Ronald James Padavona , kjend som Ronnie James Dio, var ein amerikansk heavy metal-songar og låtskrivar. Han var frontfigur i ei rekkje band, mellom dei Elf, Rainbow, Black Sabbath, Dio og Heaven & Hell. Han var aktiv frå 1957 til 2010 og arbeidde i dei tidlege åra òg med rock and roll og pop.
Karrieren byrja i 1957 i The Vegas Kings, som seinare vart Ronnie and the Rumblers. I 1967 skipa han rockebandet Elf, der han song og spela bass. Ritchie Blackmore frå Deep Purple skipa Rainbow i 1975 og henta Dio som hovudvokalist; han medverka på tre studioalbum. Dio vart raskt rekna blant dei fremste vokalistane i tungrock. I 1979 erstatta han Ozzy Osbourne i Black Sabbath og song på dei vellukka studioalbuma Heaven and Hell (1980), Mob Rules (1981) og Dehumanizer (1992). I 1982 skipa han bandet Dio, som fekk to album platinisert av RIAA. I 2006 skipa han Heaven & Hell saman med dei tidlegare Sabbath-kollegaene Tony Iommi, Geezer Butler og Vinny Appice. Han fekk påvist magekreft i november 2009 og døydde seks månader seinare.
Dio vert rekna som ein av dei største og mest innverknadsrike heavy metal-vokalistane nokon gong.Fleire kjelder:
Han er kjend for å ha gjort handteiknet «djevelhorna» populært i metalkulturen og for songtekstar med mellomaldertema. Han sa sjølv at teiknet kom direkte frå ei klassisk italiensk vernerørsle som bestemora ofte brukte. Dio hadde ei kraftig og allsidig røyst og kunne syngje både hardrock og rolege balladar. Han fekk Metal Guru Award frå Classic Rock i 2006, vart beste metalsongar på Revolver Golden Gods Awards i 2010 og vart rangert som den fremste vokalisten i sjangeren av journalisten Sacha Jenkins i 2013.
Tidleg liv Ronnie James Padavona vart fødd i Portsmouth i New Hampshire av dei italiensk-amerikanske foreldra Patrick og Anna frå Cortland i New York. Det opphavlege italienske stadnamnet Padovano tyder «frå Padova», men etternamnet vart skrive feil på Ellis Island då farfaren kom frå Italia. Familien flytta mellombels frå Cortland til Portsmouth fordi faren tenestegjorde i den amerikanske hæren under andre verdskrigen, og vende så tilbake til Cortland.
Padavona høyrde mykje opera i oppveksten og vart vokalt påverka av den amerikanske tenoren Mario Lanza. Han byrja med formell musikkopplæring på trompet som femåring. På vidaregåande skipa han det første rock and roll-bandet sitt, The Vegas Kings, som seinare heitte Ronnie and the Rumblers og Ronnie and the Red Caps. Han byrja som trompetist, tok etter kvart til å syngje og spela òg bass. Ved sida av musikken likte han romantisk fantasylitteratur, særleg Walter Scott og segnkrinsen om kong Arthur, og han var interessert i science fiction og idrett.
Han fullførte Cortland High School i 1960. Han skal ha fått tilbod om stipend ved Juilliard, men takka nei fordi han var meir interessert i rockemusikk. I staden studerte han farmakologi ved State University of New York i Buffalo. Han spela trompet i universitetsorkesteret, men gjekk berre der i 1960–61 og tok ikkje eksamen. Han byrja deretter ved Cortland State College, men avbraut òg dette studiet. I eit intervju i 2000 sa han at hovudfaget var historie og sidefaget engelsk.
Trass i den kraftige songrøysta sa Padavona at han aldri fekk songundervisning. Han meinte songteknikken bygde på pusteteknikkar han hadde lært som trompetist.
Karriere Tidleg karriere Karrieren byrja i 1957 då Dio og fleire musikarar frå Cortland skipa The Vegas Kings. Dio spela bass, Billy DeWolfe song, Nick Pantas spela gitar, Tom Rogers trommer og Jack Musci saksofon. Bandet skifta namn til Ronnie and the Rumblers og i 1958 til Ronnie and the Redcaps. Musci slutta i 1960 og gitaristen Dick Botoff kom inn. Dei gav ut to singlar: «Conquest»/«Lover», med ein Ventures-liknande instrumental A-side og DeWolfe på vokal på B-sida, og «An Angel Is Missing»/«What'd I Say», med Dio som hovudvokalist på begge sider.
