Bibi Ameenah Firdaus Gurib-Fakim GCSK () er ein mauritisk politikar og forskar innan biologisk mangfald som var den sjette presidenten på Mauritius frå 2015 til 2018. I desember 2014 vart ho vald som presidentkandidat for alliansen . Etter at gjekk av 29. mai 2015, vart nominasjonen hennar positivt teken imot av både statsminister Sir Anerood Jugnauth og opposisjonsleiar , og ho vart samrøystes godkjend i ei røysting i nasjonalforsamlinga.

Gurib-Fakim er den første kvinna som vart vald til president i landet, og den tredje kvinna som har tent som statsoverhovud, etter dronning Elizabeth II og Monique Ohsan Bellepeau, som gjekk føre henne i embetet og var hennar første visepresident. Ho var hovudinnleiar på Cambridge-universitetet sin konferanse «Africa Together: Which Way Forward?» i 2019, arrangert av African Society ved University of Cambridge.

Tidleg liv og utdanning Bibi Ameenah Firdaus Gurib-Fakim vart fødd 17. oktober 1959 i landsbyen Surinam, som dotter av Hassenjee Gurib og Firdaus Durgauhee. Ho voks opp i og fullførte grunnskulen ved Saint-Patrice. Deretter gjekk ho på Mahébourg Loreto Convent og tok Higher School Certificate ved Loreto Convent Quatre Bornes, før ho reiste til England for å ta høgare utdanning i kjemi. Ho vart uteksaminert frå University of Surrey i 1983 med bachelorgrad i kjemi. Etter å ha teke doktorgrad i organisk kjemi ved University of Exeter, vende ho heim i 1987 for å arbeide ved University of Mauritius.

Karriere Gurib-Fakim arbeidde som administrerande direktør for CIDP Research & Innovation (tidlegare Cephyr, Centre for Phytotherapy Research). Tidlegare var ho professor med personleg professorat i organisk kjemi ved University of Mauritius (frå 2001), der ho òg tente som dekan for det naturvitskaplege fakultetet og seinare som pro-visekanslar (2004–2010). Ho arbeidde òg ved Mauritius Research Council som forskingsleiar frå 1995 til 1997. Frå 2011 til 2014 var ho styreleiar for International Council for Scientific Union – Regional Office for Africa. I 2015 vart ho, etter framlegg frå dåverande statsminister og partifelle i , Anerood Jugnauth, samrøystes godkjend av den mauritiske nasjonalforsamlinga som president i Mauritius. Ho gjekk av i 2018 etter ein finansiell skandale under statsminister Pravind Jugnauth. Presidentembetet stod tomt fram til desember 2019, då Prithvirajsing Roopun tok over. I mellomtida fungerte visepresident som mellombels president.

Utnemning til visekanslar I desember 2013 klaga Gurib-Fakim saka inn for den mauritiske kommisjonen for like moglegheiter (Equal Opportunities Commission, EOC), der ho hevda religiøs diskriminering i vurderinga av søknaden hennar om stillinga som visekanslar ved University of Mauritius (UoM).

Undersøkinga til EOC konkluderte med at dette ikkje var tilfellet, men peikte på manglar i utveljingsprosessen. Rapporten nemnde mellom anna mangelen på klare kriterium og poengskjema for vurdering av kandidatane. Ved stemmelikskap låg den endelege avgjerda hos professor Jugessur, som då var leiar for universitetsrådet.

Gurib-Fakim forlét etter kvart stillinga si som professor ved universitetet for å starte sitt eige vitskapssenter, CIDP Research & Innovation, der ho er administrerande direktør.

Privatliv I 1988 gifta ho seg med dr. Anwar Fakim, som er kirurg. Dei har to barn: ein son (Adam, fødd i 1992, som studerte ved University of Kent) og ei dotter (Imaan, som studerte informatikk).

Kontroversar Kort tid etter at ho vart utnemnd til president, tok den tidlegare statsministeren Navin Ramgoolam opp spørsmål kring doktorgradskvalifikasjonane til Ameenah Gurib-Fakim. Ramgoolam gjentok uroa si då den såkalla Platinum Card-skandalen vart kjend.

