The Velvet Underground er det tredje albumet til det amerikanske rockebandet The Velvet Underground. Det kom ut i mars 1969 på MGM Records og var den første plata deira med Doug Yule som erstatta det tidlegare medlemmet John Cale. Albumet vart spelt inn i 1968 i TTG Studios i Los Angeles i California, og markerte eit oppsiktsvekkande stilskifte frå dei tidlegare innspelingane deira. Songaren Lou Reed gjorde dette med vilje som eit resultat av det grove førre albumet deira, White Light/White Heat. Reed ønskte at andre bandmedlemmer skulle synge på albumet. Yule bidrog med solovokal på nokre spor og avslutningssporet «After Hours» blir sunge av trommeslagar Moe Tucker.
Tematisk omhandlar The Velvet Underground kjærleik, i kontrast til tidlegare album av bandet. Reed avgjorde sporrekkjefølgja og baserte låtskrivinga si på forhold og religion. «Pale Blue Eyes» har vorte hylla som ein av dei beste kjærleikssongane hans, medan «The Murder Mystery» nyttar ei eksperimentering likande White Light/White Heat. Billy Name tok fotografia til albumet av bandet sitjande på ein sofa på Andy Warhol sin Factory. Innspelingsprosessen starta på kort varsel, og sjølv om bandet hadde trua, vart dei til slutt skuffa over at Reed hadde laga sin eigen miks av sluttproduktet.
Samtidsmeldingar roste albumet, som var eit vendepunkt for bandet. Likevel klarte ikkje The Velvet Underground å nå albumlista, igjen på grunn av mangel på marknadsføring frå plateselskapet deira. Reed spelte ei dominerande rolle i mikseprosessen og hans eigen miks av albumet, kalla «closet mix», vart først utgjeven i USA. MGM sin faste lydteknikar Val Valentin vart kreditert for ein annan miks som har vorte meir utbreidd sidan den gongen. Seinare meldingar har stempla det som eit av dei beste albuma på 1960-talet og gjennom tidene, og mange kritikarar har lagt merke til den dempa produksjonen og dei personlege tekstane. I 2020 rangerte Rolling Stone det som nummer 143 på lista over dei 500 beste albuma gjennom tidene.
Bakgrunn Cale vart kasta ut av gruppa i september 1968, og Yule vart henta inn som bassist. Yule vart oppdaga av Morrison gjennom turnémanageren deira, Hans Onsager. Veker etter at Yule vart med i Velvet Underground, byrja dei å spela inn det tredje albumet sitt. Lou Reed, som var den viktigaste låtskrivaren i bandet, meinte at bandet ikkje burde «laga endå eit White Light/White Heat. Eg trudde det ville vera ein forferdeleg feil, og eg trudde verkeleg på det. Eg trudde me måtte demonstrera den andre sida av oss. Elles ville me vorte denne eindimensjonale tingen, og det måtte me unngå for kvar pris.»
I følgje Morrison vart mykje av utstyret til bandet tidlegare i 1968 stolen på JFK International Airport, noko som påverka lyden på albumet. Likevel avviser Yule påstanden hans, og forklarer at han ikkje har noko minne om at dette skjedde, og presiserte at bandet rett og slett spelte meir melodisk - Tucker seier òg dette. Reed hadde i løpet av denne tida ein aukande smak for rolegare musikk, og i eit intervju med Lester Bangs trakk han fram spora «Jesus» og «Candy Says», og erklærte sistnemnde som «truleg den beste songen eg har skrive ...» Reed såg på White Light/White Heat for å vera så langt bandet kunne nå med ein slik produksjon, og kalla i tillegg kvart album bandet laga for eit kapittel. Dei byrja innspelinga etter å ha turnert på vestkysten og bandmanageren Steve Sesnick fekk studiotid på kort varsel, så bandet fekk lite tid til å førebu seg. På den tida styrte Reed forholda mellom kjærasten Shelley Albin og Name, noko som påverka låtskrivinga hans.
