Atletisme

thumb|Corsa de 100 m baranhas.

L’atletisme es un ensemble d'espròvas esportivi comprenent de corsas de plat e d'obstacles e de marchas, de concors de saut e de lançar e d'espròvas combinadi. Lo vencèire es l'autor de la corsa pus rapida ò dau saut pus lòng ò pus aut. Es un espòrt universau practicat despí l'Antiquitat segon de modalitats variablas (distanças, projectiles tirats, luecs dei competicions, etc.). La sieua forma actuala es eissida de l'atletisme grèc ancian e li sieui evolucions europèï. Foguèt fixada ai Jòcs Olimpics dau 1896. Totun, de competicions locali e tradicionali existisson totjorn dins mai d'una region.

Istòria

Remarca : l'atletisme modèrne es l'eiretier de l'atlestisme practicat per lu Grècs durant l'Antiquitat. Per aquela rason – e per gardar un article simple de legir – aquela seccion non intègra l'istòria dei practicas atletiqui presenti dins d'autru país sensa rapòrt emb aqueli tradicions e la sieua evolucion.

Antiquitat

thumb|Representacion d'una corsa antica.

Córrer, sautar e lançar son de gèstes naturals frequentament representats tre lo periòde preïstoric, generalament dins de scenas de caçaMarc Azéma e Laurent Brasier, Le beau livre de la préhistoire. De Toumaï à Lascaux 4, Dunod, 2016.. Li descubèrtas dei arqueològs mòstran finda l'importància dei armas de lançar dins mai d'una regionDe bastons de lançar foguèron bessai utilizats dins la region de Schöningen fa ans (U. Schmit, A. P. Singh, H. Thieme, P. Friedrich e P. Hoffmann, « Electron microscopic characterization of cell wall degradation of the 400,000-year-old wooden Schöningen spears », Holz Als Roh-und Werkstoff, 2005, vol. 63, n° 2, pp. 118-122).. Lu elements vènon mai precís a partir dau siècle XV en Egipte emb una referéncia a una corsa a pen trobada dins la tomba dau faraon Amenhotep IIDominique Valbelle, Histoire de l'Etat pharaonique, Presses universitaires de France, 1998, p. 238.. A la meteissa epòca, d'espròvas de corsa e de lançar (javelina e disc) son atestadi en CretaD'estadis d'atletisme son estats identificats per lu arqueològs durant lo periòde mejan de la civilizacion minoïca (Louis Godart e Yannis Tzedakis, Témoignages archéologiques et épigraphiques en Crète occidentale du Néolithique au Minoen Récent III B, Gruppo editoriale internazionale, 1992)..

Pendent lo siècle VIII avC, apareissèrron lu premiers concors esportius en Grècia e l'atletisme i aguèt una plaça centrala. La corsa mai anciana es la « corsa de l'Estadi » que correspònde a 600 còps la longor dau pen d'Eraclès, sia 192,27 m. Avant la fin dau siècle, foguèt completada per la corsa diaulica (dos estadis), la corsa ippica (mièg fond) e la corsa dolica (fond). Lo pentatlon prefigurava lo decatlon, mas integrava la lucha. Lu Juecs Olimpics modèrnes son lu vestigis d'aqueli espròvas. Totun, pendent l'Antiquitat Grèga, li competicions èran frequenti car li avia d'autru juecs sacratsWolfgang Decker e Jean-Paul Thuillier, Le sport dans l'Antiquité, París, Picard, 2004, p. 85.. Aquò favorizèt la difusion de l'atletisme e lu Romans organizèron d'espròvas d'atletisme grèc en lo 186 avCJean-Paul Thuillier, Le sport dans la Rome antique, París, Errance, 1996, p. 115-116. Doi siècles mai tard, l'Estadi de Domician èra unicament dedicat a aqueli competicionsJean-Paul Thuillier, Le sport dans la Rome antique, París, Errance, 1996, p. 78..

Una partida dei espròvas d'atletisme modèrna es probablament originària d'Irlanda. D'efècte, a partir dau 632 avC, de formas de saut a la pèrtega, de lançar de marteu e de cross-country èran practicadi dins l'illa. Au siècle IV apC, foguèron exportadi per lu Scòts en Escòcia.

De l'Edat Mejana a l'aparicion de l'atletisme modèrne

thumb|Representacion dei Juecs de Cotswold.

