Sindbad farmann eller Sindbad sjøfararen (også skrive Sinbad, på arabisk سندباد‎ Sin-di-bad og persisk ‏سندباد‎ Sand-baad) er ein arabisk oppdikta sjømann frå dagens Irak som er kjend frå Tusen og ei natt, ei orientalsk samling folkelege eventyr som stammar frå 900-talet, men som kom til Europa i fransk omsetjing på 1700-talet. Der er Sindbad helt og hovudperson i forteljingane om dei fantastiske sju sjøreisene sine. I tillegg til fantasifulle overdrivingar og skildringar av fabeldyr, spennande stader og anna, inneheld forteljingane også arabiske førestillingar om områda i Indiahavet aust for Afrika.

Opphav og omsetjingar Forteljingane om Sindbad sjøfararen er dei mest berømte i Tusen og ei natt saman med «Aladdin og den forunderlege lampa» og «Ali Baba og dei førti røvarane». Sogene om Sindbad var likevel ikkje med i dei eldste versjonane av samlinga. Dei er ikkje i det eldste manuskriptet ein kjenner, frå 1300-talet, og er i staden sin eigen sogesyklus i manuskript frå 1700- og 1800-talet. Fyrst i europeiske omsetjingar blei dei gjort til del av Tusen og ei natt.

mini|venstre|portrett|Osmansk illustrasjon av Sindbad som gjev opplæring til ein kongsson. mini|Illustrasjon frå ‘Underboka’ frå mellom 1390 og 1450, av ein mann frå havet som held helten som slave.

Sogene går føre seg under Harun al-Rashid si tid som kalif av Abbasidekalifatet. Dei speglar trenden i riket på denne tida, der muslimske sjøfolk utforska verda på leit etter nye handelsruter og nye folk å driva handel med. Dette var ei tid med stor økonomisk og sosial vekst. Desse tendensane går att i sogene, i lag med personar og tema i tida. Abbasideverk som ‘Under i den skapte verda’, som skildrar erfaringane til sjøfolk i Indiahavet på 1200-talet, kan vera ei kjelde til sogene.

Sogene om Sinbad er med i den fyrste europeiske utgåva av Tusen og ei natt, Antoine Galland si Les mille et une nuits, contes arabes traduits en français. Denne kom ut i engelsk omsetjing i 1711 som The new Arabian winter nights entertainments,. som kom ut i fleire utgåver i løpet av 1700-talet. Ei kjend omsetjing var Richard Burton si frå 1885, The Book of the Thousand Nights and a Night, der Sindbad-sogene er soge numer 120 i band 6..

Alexander Seippel omsette sogene frå arabisk til norsk i Soga um Sindbad Farmann, som kom ut i 1900. Han nytta fleire kjelder, hovudsakleg det egyptiske manuskriptet kjent som Bulak 1251, Maximilian Habicht si omsetjing, Ahmad Sjirvani si utgåve frå 1814-18 og Louis-Mathieu Langlès si omsetjing frå 1814.

Forteljingar mini|venstre|portrett|Sørindisk Sindbad-namah frå 1500-talet.

Beraren Sindbad og sjømannen Sindbad

På same vis som Tusen og ei natt har Sindbad-syklusen ei rammeforteljing som går som følgjer: Ein fattig berar (ein som ber varer for andre på marknaden og i heile byen) tek ein pause for å kvila på ein benk utanfor porten til eit rikt kjøpmannshus, der han klagar til Gud over urettferda i ei verd som tillèt dei rike å leva i ro medan han må slita og likevel halda fram med å vere fattig. Eigaren av huset høyrer og sender bod etter portieren, og finn ut at dei begge heiter Sindbad. Den rike Sindbad fortel den fattige Sindbad at han blei rik ved hjelp av lukke og skjebne gjennom sju fantastiske reiser, som han deretter held fram med å fortelja.

