thumb|right|La Giaconda de Leonardo da Vinci, un exemple de pintura fòrça famosa.
La pintura es una practica artistica que consistís a aplicar de colors sus de supòrts per produrre un imatge ò un efiech estetic. Aquelei matèrias son compausadas de pigments e d'un liant, que definís la tecnica emplegada. Es una forma d'expression fòrça vièlha e un deis arts visuaus pus importants de l'istòria umana. D'efiech, apareguda tre la Preïstòria amb lei pinturas rupèstras, la pintura s'es desvolopada d'un biais autonòm dins mai d'una civilizacion per respòndre a de besonhs rituaus, religiós ò sociaus. En Occident, son istòria foguèt marcada per plusors transformacions majoras coma l'invencion de la perspectiva e la difusion de la pintura a l'òli durant la Renaissença, la succession rapida dei movements artistics entre lei sègles XVI e XIX puei, a partir dau periòde impressionista, per la remesa en causa dau principi de representacion que menèt a l'art abstrach dau sègle XX. Pasmens, de tradicions picturalas importantas existisson en defòra de l'Occident, especialament en China, en Japon e en Iran.
La pintura se caracteriza per la diversitat de sei tecnicas (fresca, tempera, òli, aqüarela, tencha, acrilica, etc.), per sei genres (pintura istorica, retrach, natura mòrta, etc.) e per lei mejans plastics utilizats (color, composicion, lutz, etc.). Aquela diversitat tecnica acompanhèt l'evolucion de l'estatut dau pintre que foguèt lòngtemps considerat coma un artesan avans de venir un artista celebrat per son talent creator individuau. En parallèl, l'importància creissenta de la pintura e la multiplicacion deis òbras favorizèron l'estructuracion d'un mercat de l'art complèxe e d'institucions, coma lei musèus, encargadas de protegir e de transmetre lo patrimòni picturau au public.
Istòria
Avertiment : un nombre fòrça important de tradicions picturalas existisson dins lo mond car la pintura es un art ancian aparegut d'un biais independent dins mai d'una region. La descripcion de l'ensemble d'aquelei tradicions es quasi impossibla. La seccion aicí dessota se contenta donc de presentar quauquei tradicions e movements picturaus famós liats a la formacion de la pintura contemporanèa. Es donc largament centrada sus l'istòria de la pintura occidentala e deis elements exteriors absorbits per aquela pintura.
De la Preïstòria a l'Antiquitat
La pintura es una forma d'expression umana fòrça anciana. D'efiech, sei manifestacions conegudas pus vièlhas son lei pinturas rupèstras dau Paleolitic descubèrtas dins divèrsei baumas frequentadas per de comunautats preïstoricas. En Occitània, lo site pus conegut es probable aqueu de la bauma de Chauvet (- avC(fr) Pedro Lima, Chauvet-Pont d'Arc, le premier chef-d'œuvre de l'Humanité révélé par la 3D, Synops Éditions, 2014, 204 p.). Pasmens, de sites pus ancians son atestats en Indonesia coma la bauma de Leang Bulu Sipong 4 qu'assosta de pinturas realizadas fa ans(en) Maxime Aubert, Rustan Lebe, Adhi Agus Oktaviana e Muhammad Tang, « Earliest hunting scene in prehistoric art », Nature, vol. 576, n° 7787, decembre de 2019, pp. 442–445.Dempuei lo començament dau sègle XXI, leis illas d'Inusulíndia, especialament leis illas indonesianas, son lo luòc de descubèrtas de sites preïstorics importants. Aquò es a l'origina de modificacions regularas de la cronologia de l'aparicion deis arts picturaus.. Aquelei tradicions picturalas preïstoricas son constituïdas de representacions animalas fòrça realistas executadas amb de pigments naturaus (òcre, carbon, etc.). Lor foncion demòra incertana. Avián benlèu una foncion rituala, magica ò chamanica(en) David S. Whitley, Introduction to Rock Art Research, Walnut Creek, Left Coast Press, 2005, p. 13..