Det finst ulike forklaringar på artistnamnet Dio. Éi historie seier at bestemora meinte han hadde ei gåve frå Gud og burde kallast Dio, «Gud» på italiensk; enkja Wendy avviste dette i 2017. Ei anna forklaring viser til mafiamedlemmen Johnny Dio, og denne vart stadfesta i sjølvbiografien hans.Wilson, Dave. Rock Formations: Categorical Answers to How Band Names Were Formed. San Jose, California: Cidermill Books, 2004. Padavona brukte namnet på plate første gong i 1960 på den andre Seneca-utgjevinga. Kort etter vart bandet Ronnie Dio and the Prophets. Denne besetninga heldt saman i fleire år, turnerte i New York og spela på studentforeiningar. Dei gav ut ein singel for Atlantic Records og eitt album. Nokre singlar, til dømes «Mr. Misery» på Swan, vart utgjevne som soloarbeid av Ronnie Dio sjølv om resten av The Prophets medverka. Gruppa gav ut fleire singlar fram til tidleg i 1967. Han brukte framleis fødenamnet i låtskrivarkrediteringa.
Seint i 1967 vart Ronnie Dio and the Prophets til The Electric Elves og fekk ein tangentspelar. I februar 1968 var bandet innblanda i ei dødsulukke med bil. Gitaristen Nick Pantas omkom, og Dio og fleire andre vart kort lagde inn på sjukehus. Gruppa korta namnet til The Elves og brukte det fram til midten av 1972, då det første ordentlege albumet kom under namnet Elf. Elf vart fast oppvarmingsband for Deep Purple og spela inn tre album. Då medlemane medverka på det første Rainbow-albumet tidleg i 1975, vart Elf oppløyst.
Rainbow mini|Dio til venstre og Ritchie Blackmore med Rainbow i 1977 Midt i 1970-åra vart Blackmore merksam på røysta til Dio. Blackmore planla å forlate Deep Purple på grunn av kunstnarleg usemje om den nye retninga. Han inviterte Dio og Gary Driscoll til Tampa i Florida for å spele inn to songar 12. desember 1974. Blackmore sa seinare at Dio var så lett å arbeide med at planen om eitt spor på ei soloplate vart til eit heilt album på tre veker.
Blackmore henta inn fleire Elf-musikarar og skipa sitt eige band, først kalla Ritchie Blackmore's Rainbow. Debuten Ritchie Blackmore's Rainbow kom tidleg i 1975. Dio spela deretter inn Rising (1976), Long Live Rock 'n' Roll (1978), konsertalbumet On Stage og arkivutgjevingane Live in Munich 1977 og Live in Germany 1976 med Blackmore. Dio og Blackmore var dei einaste faste medlemane, og Dio skreiv alle tekstane og samarbeidde med Blackmore om arrangementa. Dei skilde lag då Blackmore ville ta bandet i ei meir kommersiell retning med Graham Bonnet på vokal og albumet Down to Earth.
Black Sabbath Etter Rainbow i 1979 gjekk Dio inn i Black Sabbath som erstattar for Ozzy Osbourne. Han møtte Iommi tilfeldig på Rainbow Bar and Grill på Sunset Strip i Los Angeles. Begge trong eit nytt prosjekt, og Dio meinte det måtte vere lagnaden fordi dei fann tonen med ein gong. Dei heldt kontakten og hadde ei uformell jamøkt heime hjå Iommi. Den første dagen skreiv dei «Children of the Sea», som kom på Heaven and Hell, det første Sabbath-albumet med Dio, i 1980.
Oppfølgjaren Mob Rules (1981) hadde Vinny Appice på trommer. Personkonfliktar oppstod. Iommi hugsa at Dio først gjorde som han vart fortald fordi han ville ha jobben, medan det andre albumet vart annleis. Under miksinga av Live Evil i 1982 hevda Iommi at lydteknikaren klaga over at Dio kom inn om natta og endra miksen slik at vokalen vart tydelegare. Dio avviste dette. Konflikten enda med at Dio og Appice slutta same året.
Dio kom tilbake i 1991 for å spele inn Dehumanizer. Albumet nådde topp 40 i Storbritannia og 44.-plass på Billboard 200. «Time Machine» var med i Wayne's World, den tiande mest innbringande filmen i 1992. Mot slutten av året slutta Dio og Appice igjen fordi dei meinte dei ikkje kunne arbeide med Iommi og Butler.
Dio Dio og Appice ville halde fram saman og skipa heavy metal-bandet Dio i 1982. Vivian Campbell spela gitar og Jimmy Bain bass; Dio kjende Bain frå Rainbow. Debuten Holy Diver (1983) gav hitsinglane «Rainbow in the Dark» og «Holy Diver», som vart signatursongane til bandet.