Fyrste reise

Etter å ha brukt opp rikdommen han arva etter faren, dreg Sindbad til sjøs for å finna rikdom att. Han legg i land på det som ser ut til å vera ei øy, men denne øya viser seg å vera ein gigantisk sovande kval som tre har slått rot på heilt sidan kvalen var ung. Kvalen vaknar av eit bål eld tent av sjømennene, og dykkar ned i djupet. Skipet fer avstad utan Sindbad, og Sindbad blir berre redda av eit tretrau som flyt forbi, sendt gjennom Allah si nåde. Han blir skylla i land på ei øy som er dekt av tett skog. Medan han utforskar denne folketomme øya, kjem han over ein av stallkarane til kongen. Når Sindbad hjelper til med å redda hoppa til kongen frå å bli drukna av ein havhest (ikkje fuglen, men ein overnaturleg hest som lever under vatn i havet), fører stallkaren Sindbad til kongen. Kongen blir venn med Sindbad, og han stig i gunst og blir ein fortrudd hoffmann. Ein dag legg det opphavlege skipet Sindbad til kai på øya, og han tek tilbake varene sine, som framleis er i lasterommet på skipet. Sindbad gjev sine varer til kongen, og til gjengjeld gjev kongen han rike gåver. Sindbad sel desse gåvene med stor forteneste. Sindbad vender tilbake til Bagdad, der han tek opp att eit problemlaust liv att. Ved slutten av historia gjev Sindbad sjøfararen ei gåve på hundre gullstykke til Sindbad beraren, og ber han komma tilbake neste dag for å høyra meir om eventyra hans.

Andre reise mini|Sindbad og rokkeegg. Illustrasjon av Virginia Frances Sterrett. mini|Eventyrillustrasjon frå ca. 1910 viser det gigantiske fabeldyret Rokk som angrip og øydelegg skipet til Sindbad sjøfararen slik historia blir fortald i Tusen og ei natt.

På den andre dagen av Sindbad si eventyrforteljing (men den 549. natta av dei 1001 nettene til Sjeherasad), fortel sjømannen Sindbad korleis han blei rastlaus av det ledige livet sitt, og sette ut på havet igjen for å sjå seg om i framande land og vinna meir gods. Ved eit uhell blir han forlaten av skipskameratane sine igjen, og er stranda på ei øy som inneheld rokkeegg. Han festar seg til ein rokk ved hjelp av turbanen, og blir frakta til ein dal av gigantiske slangar som kan svelgja elefantar; desse fungerer som det naturlege byttet til rokken. Bakken i dalen er teppet med diamantar, og kjøpmenn haustar desse ved å kasta enorme kjøttbitar ned i dalen: fuglane ber kjøttet tilbake til reira sine, og mennene driv fuglane bort og samlar diamantane som sit fast på kjøttet. Den listige Sindbad spenner eit av kjøttstykka på ryggen og blir boren tilbake til reiret saman med ein stor sekk full av edelstener. Redda frå reiret av kjøpmennene vender han tilbake til Bagdad med ein formue i diamantar, og ser mange vedunder undervegs.

Tredje reise

mini|portrett|Sindbad si tredje reise. Møte med ein menneskeetande gigant, illustrert av Henry Justice Ford.

Sindbad set segl igjen frå Basra. Men tilfeldigvis blir han og kameratane kasta opp på ei øy der dei blir fanga av ein stygg kjempe. Dette monsteret byrjar å eta mannskapet, og byrjar med kapteinen, som er den tjukkaste av dei.

Sindbad legg ut ein plan for å blinda udyret med dei to glødande jernspyda som monsteret har spidda og steikt mannskapet på skipet med. Han og dei mennene som er att rømmer på ein flåte dei laga dagen før. Likevel treffer vennen til kjempa som er drepen dei fleste av dei flyktande mennene med steinar, og dei blir drepne. Etter ytterlegare eventyr (inkludert ein gigantisk pytonslange som Sindbad flyktar frå ved å tenka raskt), vender han tilbake til Bagdad, rikare enn nokon gong.

Fjerde reise

Gripen av rastløyse legg Sindbad ut på havet igjen, og forliser nok ein gong. Dei nakne villmennene han er blant gjev folka han er saman med ei urt som tek frå dei fornufta, før dei blir feta for å etast. Sindbad innser kva som skjer og nektar å eta den galskapsframkallande planten. Når kannibalane mistar interessa for han, rømmer han. Eit parti omreisande peparsankarar fraktar han til si eiga øy, der kongen deira blir venn med han og gir han ei vakker og velståande kone.

For seint får Sindbad vita om ein særeigen skikk i landet: ved døden til den eine ektefellen blir den andre gravlagd levande saman med den døde, kledd i dei finaste kleda og dei dyraste juvelane sin. Kort tid etter blir kona til Sindbad sjuk og døyr, og Sindbad ender opp fanga i ei hòle, ei felles grav, med ei krukke med vatn og sju brødstykke. Nett som desse magre forsyningane nesten er oppbrukt, blir eit anna par – mannen død, kona i live – sleppt ned i hòla. Sindbad slår kona i hel og tek rasjonane hennar.