Ameenah Gurib-Fakim gjekk formelt av som president i Mauritius 23. mars 2018, etter markeringa av 50-årsjubileet for sjølvstendet, då avisa L’Express publiserte bankopplysningane hennar, sjølv om ho hadde tilbakebetalt utgiftene eitt år før lekkasjen. Avgangen var hovudsakleg knytt til påståtte interessekonfliktar og skuldingar om hennar rolle som nestleiar i den veldedige organisasjonen Planet Earth Institute (PEI), privat bruk av kredittkort og forretningsreiser finansierte av PEI og godkjende av styresmaktene i Mauritius, i lys av den omstridde grunnleggjaren av PEI, forretningsmannen Álvaro Sobrinho. Ameenah Gurib-Fakim bad òg Finanstilsynet (Financial Services Commission, FSC) om å gje banklisens til Álvaro Sobrinho, som styreleiar i PEI, for å forvalte PASET-midlar.

I juni 2018 sette regjeringa i Mauritius ned ein granskningskommisjon for brot på grunnlova og andre lover, retta mot den tidlegare presidenten Ameenah Gurib-Fakim. Kommisjonen vart leia av dommaren Asraf Ally Caunhye. Før ho gjekk av i 2018, og utan å rådføre seg med regjeringa, hadde Gurib-Fakim utnemnt sir Hamid Moollan til å leie ein mislukka granskningskommisjon om aktivitetane til Álvaro Sobrinho. Trass i ei rekkje høyringar over nærare tre år, har denne granskinga ikkje vorte fullført.

Prisar og utmerkingar Ordensutmerkingar Nasjonale utmerkingar

Storkommandør av Ordenen av Stjerna og Nøkkelen i Det indiske havet (GCSK) Kommandør av Ordenen av Stjerna og Nøkkelen i Det indiske havet (CSK)

Utanlandske utmerkingar

Medlem av Ordre des Palmes Académiques, 3. klasse (nasjonal orden)

Storkrossridder av Den kongelege ordenen av Frans I (dynastisk orden)

Prisar og anerkjenning Gurib-Fakim har òg motteke fleire internasjonale prisar, mellom anna L'Oréal–UNESCO-prisen for kvinner i vitskap (2007), utmerking som laureat frå Det nasjonale økonomiske og sosiale rådet (2007), samt prisen frå CTA / NEPAD / AGRA / RUFORUM for «African Women in Science» og Den afrikanske unionen sin pris for kvinner i vitskap. I 2008 vart ho utnemnd til kommandør av Ordenen av Stjerna og Nøkkelen i Det indiske havet (CSK) av president Anerood Jugnauth for sitt bidrag til utdanning og den vitskaplege sektoren. I 2009 vart ho tildelt Chevalier de l’Ordre des Palmes Académiques av den franske staten. Då ho vart president, vart ho automatisk opphøgd til den høgaste sivile utmerkinga i landet, Storkommandør av Stjerna og Nøkkelen i Det indiske havet (GCSK). Gurib-Fakim vart òg oppført blant dei 100 mest anerkjende afrikanarane av Reputation Polls International.

Nasjonale prisar

Laureat frå Det nasjonale økonomiske og sosiale rådet

Utanlandske og internasjonale prisar

Den afrikanske unionen sin pris for «Women in Science» (2009) Laureat frå CTA / NEPAD / AGRA / RUFORUM for «African Women in Science» (2009)

Æresgrad frå Université Pierre-et-Marie-Curie

Fellow ved Jordanian Islamic Academy of Science

Fellow ved African Institute of Science and Technology UNESCO Laureat av L'Oréal–UNESCO-prisen for kvinner i vitskap for Afrika

Vald til Fellow av Linnean Society of London (2007)

I 2024 vann og tok Ameenah Gurib-Fakim imot International Women of the Year Award under EPG sin 16. årlege Political & Public Life Awards i House of Commons.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Ameenah Gurib-Fakim» frå , den 27. januar 2026.

Kategori:Mauritiske presidentar Kategori:Mauritiske politikarar Kategori:Første kvinnelege stats- og regjeringsleiarar