Durant l'Antiquitat, la pintura aquistèt de foncions socialas e religiosas mai definidas. Per exemple, en Egipte, foguèc estacada ai practicas funeràrias. Lei parets dei tombas de l'eleit èran cubèrtas de scenas destinadas a acompanhar lo defunt dins l'en delà. De mai, aquela pintura seguissiá de convencions estrictas e duradissas (representacion dau còrs uman combinant perfieu e fàcia, ierarquia dei talhas en foncion de l'importància dei personatges, etc.)(fr) Nadine Cherpion, Les peintres de l'Égypte ancienne. Leur langage. Leurs palettes. Leurs styles, Safran, coll. « Connaissance de l'Egypte Ancienne », 2023, 384 p.(fr) Joan Sureda, Les premières civilisations : Préhistoire, Égypte, Proche-Orient, Larousse, coll. « Histoire universelle de l'art », setembre de 1989, 428 p.. De tradicions picturalas ben estructuradas son tanben estadas identificadas dins d'autreis airaus culturaus coma China(fr) Gilles Béguin, L'Art bouddhique, París, CNRS Éditions, 2009, pp. 279-331. ò Grècia(fr) Roland Martin, L'art grec, París, Librairie Générale Française, coll. « Le livre de poche », 1994, pp. 352-387.. Dins aqueu darrier cas, lei descubèrtas arqueologicas realizadas en Creta mostrèron l'existéncia d'un art minoïc colorat. La pintura grèga dau periòde classic èra vista coma un art prestigiós, mai es pauc coneguda en defòra deis òbras pintadas sus leis amfòras. En revènge, la pintura romana laissèt de vestigis pus importants. Aquò permet d'i identificar d'estiles successius e lo mestritge de tecnicas complèxas (perspectiva, engana-l’uèlh, etc.)(it) Ida Baldassarre, Angela Pontrandolfo, Agnès Rouveret e Monica Salvadori (trad. Danièle Robert), Pittura romana, dall'ellenismo al tardoantico, Arle, Actes Sud, 2006, 400 p..
Lo periòde medievau
Durant l'Edat Mejana, la pintura occidentala foguèt mai que mai au servici de la religion crestiana. Cercava pas d'imitar fidelament lo monde visible, mai de transmetre lo messatge espirituau de la Glèisa. Aquò explica un art utilizant fòrça simbòls, de fons daurats e de figuras ieraticas sensa se preocupar de la perspectiva ò dau realisme.
A l'èst, l'art crestian medievau s'inspirèt de l'eiretatge antic que se perlonguèt dins l'art paleocrestian e, mai que mai, dins l'art bizantin que dominèt lo monde crestian orientau(fr) André Grabar, Byzance : L’Art byzantin du Moyen Âge (du VIIIe au XVe siècle), París, Albin Michel, coll. « L’Art dans le monde », 1967, 204 p.(fr) Étienne Coche de la Ferté, L’Art de Byzance, París, Citadelles et Mazenod, coll. « L’Art et les grandes civilisations », 1992, 588 p.. En particular, leis artistas bizantins desvolopèron l'icòna, un imatge sacrat encadrat per de règlas precisas, e l'art de la mosaïca. Lei caracteristicas principalas d'aquela pintura èran la frontalitat e la solemnitat dei figuras. En Occident, la pintura s'exprimiguèt principalament dins leis enluminuras dei manucrits, sus lei frescas muralas dei glèisas e sus lei panèus pintats. L'enluminura, realizada dins lei scriptoria monasticas, permetèt la conservacion e la transmission de saber-faire picturaus importants durant l'Edat Mejana(fr) Christopher De Hamel, Une histoire des manuscrits enluminés, Londres, Phaidon, 1995, 272 p.(fr) François Garnier, Le langage de l'image au Moyen Âge : Signification et symbolique, París, Le Léopard d'or, 1996, 263 p.. Puei, lei periòdes romanic e gotic veguèron lo desvolopament d'una pintura religiosa abondosa, en particular amb l'aparicion dau retaule(fr) Georges Duby e Michel Laclotte, Histoire artistique de l'Europe : Le Moyen Âge, París, Seuil, 1995, 395 p.(fr) Gabrielle Démians d'Archimbaud, Histoire artistique de l'Occident médiéval, París, Armand Colin, coll. « Collection U Histoire médiévale », 1992, 355 p.(fr) Alain Erlande-Brandenburg, L'Art gothique, París, Citadelles & Mazenod, coll. « L'Art et les grandes civilisations » (n° 13), 2004, 621 p..
