Helleristingane ved Holtås eller Holte i Levanger kommune i Trøndelag er eit felt med veideristingar frå bronsealderen. Det inneheld 102 figurar, for det meste dyrefigurar. Dyra er teikna med konturmarkerte kroppar med eit indre mønster av parallelle linjer, og blir skildra som eit tydeleg døme på den stilhistoriske utviklinga av dyrefigurar i bergkunsten.

Staden og funnet thumb|Berget med figurane skrånar litt bort frå vegen, og dermed også motsett av skråninga i terrenget rundt. Feltet ligg 55 meter over havet, er 15 meter langt og 3 meter breitt, og inneheld 102 figurar.

Ristingane blei funne i 1962 under arbeidet med å rette ut ein sving på riksvegen gjennom Skogn.«Helleristninger fra yngre steinalder funnet ved riksvegen i Skogn». Trønder-Avisa, 19. sept 1962«Helleristninger funnet i Rognlan». Trønder-Avisa, 10. okt 1962 Framleis kan ein sjå borehol etter anleggsarbeidet i feltet. Elevar frå lærarskulen i Levanger var med på å rydde og reinske feltet.

Feltet blei undersøkt og dokumentert av konservator Kristen R. Møllenhus frå Vitskapsmuseet i 1966.Møllenhus 1968«Steinaldermanns verk på Ronglan blir konservert». Trønder-Avisa 3. sept 1966 På nedsida av vegen, ti meter lågare i terrenget, blei det i 1971 funne ei mindre gruppe med fem figurar på eit lite område på 1,5 × 1,5 meter. Ein ny figur blei funnen nær hovudfeltet i 1976, ein utypisk båtfigur.

På den tida då ristingane blei hogde, var den noverande Hotterelva og resten av jordbrukslandskapet nord for Holtås og opp til Skogn ein fjordarm av Trondheimsfjorden. Landhevinga har endra landskapet rundt ristingane. Berget med ristingane ligg likevel så høgt over havet at det neppe kan vere snakk om at ristingane opphavleg låg i strandkanten, slik vi kjenner frå andre helleristingsfelt. Professor Kalle Sognnes antydar at ristingsfeltet kan ha lege i åssida med utsikt over ei brei bukt eller fjordarm.Sognnes 1981

thumb|center|600px|Holtås-feltet er 15 meter breitt og tre meter høgt.

Skildring av figurane Figurane er jamt fordelte over det meste av flata, med ei opphoping av dyr og andre figurar i ei klynge til høgre.

Feltet har eit homogent og einsarta preg. Rundt 60 av figurane førestiller store hjortedyr, i tillegg kjem nokre ufullstendige figurar som truleg er uferdige eller forvitra dyrefigurar. Figurane er relativt små, og dei fleste er om lag like store, 40–50 cm breie. Berre tre dyr er lengre enn 80 cm. Figurane er så stiliserte at det stort sett er vanskeleg å avgjere om det er elg eller rein. Sognnes meiner at dei fleste førestiller elgar, men at nokre har gevir som tyder på at det er rein. Hakeskjegg er ein av indikatorane på at figuren skal førestille ein elg.Heidrun Stebergløkken. Bergkunstens gestalter, typer og stiler : en metodisk og empirisk tilnærming til veidekunstens konstruksjonsmåter i et midtnorsk perspektiv. Doktoravhandling NTNU, 2016. (pdf)

Det er òg drygt 20 figurar som består av linjer og geometriske figurar som ikkje kan identifiserast med nokon konkret figur eller gjenstand. Nokre få figurar har fått ei distinkt utforming som ikkje er identifisert eller tolka.

Dei fleste og best utvikla av dyrefigurane er teikna med konturmarkerte kroppar med eit indre mønster av parallelle linjer. Mange har ein ekstra pukkel over rygglinja, medan nokre få berre er teikna med éi linje. Møllenhus oppfattar pukkelen som eit «ønske om å framstille også den halvdel av dyrets buk som vi ikke ser på et dyr i profil.»

Oversyn og tolkingar miniatyr|Dyrefigurane på Holtås er teikna med konturmarkerte kroppar med eit indre mønster av parallelle linjer. Dei best utvikla dyrefigurane er teikna med konturmarkerte kroppar med eit indre mønster av parallelle linjer. Holtås-figurane framstår ifølgje professor Kalle Sognnes som det tydelegaste dømet på det yngste av dei tre stilstadia som arkeologen Gutorm Gjessing skildra for den stilhistoriske utviklinga av dyrefigurar i bergkunsten.Sognnes 1991Sognnes 2009

Møllenhus meiner at ristingane kan daterast til «metalltid», det vil seie bronsealderen, og at feltet er ein representant for «metalltidas veidekultur». Også Sognnes meiner at feltet kan daterast til eldre bronsealder.

Bergkunstforskaren Heidrun Stebergløkken meiner at det lågare feltet, som blei funne i 1971, kan vere uttrykk for ei enkelthending og vere laga av éin person.

Området i dag Helleristingane er lett tilgjengelege på sørsida av fylkesveg 6854 (gamle E6), om lag to kilometer nord for Ronglan stasjon. Staden er ikkje lagd til rette for besøkjande. Han ligg tett opp til vegen og i ein vegsving, og derfor kan det vere trafikkfarleg å stanse rett ved feltet.

Ettersom det er kraftig forvitring i berget, har Vitskapsmuseet i Trondheim laga ein avstøyping av berget som dokumentasjon. Ein kopi av avstøypinga er plassert i utstillinga «Midt-Noregs forhistorie» ved Vitskapsmuseet.Sognnes 1999Midtnorges forhistorie; NTNU Vitenskapsmuseet

Holtås inngår i Trøndelag fylkeskommune sitt formidlingsprosjekt Bergkunstreisen.Helle Vangen Stuedal. «Bergkunstreisen i Trøndelag»; Spor; 2020, nr 2 Sidan 2005 har Vitskapsmuseet og fylkeskommunen behandla feltet som ein del av Riksantikvaren sitt bevaringsprogram for bergkunst. Ein sprøyter ristingsfeltet med etanol for å hindre plantar, mose og algar i å bryte ned berget. Om vinteren blir bergflata dekt med byggfolie og PVC-duk med innsveisa isolasjonsmatte.Usikker framtid for bergkunsten i Norge; forskning.no, 11.5.2019Bevaringsprogramma – Bergkunst; riksantikvaren.no

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Helleristningene ved Holtås» frå , den 10. september 2026.

Litteratur

Kristen Møllenhus: Helleristningene på Holtås i Ronglan. Det Kongelige Norske Videnskabers Selskabs skrifter 1968 (4). Trondheim 1968

Kalle Sognnes (2009). «Fra Bøla til Holtås – hvordan tegne en elg?». Nord-Trøndelags historielags årbok, pp. 161-168. Bakgrunnsstoff

Billeder fra Holtås; heimskringla.no Holtås; bilder og engelsk/finsk tekst, ismoluukkonen.net

Holtås Kategori:Kulturminne i Levanger