Nils-Aslak Valkeapää () var ein samisk kunstnar, musikar og forfattar med finsk og seinare norsk statsborgarskap. Han budde i Käsivarsi i Finland og i Skibotn i Noreg.
Liv og virke Nils-Aslak Valkeapää var fødd i ein reindriftsfamilie i Enontekiö. Han var utdanna lærar, men verka aldri i yrket. Ifølgje han sjølv dreiv han ikkje med rein fordi han ikkje kunne drepa. Han nekta også å ta del i forfinskinga drive av skuleverket som lærar.
Utgangspunktet for kunsten hans var ofte joik, og det var også som joikar han starta det mangesidige kunstnarlivet sitt. I 1968 gav han ut Joikuja, ei plate med joik med og utan akkompagnement. I 1971 gav han ut Terveisiä Lapista (Helsing frå Sameland), ein pamflett som kan oppfattast som «et opprørsskrift mot kolonisering og overgrep, men også som en veiviser til samisk kreativitet.»
Han var òg biletkunstnar og han komponerte musikk, mellom anna musikken til filmen Ofelaš (norsk tittel Veiviseren), der Nils-Aslak Valkeapää òg hadde ei rolle. Han stod bak det samiske kunstnarinnslaget under vinter-OL 1994 på Lillehammer.
I 1991 fekk han Nordisk Råds litteraturpris for diktsamlinga Beaivi, Áhčážan (på norsk Solen, min far). I samband med prisutdelinga retta han flengjande kritikk mot medlemmene av rådet for manglande samisk representasjon i Nordisk Råd, og han gav eit samisk flagg som gåve til rådet.
Valkeapää fekk norsk statsborgarskap i 2001 og blei gravlagd på den norske staten sin kostnad i Birtavarre i Kåfjord.
Nils-Aslak Valkeapää var gudfar til musikaren og politikaren Niko Valkeapää.
Verk 1971 - Terveisiä Lapistabibsys (Norsk omsetjing av Liv Hatle: Helsing frå Sameland, 1979)bibsys.no
Diktsamlingar 1985: Ruoktu váimmus (Norsk tittel: Vindens veier) 1988: Beaivi, Áhčážan (Norsk tittel: Solen, min far) 1994: Nu guhkkin dat mii lahka (Norsk tittel: Så fjernt det nære) 1996: Jus gazzebiehtár bohkosivččii 1999: Girddán, seivvodan
CD-ar Beaivi, Áhčážan Sápmi, lottážan med fleire
Filmmusikk 1987: Ofelaš (norsk tittel: Veiviseren)
Priser og utmerkingar Nordisk råds litteraturpris (1991), for Beaivi áhčážan (norsk tittel Solen, min far). Tidningen VIs litteraturpris (1987) Nordisk sameråds ærespris (1985)
Áillohaš musikkpris blei innstifta på 50-årsdagen til Valkeapää, og har namn etter han.
Kjelder
Bakgrunnsstoff «Nils-Aslak Valkeapää» – ein presentasjon på nettstaden rovaniemi.fi (engelsk)
Kategori:Samiske lyrikarar Kategori:Finske forfattarar Kategori:Finske samar Kategori:Norske forfattarar Kategori:Norske samar Kategori:Samiske forfattarar Kategori:Samiske kunstnarar Kategori:Samiske musikarar Kategori:Vinnarar av Nordisk råds litteraturpris Kategori:Nordsamar Kategori:Folk frå Storfjord