Innspeing The Velvet Underground vart spelt inn i løpet av november og gjennom desember 1968 i TTG Studios i Los Angeles. Bandet budde på hotellet Chateau Marmont og turnerte ofte medan dei spelte inn. Dei skreiv og øvde på hotellet på ettermiddagen, og spelte inn songar om natta. Reed og Morrison spelte 12-strengsgitarar frå Fender. Moralen i studioet var generelt høg – Yule sa at innspelinga av albumet «var veldig gøy. Øktene var konstruktive og glade og kreative, alle jobba saman». I følgje Yule tok det «eit par veker for dei grunnleggande spora», og skildra det i tillegg som eit «live-i-studio-album». Reed prøvde med vilje å få Yule i søkelyset, og bandmedlemmene mistenkte at dette kunne ha blåse opp egoet hans. Generelt hadde øktene ein glad atmosfære; Tucker sa at ho «var nøgd med retninga me gjekk og med den nye roa i gruppa, og tenkte på ei god framtid, og håpte at folk ville bli smartare og eit plateselskap ville overta oss og yta oss rettferd.»
«The Murder Mystery» inkluderer stemmene til alle fire medlemmene. Yule sa at songen vart spelt inn i eit MGM-studio på Sixth Avenue i New York, sjølv om dette ikkje stemmer med det som står på plateomslaget. Avslutningssongen på albumet, «After Hours», har ein sjeldan solovokal av Tucker, etterspurt av Reed då han følte at den søte, uskuldige kvaliteten i røysta hennar passa betre til stemninga i songen enn hans eigen. Tucker var nervøs medan ho spelte inn sporet, og etter åtte opptak fekk alle til å forlate rommet bortsett frå henne sjølv, Reed og Valentin. Etter at ho var ferdig med opptaket, sa ho at ho ikkje ville synga songen på scenen med mindre nokon bad om det. Reed spelte inn fleire gitarsoloar for «What Goes On». Då Valentin sa at dei var i ferd med å gå tom for plass, valde bandet til slutt å behalda dei alle, sidan Reed ikkje kunne bestemma kva som høyrdest best ut. Då Reed laga sin eige miks av albumet – som overdøyvde andre akkompagnement bortsett frå vokalen hans – vart Morrison og Tucker irriterte. Morrison skildra sluttproduktet som «antiproduksjon».
Musikk og tekst Det tilbakehaldne og subtile med albumet var ein tydeleg avvik frå den direkte støyen på White Light/White Heat. Det har langt mindre av dei eksplisitte seksuelle referansane, skrekken og narkotikareferansane, og erstattar dei med diskusjonar om religion, kjærleik og einsemd. Musikkritikaren Greg Kot frå Chicago Tribune karakteriserte den som folkrock, og Rolling Stone-skribenten Troy Carpenter sa at det fokuserte på mjuk, melodisk rock. I følgje musikkjournalisten Steve Taylor er The Velvet Underground eit popalbum på grunn av dei meir tilgjengelege songane og «har vorte kalla Lou Reed med eit backingband på grunn av vekta lagt på songar i staden for eksperimentelt lydarbeid.» Biografen Richie Unterberger kommenterte dei dramatiske stilendringane: «Etter å ha laga kanskje det mest høglydte albumet gjennom tidene, er det nesten som om dei no har bestemt seg for å lage den rolegaste LP-en i verda.» Reed sa at alle songane på albumet var i orden og utfyller kvarandre.
Reed såg på kvar song som upersonlege «små skodespel». Bortsett frå dei kraftfulle rockarane «What Goes On» og «Beginning to See the Light», inneheld albumet reflekterande, melodiske songar som handlar om ulike former for kjærleik, som «Pale Blue Eyes», «Some Kinda Love» , «Jesus», «I'm Set Free» og «That's the Story of My Life». Reed og Morrison sitt doble gitarspel vart den mest framtredande lyden deira, og albumet hadde enkle arrangement som mangla forvrengning. Den einaste songen som viste avantgarderøtene deira er «The Murder Mystery». Songen tok to økter å spela inn, og teksten vart seinare inkludert i The Paris Review.
Side ein Opningssporet «Candy Says» er inspirert av den transseksuelle skuespillarinnen Candy Darling som var medlem av Warhol sitt Factory. Yule syng ei soge om Darling, som hatar kroppen sin og har kjenslemessig smerte. Han refererer til Darling sine tankar ved å tvitydig seia «I've come to hate my body/And all that it requires in this world». Darling dukkar opp igjen i Reed-songen frå 1972 «Walk on the Wild Side». Morrison seier at valet om at Yule skulle synga songen var fordi Reed vart sliten av å turnere. Yule blir akkompagnert av doo wop-harmonier og korvokal. Dette var første gang Yule song i eit studio, og songen vart sungen av Yule etter at Reed insisterte.