De l'Edat Mejana a l'aparicion de l'atletisme modèrne, li espròvas esportivi son pauc a pauc integradi dins li estructuras sociali creadi per lu Estats modèrnes. Au siècle XI, l'afogament per li corsas en Anglatèrra necessitèt una intervencion dei autoritats per regular l'activitat. En particular, en lo 1154, un espaci foguèt reservat ai corsas per la vila de Lord. Durant lo sieu rèine, Enric II (1154-1189) reservèt de terrens de Londres per la practica dau lançar de marteu e dau lançar de javelinaRobert Parienté e Alain Billouin, La Fabuleuse Histoire de l'Athlétisme, Minerva, 2003, p. 192.. Totun, en lo 1365, lo rèi Edoard III enebissèt la practica de la màger part dei activitats esportivi per privilegiar l'arc, necessari a la formacion d'un còrs d'arquiers per la sieua armada. Mas lu concors persistissèron e, finalament, Enric VIII annulèt l'interdiccion en lo 1510. Aquò permetèt un desvolopament suplementari de l'atletisme anglés coma lo mòstra l'aparicion dei Juecs de Cotswold, una mena de meeting inspirat per lu juecs grècsCelia Haddon, The First Ever English Olimpick Games, Hodder & Stoughton, 2004..

Au siècle XVII, li competicions atletiqui conoissèron un desvolopament pus important. Li espròvas pus practicadi èra la corsa, lo lançar de marteu, lo saut en autessa e lo saut en longuessa. Aquel envanc suscitèt l'oposicion dei puritans car li competicions èran sovent pretèxtes a de batèstas mai ò mens alcoolizadi. La Glèisa Anglicana demandèt ensin mai d'un còp l'interdiccion d'aqueli espròvas. Totun, en reaccion au puritanisme, lo rèi Jaume I (1603-1625) encoratjèt l'espòrt après l'ofici dau dimènegueJean-Paul Massicotte e Claude Lessard, Histoire du sport de l'Antiquité au XIXe siècle, Pu Québec, 2005, p. 164.. Aquela epòca foguèt finda aquela de la reaparicion de l'espòrt professionau en Euròpa Occidentala emb d'esportius ambulants que si confrontavan ai campions locals dins d'espròvas remuneradi.

Dins lo rèsta dau monde, de corsas medievali son atestadi a Roma pendent lo pontificat de Pau II (1464-1471). Durant la Revolucion, li autoritats organizèron li Olimpiadas de la Republica en lo 1796, lo 1797 e lo 1798 a París. Aqueli espròvas introdussèron l'utilizacion dau sistema metric e dau cronomètreAlain Arvin-Bérod, Les enfants d’Olympie, CERF, 1996, pp. 27-40.. Marcan donc una transicion importanta entre l'atletisme ancian e li competicions modèrni.

L'atletisme modèrne

L'estructuracion de l'atletisme

thumb|Competicion d'atletisme en lo 1888.

Lo siècle XIX es un periòde d'estructuracion de l'atletisme marcat per una organizacion creissenta dei competicions, una adopcion de règlas comuni e l'imposicion d'una vision aristocratica de l'espòrt fòrça ostila au professionalisme. Lo premier meeting modèrne d'atletisme es ensin organizat en lo 1825. Lo sieu programa èra encara limitat mas d'espròvas novèli apareissèron rapidament. De mai, en lo 1849, l'armada britanica creèt li sieui competicions a l'arsenau londonenc de Woolwich. Pi, la promiera pista d'atletisme foguèt construcha en lo 1850. França e lu Estats Units d'America conoissèron d'evolucions similari emb l'aparicion de corsas professionali populariThierry Terret (dir.), Histoire des sports, L'Harmattan, 1996, p. 245.. Pi, lo movement si difusèt dins lo rèsta d'Euròpa.

La definicion e l'adopcion de règlas comuni acompanhèt la creacion de clubs esportius. La creacion de l'Union dei Societats Francesi d'espòrts atletics (USFEA) es una etapa importanta car definissèt d'espròvas basadi sus lo sistema metric. D'efècte, dins li escòlas britaniqui, li distàncias èran pusleu definidi a partir dau sistema imperial. La creacion dei Juecs Olimpics modèrnes, que pilhèt lo programa de l'USFEA coma basa, marquèt la fin d'aqueu procès car pauèt de basas demoradi establi.

