1,6м. Внатре има кафеава тиња со трошки, во која ловците на богатство ископале јама со пречник и длабочина од околу 80см. Вдлабнатината покрај карпата е поголема. Неговиот влез е широк 3,5м и висок 2м и гледа кон запад. Пештерата е длабока 8м. Пред влезот, ѕидот на пештерата е закривен така што објектот има одлики на плитка капканица.Душан Михаиловић Весна Димитријевић Софија Драгосавац, ПЕЋИНА КОД СТЕНЕ: ВИШЕСЛОЈНО ГОРЊОПАЛЕОЛИТСКО НАЛАЗИШТЕ У ЈЕЛАШНИЧКОЈ КЛИСУРИ, Гласник Српског археолошког друштва, ГСАД/JSAS 33 (2017)
Во непосредна близина на капалката, во близина на монолитната карпа, на малку поголема височина, бил пронајден уште еден, поголем и подлабок капоплив камен (Јелашница 3). Во таа подлога седиментот бил зачуван само на влезот, додека во дното на површината на почвата има карпеста основа.
Во непосредна близина на капалката, на малку поголема височина, констатирано е уште едно, поголемо и подлабока капалка (Јелашница 3). За жал, во тој талог капка по капка е зачуван само на влезот, додека во дното на површината на почвата има карпеста основа.
Во средишниот дел на клисурата, но на левиот брег на реката, во 2016 година се регистрирани два помали ровови кои речиси целосно се уништени од ловците на богатство (Јелашница 4 и 5). Отфрлениот талог содржел голема количина праисториска керамика. Двете поткапини требале да се сондираат, ако останало нешто од културниот слој.
Покрај различните форми, еродивните процеси во карпите на Јелашничката Клисура создале интересен водопад познат како „Рипалка“, кој често останувал без вода во лето.Мартиновић, М. Нишка котлина, Генеза и еволуција. Београд 1976Цвијић, Ј. (1991). Балканско полуострво. Београд: САНУ, Завод за уџбенике и наставна средства и Књижевне новине, књ. 2.Вујановиц В, Теофиловић М, Арсенијевић М. Регионална проучавања минералних вода и бања у Србији и АП Војводини и њихове основне геолошке, геохемијске и генетске одлике. Београд Институт за геолошко-рударска истраживања и испитивања нуклеарних и других минералних сировина. 1971:7: 125-6.Група аутора, Географске одлике нишког подручја, Термалне појаве и извори У: Историји Ниша, књига I, Градина, Ниш 1986 стр. 22- 25
Целиот тек на реката Јелашница заедно со живописната Јелашничка Клисура се тектонски предиспонирани. На тој простор локалните базени Јелашница и Студент се поврзани и раздвоени со Јелашничката Клисура како морфолошка врска.
Јелашничката Клисура е 2км, почнувајќи од Чукљеник до мостот низводно на влезот во Јелашница од југ. Неговата максимална ширина е само 30м. Толку е тесен што вертикалните делови на едно место меѓу Здравачки камен и Грченице се оддалечени само 7 до 8 метри, што е посебна природна реткост во Србија. Највисоката надморска височина—длабочина, клисурата е 580 м (Радовански камен или Радов камен), а најниската надморска височина—длабочината е 293 м.
Геолошки и геоморфолошки одлики Геолошката и морфолошката разновидност е една од основните одлики на областа Јелашничка Клисура. Областа на клисурата е контролирана од раседот северозапад-југоисток. На раседот Јелашница и во еден дел Нишка Бања настанала клисура.
Клисурата Јелашница е морфолошки уникатна, полигенетска и композитна, долга 2 км, продорот на реката Јелашница, тектонски предиспониран, формиран на езерското дно (дното на плиоценското езеро) од каде започнува нејзиниот кањонски засек во источните падини на Сува Планина (293-580).
Најстарото минато на Јелашничката Клисура е поврзано со горниот палеозоик (Перм), кога оваа област се наоѓала на дното на океанот (Тетида) и кога се случила херцинската орогенеза. Тогаш се формирале геолошките единици кои ја претставуваат водоотпорната зона на клисурата и го формирале дното на варовникот.
Во текот на мезозоик, пред најмалку 240 милиони години, имало морето во областа на клисурата Јелешница, на дното од кои биле депонирани различни седименти (дебели слоеви на варовник, кои денес претставуваат главни варовник маса на клисурата). Варовничкиот терен, во повеќе од две третини од количината, ја покривал Јелашничката Клисура и се одликувал со појава на карстни земјишни облици. На север и на исток доминантната маса на карпи ја сочинуваат мезозојските варовници, а на запад преовладуваат метаморфните карпи.