Tripoli (arabisk طرابلس, Ṭarābulus, libanesisk arabisk Ṭrāblos gresk Τρίπολις, Tripolis) er den største byen i det nordlege Libanon og den nest største byen i landet. Han ligg 85 km nord for hovudstaden Beirut, og er det administrative senteret i Nord guvernement og Tripoli distrikt. Tripoli ligg ved Middelhavet og er den austlegaste hamnebyen i Libanon. Like utafor byen ligg ei rekkje på fire små øyar, dei einaste øyane i Libanon. Den største av desse, Palmeøyane, vart erklært eit naturreservat av UNESCO i 1992 på grunn av det rike økosystemet med tre, grøne havskjelpadder og eksotiske fuglar.

Tripoli har ei historie som går attende til 1300-talet fvt. og har den største festninga i Libanon (Raymond de Saint-Gilles-festninga), og er den nest største byen i verda (etter Kairo) med mamelukkarkitektur. I antikken var han eit senter for eit fønikisk forbund som omfattar Tyr, Sidon og Arados, derfor namnet Tripoli, som tyder «trippel by» på gresk. Seinare var han underlagt Det assyriske riket, Persia, Romarriket, Austromarriket, Kalifatet, Seldsjukkarriket, Krossfararstatane, mamelukkane, Det osmanske riket og Frankrike. Krossfararane oppretta grevskapet Tripoli der på 1100-talet.

Då Libanon vart danna, vart Tripoli, som ein gong var like mektig og velståande som Beirut, avskoren frå dei tradisjonelle handelsbanda med det syriske innlandet og velstanden minka.http://www.mafhoum.com/press10/312P1.htm

Byen grensar til El Mina, hamnebyen i Tripoli distrikt, som ligg innafor storbyområdet kring Tripoli.

Etymologi Tripoli har hatt mange namn heilt attende til fønikisk tid. I Amarnabreva vart namnet «Derbly» nemnt, og i andre stader er «Ahlia» eller «Wahlia» nemnde (1300-talet fvt.).Les Peuples Et Les Civilisations Du Proche Orient by Jawād Būlus. s. 308. I ei gravering som handlar om invasjonen av Tripoli av den assyriske kongen Ashurnasirpal II (888-859 fvt.), vert han kalla Mahallata eller Mahlata, Mayza og Kayza.Wanderings -2: Historie of the jødar by Chaim Potok. s. 169.

Under fønikarane vart namnet Athar nytta om Tripoli.Historie of Syria, Including Lebanon and Palestine av Philip Khuri Hitti. s. 225. Då grekarane slo seg ned i byen, kalla dei han «Tripoli», som tyder «trippelbyen» og som kanskje følgjer det tidlegare namnet «Derbly».Lebanon in Pictures av Peter Roop, Sam Schultz, Margaret J. Goldstein. s. 17. Arabarane gav han forskjellige namn, mellom anna fyrstedømet Tripoli, staten Tripoli, og det austlege kongedømet Tripoli. I tillegg vart namna Tarabulus, Atrabulus og Tarablus al-Sham i bruk. Krossfararane slo seg ned i Tripoli i kring 180 år og gjorde han til hovudstaden i grevskapet Tripoli. Byen vart òg berre kalla «Triple». Byen deler same etymologi «Tripolis» som den yngre systerbyen, den libyske hovudstaden Tripoli.

I dag vert Tripoli òg kalla al-Fayha'a, som kjem av det arabiske verbet faha, som vert nytta om spreiing av ei lukt. Tripoli var kjend for dei store appelsinhagane. Under bløminga vart pollen frå appelsinblomane førte med lufta og skapte ei god lukt i heile byen og forstadane.

Klima Tripoli har eit middelhavsklima (Csa) med milde vintrar og moderat varme somrar. Temperaturane vert modererte året rundt av plasseringa ved Middelhavet. Temperaturane er derfor litt høgare om vinteren, og litt lågare om sommaren enn det meste av Libanon. Sjølv om det særs sjeldan kjem snø i byen, skjer det ein gong kvart femte år i snitt. Det meste av nedbøren kjem om vinteren, og om sommaren er det som regel heilt tørt.

Historie mini|Ruinar i Tripoli.

Det finst bevis for busetnad i Tripoli attende til 1400 fvt. På 800-talet fvt., oppretta fønikarane ein handelsstasjon i Tripoli og seinare, under persisk styre, vart byen eit senter for eit forbund av fønikiske bystatar med Sidon, Tyr og Arados. Under hellenistisk styre låg det eit skipsverft i Tripoli og byen opplevde ein periode med sjølvstyre. Han kom under romersk styre kring 64 fvt. I 551 råka eit jordskjelv og ein tsunami byen, som vart øydelagd, i lag med andre kystbyar kring Middelhavet.