L'olimpisme modèrne, especialament l'USFEA e li escòlas britaniqui, aguèron egalament un ròtle centrala dins la lucha còntra lo professionalisme. D'efècte, tre lo siècle XIX, un espòrt popular, pròche dei movements obriers, èra apareissut. Totun, lu sieus actors mai famós èran sovent professionaus car non avian de revenguts annèxes. Mas aqueu professionalisme si turtèt ai ideals de perfeccion absoluda de l'amatorisme promogut per li escòlas aristocratiqui dau Reiaume Unit. Aqueu debat non es especific a l'atletisme car mantun espòrt en cors d'estructuracion a la fin dau siècle XIX ò au començament dau siècle XIX foguèron finda tocats. Totun, dins lo cas de l'atletisme, s'acabèt per una victòria esquasi totala dei partisans de l'amatorisme. Ensin, a la sieua creacion en lo 1912, la Federacion Internacionala d'Atletisme adoptèt lo principi de l'amatorisme dins lu sieus estatuts.

De l'amatorisme au professionalisme

Lo refús dau professionalisme foguèt una constanta de la Federacion Internacionala de l'Atletisme durant la màger part dau siècle XX. La repression de l'amatorisme marron entraïnèt d'escandals frequents coma aqueu dau Francés Jules Ladoumègue excluch a vida en lo 1932Marianne Lassus, L'affaire Ladoumègue. Le débat amateurisme/professionnalisme dans les années trente, L'Harmattan, 2000.. Totun, aquelu afaires demenissèron la popularitat de l'atletisme en França, cen que favorizèt lo desvolopament dau fotbòl vengut professionau dins li annadas 1930. Dins d'autru país, aquela defensa extrèma de l'amatorisme favorizèt lo desvolopament dau fotbòl american, dau baseball e dau rugbi de XIII, espòrts qu'acceptèron rapidament lo professionalisme.

Totun, la Guèrra Freja fragilizèt aqueu totèm car lu atletas sovietics, oficialament amators, avian de mejans esquasi professionaus per s'entraïnar. Una autra entòrsa a aquela règla èra l'espòrt universitari estatsunidenc. Un autre problema foguèt la complexificacion dei tecnicas e dei besonhs de l'atleta per mantenir un niveu mondiau. Aquelu elements menèron a una evolucion lenta e, finalament, lo professionalisme foguèt autorizat en lo 1982. Rapidament, lu atletas de niveu internacional venguèron de trabalhaires professionals pagats per li federacions, lu clubs, lu esponsòrs e li primas.

La mondializacion de l'atletisme

thumb|Drapeus dei país participant ai Campionats dau monde dau 2013.

Pendent lo siècle XX, l'atletisme modèrne venguèt un espòrt mondiau gràcias a un lent procès de difusion. Pendent la promiera dau siècle, l'Euròpa Occidentala, Escandinàvia e lu Estats Units dominèron li competicions. Totun, una premiera difusion s'observèt dins li annadas 1930 emb lu premiers campions negres estatsunidencs (Eddie Tolan, Jesse Owens, etc.). Après la Segonda Guèrra Mondiala, lu atletas dei èx-dominions e dei país comunistas venguèron finda capables de ganhar de competicions majori, cen que menèt a una transposicion dau monde bipolar de la Guèrra Freja dins li espròvas d'atletisme. Dins li annadas 1960-1970, aquela evolucion foguèt completada per l'emergença dei Caribas, de MagrèbTotun, si fau nòtar la presença d'atletas maugrabins dins d'equipas francesi tre li annadas 1920. e de l'Africa Negra (mai que mai d'Etiopia e de Kenya). Pi, au començament dau siècle, lu Jòcs Olimpics de Pequin entraïnèron d'investiments en China per desvolopar l'atletisme e ganhar de medalhas.

Espròvas

En atletisme, li a un destriament important entre li espròvas inscrichi ai Juecs Olimpics e li autri espròvas. D'efècte, lu Jòcs ocupan una plaça centrala dins li competicions, cen que mena a una diferença de prestigi fòrça importanta entre li disciplinas olimpiqui, sovent ben conoissudi per lo public internacional, e li disciplinas non olimpiqui sovent cantonadi a un país donat. Ensin, la seccion seguenta si concentra principalament sus li espròvas dau programa olimpic.

Corsas de plat

Li corsas de plat son de corsas a pen organizadi sus una pista ò sus una rota sensa obstacles.

Esprint