Pasmens, a la fin de l'Edat Mejana, lo pintre florentin Giotto (1267-1337) rompèt amb aquelei tradicions en introdusent una representacion pus naturala de l'espaci, dau volum e deis emocions umanas. Aquò foguèt una evolucion decisiva dins l'art picturau occidentau que constituïguèt lo començament de la Renaissença e de la pintura occidentala modèrna(fr) Daniel Arasse, L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie, París, Hazan, 2008, 336 p.(it) Giovanni Previtali, La fortuna dei Primitivi, Turin, Einaudi, 1964..
La Renaissença
La Renaissença comencèt en Itàlia durant lo sègle XV e se difusèt en Euròpa dins lo corrent dau sègle seguent. Foguèt un eveniment centrau de l'istòria de la pintura occidentala que foguèt marcat per un renovelament prefond dei mejans e deis ambicions de la pintura sota l'efiech de la redescuberta de l'Antiquitat, de l'influéncia dau movement umanista e d'una observacion novèla de la natura. L'innovacion tecnica pus fondamentala dau periòde foguèt lo desvolopament de la perspectiva lineara que permetiá de representar la prefondor sus un supòrt plan(fr) Daniel Arasse, L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie, París, Hazan, 2008, 336 p.. Formalizada per Filippo Brunelleschi (1377-1446) e Leon Battista Alberti (1404-1472)(it) Alberto Beniscelli e Francesco Furlan, Leon Battista Alberti (1404-72) : tra scienze e lettere, Genèva, Accademia Ligure di Scienze e Lettere, 2005., donèt ai pintres la possibilitat de bastir un espaci racionau e illusionista. En parallèl, l'estudi de l'anatomia e de la lutz permetèron de melhorar lei tecnicas de representacion dau còrs uman(fr) Daniel Arasse, L'Homme en perspective : Les primitifs d'Italie, París, Hazan, 2008, 336 p.(fr) Paul Mazliak, Brève histoire de l'anatomie de l'Antiquité à André Vésale, ADAPT-SNES, 2018..
Una autra evolucion determinanta foguèt la difusion de la pintura a l'òli. Perfeccionada durant lo sègle XV per lei pintres flamands, principalament per Jan van Eyck (1390-1441), aquela tecnica consistís a utilizar d'òli per liar lei pigments entre elei. A respècte dei tecnicas precedentas, ofrissiá una soplesa d'utilizacion pus importanta e una gamma de colors pus larga. Tanben, èra possible de realizar de retòcas e d'aplicar de glacís. Se difusèt donc pauc a cha pauc en Euròpa e venguèt la tecnica dominanta fins a l'aparicion dei pinturas modèrnas au sègle XX(fr) Xavier de Langlais, La technique de la peinture à l'huile : histoire du procédé à l'huile, de Van Eyck à nos jours : éléments, recettes et manipulations : pratique du métier : suivie d'une étude sur la peinture acrylique, Flammarion, 2011..
Itàlia foguèt lo fogau principau d'aquela transformacion de la pintura occidentala. Lei rivalitats entre lei vilas de la peninsula accelèron lo fenomèn. Per exemple, a Florença, leis artistas locaus se concentrèron sus lo dessenh e la construccion ; a Venècia, l'accent foguèt puslèu plaçat sus la color e la lutz. Au començament dau sègle XVI, aquò foguèt a l'origina d'una activitat artistica fòrça intensa amb de personalitats coma Leonardo da Vinci (1452-1519), Tician (1488-1576), Miquelàngel (1475-1564) ò Rafèu (1483-1520). Aqueu periòde veguèt tanben una transformacion de la reconoissença acordada au pintre que passèt pauc a cha pauc de l'estatut d'artesan a aqueu de creator, de còps famós, que son inventivitat e sa tecnica individuala èran lausadas.
Dau manierisme au sègle XIX