Under omajadane vart Tripoli eit senter for handel og skipsbygging. Han fekk delvis sjølvstyre under fatimidane, då han utvikla seg til eit senter for utdanning. Krossfararane kringsette byen på byrjinga av 1100-talet og klarte omsider å erobre byen i 1109. Dette førte til store øydeleggingar, mellom anna så brann det kjende biblioteket i Tripoli, Dar al-Ilm, ned, i lag med tusenvis av bøker. Under styret til krossfararane vart han hovudstaden i grevskapet Tripoli. I 1289 fall han til mamelukkane og den gamle hamna i byen vart øydelagd. Byen vart flytta lenger inn i landet, nær den gamle borga. Under osmansk styre frå 1516 til 1918, var han ein velståande by som var viktig for handelen i området. Tripoli og heile Libanon var under Det franske mandatet frå 1920 til 1943, då Libanon fekk sjølvstende.

Førhistorisk Tripoli (før 600-talet fvt.) Mange historikarar meiner at det ikkje var noko fønikisk sivilisasjon i Tripoli før 700-talet (somme meiner 300-talet) fvt. Men grundige undersøkingar av den fønikiske hamna tyder på at dette ikkje var tilfelle. I tillegg så føretrekte fønikarane byar som hadde øyar like utafor, slik Tripoli har.

Det er ikkje gjort så mange utgravingar i Tripoli, fordi den antikke byen ligg gravlagd under den moderne byen El Mina. Nokre funn er likevel gjort og plasserte i museum. Utgravingar i El Mina har funne beinrestar etter ulv, ål og gasellar, delar av den gamle sørlege hamnekaien, møller, forskjellige søyler, hjul, bogar og ein nekropolis frå slutten av hellenistisk tid. Ei undersøking av krossfararborga førte til funn frå sein bronsealder, jernalderen, og funn frå romarane, bysantinarane og fatimidane. Ved Abou Halka-området (ved sørenden av Tripoli) vart det funne tilfluktsstader frå tidleg (30 000 år sidan) og midtre steinalderen.Saliba, R., Jeblawi, S., and Ajami, G., Tripoli the Old City: Monument Survey - Mosques and Madrasas; A Sourcebook of Maps and Architectural Drawings, American University of Beirut Publications, Beirut, Libanon, 1995.

Persisk Tripoli (frå 500- til 300-talet fvt.) Tripoli vart eit økonomisk senter og den viktigaste hamna nord i Fønikia med sjøhandel(austlege Middelhavet og Vesten) og karavanehandel (Nord-Syria og lenger inn).

Hellenistisk Tripoli (312/311–64 fvt.) Under selevkidane fekk Tripoli retten til å prege sine eigne myntar (112 fvt.), og fekk sjølvstende mellom 104 og 105, som dei hadde fram til 64 fvt. PÅ den tida var Tripoli eit senter for skipsbygging og sedertømmerhandel.

Romersk og bysantinsk Tripoli (frå 64 fvt. til 600-talet evt.) I denne perioden vart det bygd viktige offentlege bygg i Tripoli, som eit stadion og eit gymnas, på grunn av den strategiske plasseringa til byen, halvvegs mellom Antiokia og Ptolemais.

Arabisk Tripoli (645/646–1109) Tripoli vart eit viktig handelssenter for heile Middelhavet etter han vart busett av arabarar. Tripoli var hamnebyen til Damaskus; den andre militære hamna til den arabiske marinen, etter Alexandria. Han var då eit velståande handels- og skipsbyggingssenter, og eit rikt fyrstedøme under Banu Ammar-emirane. Då den reisande Nasir-i-Khusrau vitja byen i 1047, estimerte han at folketalet i Tripoli måtte vere kring 20 000. Tripoli høyrte då til militærprovinsen Damaskus (Jund Dimashq).Tadmouri, O. AS., Loubnan min AlFath AlIslami hatta Soukout AlDawla AlOumawia (13-132 H/ 634–750 CE): Silsilat Dirasat fi Tarih AlSahel AlShami, Tripoli, 1990. arabisk.