Tangentspelaren Claude Schnell kom inn før The Last in Line (1984) og Sacred Heart (1985). Konsertopptaket A Special from the Spectrum vart filma på den andre verdsturneen og kom berre på VHS. Medlemane skifta gjennom åra, og i 1990 var Dio den einaste som var att frå originalbesetninga. Med få pausar turnerte eller spela bandet inn heile tida. Det gav ut ti album, sist Master of the Moon i 2004.
Heaven & Hell mini|Dio viser hornteiknet I oktober 2006 samla Dio seg med Iommi, Butler og Appice for å turnere som Heaven & Hell, tittelen på det første Sabbath-albumet med Dio. Dei valde eit anna namn fordi Iommi og Butler framleis var i Black Sabbath med Osbourne. Bill Ward skulle delta, men trekte seg seinare. I 2007 spela dei inn tre nye songar under Black Sabbath-namnet til Black Sabbath: The Dio Years. I 2008 fullførte dei ein verdsturné på 98 konsertar. Dei gav ut The Devil You Know under Heaven & Hell-namnet til god kritisk og kommersiell mottaking og planla ein oppfølgjar i 2010.
Andre prosjekt I 1974 song Dio på Roger Glover-konseptalbumet The Butterfly Ball and the Grasshopper's Feast, saman med mellom andre Glenn Hughes og David Coverdale. Han song «Homeward», «Sitting in a Dream» og den britiske singelen «Love Is All». I 1980 song han «Live for the King» og «The Mask of the Great Deceiver» på det kristent tematiserte progrockalbumet Seeds of Change av Kerry Livgren.
I 1985 tok Dio del i heavy metal-svaret på Band Aid og USA for Africa, Hear 'n Aid. Allstjerneprosjektet var ein idé frå Dio-medlemane Campbell og Bain. Dio song på singelen «Stars», og prosjektet samla inn éin million dollar det første året. I 1997 song han kor på Pat Boone-versjonen av «Holy Diver» på storband-albumet In a Metal Mood: No More Mr. Nice Guy. Han vart parodiert i South Park-episoden «Hooked on Monkey Fonics» i 1999 og kalla det seinare storarta.
Tenacious D hylla han med songen «Dio» på debutalbumet sitt; teksten seier at han må gje stafettpinnen til ein ny generasjon. Dio skal ha godkjent songen og tok dei med i videoen til «Push» frå Killing the Dragon i 2002. Han spela seg sjølv og song i opningsnummeret «Kickapoo» i filmen Tenacious D in The Pick of Destiny.
I 2005 vart det kjent at han spela Dr. X på Queensrÿche-albumet Operation: Mindcrime II. Rolla vart vist som førehandsinnspelt video på den følgjande turneen, og minst éin gong song Dio henne på scena; begge delar finst på DVD-en Mindcrime at the Moore.
Dio rakk ikkje å fullføre sjølvbiografien Rainbow in the Dark: The Autobiography. Wendy Dio og Mick Wall fullførte boka, som kom posthumt 27. juli 2021. Dokumentarfilmen DIO: Dreamers Never Die hadde premiere på SXSW 21. mars 2022. Han fekk ei avgrensa kinolansering 28. september og fjernsynspremiere på Showtime 1. desember 2022.
Påverknader og musikalsk stil Trass i at Dio var fødd og oppvaksen i USA, var han sterkt påverka av britiske artistar. I 2005 trekte han særleg fram Deep Purple og Led Zeppelin som banda som fekk han til å ville halde fram, i motsetnad til den meir honky-tonk-prega rock and roll-stilen til Elf.
Songstilen hans er skildra som operatisk, kraftig og kjensleladd, med eit djupt register som let han framføre både hardrock og rolege balladar. Tekstane krinsa ofte kring fantasi, mytologi, heltar mot vondskap og kosmisk strid. Han er òg tillagd ei rolle i å føre intellektuell djupn og fantasirik forteljing inn i metal og vise at tung musikk kunne vere tankefull og poetisk. Han var kjend for konsertframføringane sine.
Privatliv mini|Dio og Vinny Appice med Heaven & Hell i Katowice i juni 2007 Dio gifta seg med Loretta Berardi i 1963. Dei adopterte ein son og vart skilde i 1972. I 1978 gifta han seg med Wendy Walters, tidlegare gift med trommeslagaren Aynsley Dunbar og gitaristen Ricardo Gaxiola. Ho var manageren hans og hadde i 1980-åra òg ansvar for rockeband som Rough Cutt og Hellion. Paret flytta frå kvarandre, men skilde seg ikkje.