«What Goes On» er optimistisk og kombinerer fleire gitarparti mot eit orgel. Dette orgelet, spelt av Yule, er til stades i fleire songar på plata. Kory Grow frå Rolling Stone skildra gitarsoloen til Reed på songen som «sekkepipe-aktig». Songen vart skildra som «anomalien» på side éin av Rob Jovanovic og inneheld ein «rastlaus rytme», lyden som eit resultat av at Reed auka volumet på gitaren hans under innspelinga. R.C. Baker frå The Village Voice kalla denne songen «ein av rock 'n' rolls største eksistensielle hymner».
«Some Kinda Love» inneheld salege tekstar, som står i kontrast til resten av plata, men han har framleis dempa element – Tucker bruker berre ei kubjølle og basstromme. Songen skildrar tvitydig kjærleik, spesielt religiøs kjærleik. Reed refererer til «The Hollow Men» av T.S. Eliot. Han skriv om to karakterar, Tom og Marguerita, og skildrar ein forførande samtale mellom dei. Victor Bockris siterer dette som eit anna døme «der Reed får rocketekstar til å fungera som litteratur». Grow sa at songen forklarer korleis kjærleik er einsarta, medan «Pale Blue Eyes» ganske enkelt diskuterte «ein annan type kjærleik», spesielt utruskap, ifølgje Reed.
«Pale Blue Eyes» har vorte kalla ein av dei største kjærleikssongane til Reed - Morrison hadde songen som sin favoritt på plata i eit intervju frå 1981. Songen vart skriven attende i 1966. Han var blitt framført på konsertane deira sidan midten av 1966. Han skildrar utruskap og synd som ei forlenging av dei religiøse referansane på albumet. Han var inspirert av kjærasten til Reed på den tida, Shelley Albin. Ifølgje Reed skreiv han songen for ein han sakna som hadde nøttebrune auge; han refererer til «I'll Be Your Mirror» og «Been Down So Long It Looks Like Up To Me» av Richard Fariña. I tillegg spekulerer Sesnick i at nokre linjer handlar om sparkinga av Cale. Tucker spelte ein tamburin. Reed roste gitarsoloen til Morrison i songen: «Han hadde den vakre stamminga i seg. Eg kunne aldri gjera det. Eg har alltid lurt på korleis i helvete han gjorde det. Men det var akkurat slik han spelte – intuitivt, men intuitivt matcha med hjernen.»
I følgje Reed har «Jesus» ikkje noko med religion å gjera, sjølv om han skildra det som ein søkesang. Men i visa ber Reed Jesus om forløysing i form av ei gledeleg preike. Reed hadde lita interesse for religion; bodskapen i songen er generelt sekulært. I løpet av songen inntar Yule sin bass ei hovudrolle i den instrumentelle bakgrunnen.
Side to «Beginning to See the Light» bruker ei setning assosiert med religiøs forløysing. I songen diskuterer Reed sin innbilte openberring, og bekreftar utmerkinga hans av å vera elska, denne gangen skildra i høve til religion. Han adresserer den frie kjærleiksrørsla med linjene «Here we go again/I thought you were my friend», og kommenterer seinare «HHow does it feel to be loved?»
«I'm Set Free» er tvitydig, men hyllar Phil Spector. Farvela på slutten av songen imiterer dei i «You've Lost That Lovin' Feelin'» av Spector-bandet The Righteous Brothers. Unterberger roser gitarsoloen som «ein av dei mest smakfullt undervurderte til bandet». Denne songen er òg sungen av Yule. I songen hevdar Reed at han er fri frå eit forhold, sjølv om han til slutt oppdagar at dette er usant.
«That's the Story of My Life» er minimal i instrumentering, og refererer ògtil Name. Opphavleg spelte Cale bratsj for songen på konsertversjonar, men det var ingen bratsj på denne studioversjonen. I løpet av songen blir fire linjer med tekst gjentatt. Tittelen og teksten var inspirert av ein kommentar frå Name, som introduserte Reed for ein av dei største påverknadene hans, Alice Bailey. Bockris oppsummerer temaet for denne songen: «Forskjellen mellom rett og gale er historia om livet til Reed.»