Slike episodar held fram; snart har han eit stort forråd med brød og vatn, og dessutan gull og edelstener frå lika, men er framleis fanga. Ein dag viser eit vilt dyr han ein veg til utsida, høgt over havet. Herfrå blir han redda av eit forbipasserande skip som fraktar han tilbake til Bagdad, der han gjev almisser til dei fattige og tek opp att livet med glede.

Femte reise

thumb|left|Rokkeunge under Sindbad si femte reise

Etter å ha vore ei stund, grip «ferdahugen» Sindbad att, og han er snart på havet att. Medan dei passerer ei aude øy, oppdagar mannskapet eit gigantisk egg som Sindbad kjenner att som det til ein rokk. Av nysgjerrigheit går passasjerane på skipet av borda for å sjå egget, berre for å enda opp med å knusa det og ha kyllingen inne som eit måltid. Sindbad kjenner omgåande igjen det galne i åtferda deira og beordrar alle tilbake ombord på skipet. Likevel innhentar dei rasande foreldra snart fartøyet og øydelegg det ved å sleppa gigantiske steinblokker dei har bore i klørne sine.

Etter å ha forlise igjen blir Sindbad halden som slave av ein gammal mann, som rir på skuldrene hans med beina om halsen til Sindbad og ikkje vil gje slepp. Han rir både dag og natt, og slår og sparkar Sindbad om han ikkje gjer som han ønskjer.

Til slutt lagar Sindbad vin og lurer den gamle mannen til å drikka han. Mannen blir full og fell av, og Sindbad drep han. Eit skip fraktar han til Apebyen, ein stad der innbyggjarane må sova i båtar på havet kvar natt, medan byen deira er overlaten til valdelege, plyndrande aper. Sindbad får likevel nytte av apane, fordi han kastar stein på dei og dei kastar verdifulle kokosnøtter tilbake. På veg heim byttar han dei mot pepar, nellik og perler, og dreg heim igjen.

Sjette reise

thumb|Sindbad under sjette reisa Sindbad blir lokka ut på havet att av forteljingane til nokre kjøpmenn om reisene sine. Han forliser igjen, denne gongen ganske veldig då skipet hans blir knust sund på høge klippar. Det er ingen mat å få nokon stad, og alle følgjesvennene til Sindbad døyr av svolt til berre han er igjen. Han byggjer ein flåte og oppdagar ei elv som renn ut av ei hòle under klippa. Elva viser seg å vera fylt med edelsteinar, og det blir tydeleg at bekkene på øya renn med ambra. Han sovnar medan han fer gjennom mørket, og vaknar i byen til kongen av Serendib (Sri Lanka/Ceylon), Kongen undrar seg over det Sindbad forteljar han om den store Harun al-Rashid, og ber om at han tek ei gåve tilbake til Bagdad på hans vegner, eit staup skore ut av ein enkelt rubin, med andre gåver som ei seng laga av huda til slangen som svelgde ein elefant Sindbad vender tilbake til Bagdad, der kalifen spør om alt er sant som står i brevet, og Sindbad fortel at kongen av Serendib er endå rikare og mektigare enn det som står i brevet.

Sjuande og siste reise mini|Sindbad rir på ein fugl. I den sjuande reisa forliser Sindbad att, og ender opp på ein aude kyst. Her byggjer han ein flåte og flyt nedover ei nærliggjande elv til ein flott by. Her gjev sjefen for kjøpmennene Sindbad dotter si i ekteskap, gjer han til arving og døyr ei tid etter. Innbyggjarane i denne byen blir forvandla til fuglar ein gong i månaden, og Sindbad får ein av fuglefolket til å bera han til dei øvste delane av himmelen, der han høyrer englane prisa Gud. Sindbad bryt sjølv ut i lovprising av Gud, men ikkje før orda er ute, før det kjem eld frå himmelen som nesten fortærer fuglemennene. Fuglefolket er sinte på Sindbad og set han ned på ein fjelltopp, der han møter to unge som er Guds tenarar. Dei gjev han ein gullstav. Då Sindbad vender tilbake til byen, får han vita av kona si at fuglemennene er djevlar, sjølv om ho og far hennar ikkje var av dei. Og så, etter forslag frå, sel Sindbad alle eigedelane sine og vender heim med henne til Bagdad, der han til slutt bestemmer seg for å leva roleg med rikdommen sin, og ikkje søkja fleire eventyr.