Tripoli under krosstoga (1109–1289)

mini|Raymond de Saint-Gilles-festninga. Byen vart den viktigaste byen i grevskapet Tripoli som strekte seg frå Jubayl til Lattakia og omfatta Akkarsletta med den kjende Krak des Chevaliers. Tripoli var òg eit bispesete. Tripoli hadde ei travel hamn og var eit stort senter for silkeveving, med så mange som 4 000 vevar. Viktige produkt på denne tida var sitronar, appelsinar og sukkerroer. I ein periode på 180 år, under det franske styret, vart det tala Langue d'Oc, språket frå Provence, i Tripoli og landsbyane kring, på grunn av dei mange adelsmennene frå Provençe som vitja byen. Tripoli hadde på denne tida ein folkesetnad som bestod av vesteuropearar, grekarar, armenarar, maronittar, nestorarar, jødar og muslimar. Under krosstoga voks byen innover i landet på grunn av festninga. Staten vart ein stor base for operasjonane til Maltesarordenen, som okkuperte den kjende borga Krak Des Chevaliers (i dag ein verdsarvstad i Syria). Staten opphøyrte i 1289, då han vart erobra av den egyptiske mamelukksultanen Qalawun.

Tripoli under mamelukkane (1300-talet) mini|Minaret frå Mansouri stormoské. Under mamelukkane vart Tripoli ein sentral by og provinshovudstad for Mamlakah eller eit kongedøme (eit av seks i det mamelukkstyrte Syria). Tripoli vart rangert på tredjeplass etter Aleppo og Damaskus. Kongedømet vart delt inn i seks willayah eller provinsar og strekte seg frå Jubayl og Aqrafjella i sør til Latakia og Dei syriske kystfjella i nord. Det omfatta òg al-Hermel, Akkarsletta og Hosn al-Akrad (Krak des Chevaliers).Tadmouri, O. AS., Tarih Tarablus Al-Siyasi WalHadari Aabr Al-Ousour: Aasr Al-Mamalik, Tripoli, 1981. arabisk.

Tripoli vart ein viktig handelshamn i Syria som eksporterte sukkertøy, brød og melis til Europa (særleg sistnemnde på 1300-talet). Dei viktigaste jordbruksprodukta og produkt frå mindre industriar var sitrusfrukt, olivenolje, såpe og tekstilar (bomull og silke, særleg fløyel).

Mamlukane dannar ein herskarklasse som heldt dei viktigaste politiske, militære og administrative embeta. Arabarane utgjorde den største folkesetnaden og den generelle folkesetnaden bestod elles av dei opphavlege innbyggjarar i byen, emigrantar frå forskjellige delar av Syria, nordafrikanarar som følgde armeen til Qalawun under frigjeringa av Tripoli, austleg kristne, somme vestlege familiar og ein minoritet av jødar. Folketalet i Tripoli på denne tida er estimert til ein stad kring 20 000-40 000; samanlikna med 100 000 i både Damaskus og Aleppo.Tadmouri, O. AS., Tarih Tarablus Al-Siyasi WalHadari Aabr Al-Ousour, Tripoli, 1984.

Tripoli var i denne tida vitne til raskt vekst og byutvikling. Byen hadde sju vakttårn nær hamna, for å forsvare byen frå innlandet. Saint Gilles-borga vart utvida. Det vart bygd fleire bruer og dei kringliggande frukthagane vart utvida ved at myrområda vart drenerte. Byen hadde ingen festningsverk, men dei tunge byggverka og dei smale, svingande gatene gjorde han vanskeleg å innta.

mini|venstre|Aust-Tripoli Store byggverk frå mamelukktida var mellom andre seks moskéar (Mansouri stormoské, al-Aattar, Taynal, al-Uwaysiyat, al-Burtasi og al-Tawbat-moskeane).

Osmansk Tripoli

mini|Tripoli gullbezant på arabisk (1270-1300), og Tripoli sølvgros (1275-1287). British Museum. I osmansk tid, vart Tripoli ein provinshovudstad og den viktigaste byen i Tripoli eyalet, som bestod av kystområda frå Jubayl til Tarsus og dei syriske innlandsbyane Homs og Hama. Dei to andre eyaleta var Aleppo eyalet og Şam eyalet. Fram til 1612 vart Tripoli rekna som ein hamneby for Aleppo. Han var òg avhengig av handel og skattlegging av dei indre syriske områda. Det var mange franske handelsfolk i Tripoli på 1600- og 1700-talet, og det var stor konkurranse om handelen her mellom dei forskjellige landa i Europa. Tripoli vart redusert til eit sanjaksenter i Beirut vilayet på 1800-talet og hadde denne statusen fram til 1918, då byen vart erobra av britiske styrkar.

1975–2014 mini|Gamle marknader i Tripoli.